Уйғурларға қаритиливатқан ирқий қирғинчилиқни тохтитиш һәққидики бесим йәниму күчәйди

Мухбиримиз ирадә
2021.12.10
Уйғурларға қаритиливатқан ирқий қирғинчилиқни тохтитиш һәққидики бесим йәниму күчәйди Әнгилийәдики мустәқил “уйғур сот коллигийәси” ниң хитай һөкүмитиниң уйғурларға қарши “инсанийәткә қарши җинайәт” вә “ирқий қирғинчилиқ” йүргүзүватқанлиқини җакарлиди. 2021-Йили 9-декабир.
Photo: RFA

Әнгилийәдики мустәқил “уйғур сот коллигийәси” ниң 9-декабир күни хитай һөкүмитиниң уйғурларға қарши “инсанийәткә қарши җинайәт” вә “ирқий қирғинчилиқ” йүргүзүватқанлиқини җакарлиди. Бу хәлқарада тунҗи қетим һөкүмәтләрдин битәрәп вә пүтүнләй мустәқил бир сот коллегийәсиниң қарар чиқириши болғачқа, хәлқараниң зор диққитигә еришти. Һазирғичә бу һәқтә сүкүт қиливатқан һөкүмәтләр, хәлқаралиқ органлар үстидики бесим йәниму ашти.

10-Декабир күни бирләшкән дөләтләр тәшкилати тәрипидин бекитилгән “хәлқара кишилик һоқуқ күни” болуп, бу мунасивәт билән юқириқидәк чақириқлар йәниму күчәйди. Дуня уйғур қурултийи иҗраийә комитетиниң муавин рәиси илшат һәсән әпәнди радийомизға сөз қилип, әмди һечкимниң уйғур мәсилисидә сүкүт қилишиға болмайдиғанлиқини ейтти.

Америкалиқ NBA васкитбол чолпини әнәс кантәр болса CNN телевизийәсиниң зияритини қобул қилғанда, хәлқара олимпик комитетитини қаттиқ тәнқид қилған. У мундақ дегән: “биз сөзлишиватқан мушу минутларда ирқий қирғинчилиқ йүз бериватиду. Олимпик комититиниң хитайниң депиға усул ойнап, дектатор бир дөләттә олимпик өткүзмәкчи болуши номустур. Мән барлиқ һөкүмәтләрни, дөләтләрни вә тәнһәрикәтчиләрни аваз чиқиришқа вә мусабиқини башқа дөләткә йөткәшкә чақиримән.”

У сөзи давамида йәнә олимпикниң қоллиғучиси болған хәлқаралиқ ширкәтләрниму бейҗиң олимпикини қоллаштин чекинишкә чақирди.

Нөвәттә уйғурларға қаритиливатқан ирқий қирғинчилиқниң йәниму көп һөкүмәтләр вә парламентлар тәрипидин еـтирап қилиниши вә мустәқил “уйғур сот коллегийәси” ниңму ирқий қирғинчилиқ йәкүни чиқириши, бу мәсилидә дуняниң сүкүтини бузушиға болған тәқәззалиқни йәниму ашурған. Нурғунлиған тонулған кишиләр хәлқараниң әмди бу мәсилидә һәрикәткә өтмәсликкә баһаниси қалмиғанлиқини тәкитләшмәктә.

“вашингтон почтиси” гезитиниң тонулған истон язғучиси җош рогинму 9-декабир күни елан қилған мақалисидә, уйғурларға қаритиливатқан ирқий қирғинчилиқни тохтитиш үчүн һәммә кишиниң мәсулийитини ада қилиши керәкликини ейтқан. У мақалисидә йәһудий қирғинчилиқиниң шаһити, ирқий қирғинчилиққа қарши туруш паалийәтчиси ели вийсәлниң 1986-йили нобел тенчлиқ мукапатини тапшурувалғанда қилған төвәндики сөзлирини оқурмәнләрниң ядиға салған:

“биз чоқум тәрәп тутушимиз лазим. Сүкүт қилиш зулум қилғучини илһамландуридуки, һәргизму зулумға учриғучиға пайдилиқ болмайду. Шуңа биз бәзидә чоқум мәсилиләргә арилишишимиз керәк.”

Җош рогин худди ели вейсәл дегәндәк, хитай һөкүмити уйғурларға қарши йүргүзүватқан ирқий қирғинчилиқтиму кишиләрниң тәрәп тутуши керәкликини әскәрткән.

У мақалисида NBA чолпини әнәс кантәрниң хитай һөкүмитиниң җинайәтлиригә қарши очуқ-ашкара сөзлигәнликтин һазир һәм NBA ниң тәнқидигә учраватқанлиқини, әгәр NBA униң билән тохтамнамисини узартмиса, униң һәтта пат йеқинда ишсиз қелиши мумкинликини, хитайниң сәзгүр мәсилилиригә арилишишниң бәдили еғир болсиму, әмма униң буниңдин пушайман қилмиғанлиқини әскәртип: “әнәсниң һәрикити һәммимизни хитай һөкүмитиниң уйғур мусулманлириға йүргүзүватқан ирқий қирғинчилиқиға сүкүт қиламдуқ-йоқ дегәнгә қарар чиқиришқа қистимақта. У тәрипини таллап болди. Әмди қалғанлиримиз қандақ қилимиз?” дәп соал қойған.

Елшат һәсән әпәндиму радийомизға қилған сөзидә пайда-мәнпәәт бәдилигә уйғур мәҗбурий әмгики вә ирқий қирғинчилиқиға көз юмуватқан хәлқаралиқ ширкәтләрниму қаттиқ тәнқид қилип, уларға җамаәт арқилиқ бесим пәйда қилишимиз, керәк деди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.