Америкадики икки уйғур тәшкилати “нобел тинчлиқ мукапати” ниң коллектип намзатлиқиға көрситилди

Мухбиримиз әзиз
2022-02-04
Share
Том суози: “биз уйғурларниң авази болушимиз керәк” Америка дөләт мәҗлис әзаси том суози(Tom Suozzi) йиғинда сөз қилмақта. 2020-Йили 23-апрел, вашингтон.
AP

Хитай һөкүмити 2022-йили 4-февралдики бейҗиң қишлиқ олимпик мусабиқисигә саһибханлиқ қилиш һарписида, америка һөкүмитиниң қанун чиқириш оргини болған америка дөләт мәҗлиси әзалиридин там свази вә кристофер симис норвегийә нобел мукапати комитетиға бирликтә мәктуп йоллиған. Мәктупта улар уйғур кишилик һоқуқ қурулуши вә уйғур һәркити тәшкилатини 2022-йиллиқ “нобел тинчлиқ мукапати” ниң коллектип намзатлиқиға көрсәткән һәмдә “бу икки тәшкилат йиллардин буян уйғур районидики дәпсәндичилик вә зулумни паш қилишта үлгилик рол ойниған” дәп көрсәткән.

Нобел мукапати комитетиға әвәтилгән мәктупта бу икки тәшкилатниң нөвәттә қирғинчилиққа вә инсанийәткә қарши җинайәтләргә дуч келиватқан уйғур вә башқа түркий тиллиқ хәлқләрниң һәқ-һоқуқлирини һемайә қилиш арқилиқ дуняда тинчлиқ вә достлуқ бәрпа қилишқа күч чиқириватқанлиқи алаһидә тәкитләнгән. Шундақла уйғур дияридики түрлүк зулум вә қирғинчилиқ қилмишлири нуқтилиқ баян қилинип: “ишәнчимиз камилки, бир күнләрдә уйғурлар баштин кәчүриватқан қирғинчилиқ һаман аяқлишиду. Шу вақитта дуня хәлқи бу қирғинчилиқниң иҗрачилирини сораққа тартиду. Әнә шу вақитта уйғур кишилик һоқуқ қурулуши тәшкилатиниң дәлил-испатлар арқилиқ һөҗҗәтләштүрүп чиққан материяллири буниңда һәл қилғуч рол ойнайду,” дейилгән.

Америка дөләт мәҗлис әзаси киристофер симис(Christopher Smith) йиғинда сөз қилмақта. 2020-Йили 23-апрел, вашингтон.
Америка дөләт мәҗлис әзаси киристофер симис(Christopher Smith) йиғинда сөз қилмақта. 2020-Йили 23-апрел, вашингтон.

Мәлум болушичә, уйғур дияридики қирғинчилиқ әвҗигә чиққансери буни паш қилиш һәмдә дуня хәлқини бу қәһбиһликтин хәвәрләндүрүш, шундақла дуня аллиқачан “һәргиз қайтиланмайду” дәп вәдә бәргәндин кейинму бу қирғинчилиқниң йәнила оттуриға чиқишидин имканийәтниң баричә сақлиниш тоғрисида америкадики бу икки тәшкилат күчиниң йетишичә тиришчанлиқларни көрситип кәлгән. Шуниң үчүнму уларниң бу җәһәттики тиришчанлиқи мас қәдәмдә хитай һөкүмитидин келиватқан түрлүк тәһдитләр вә “өч елиш” ларға дуч кәлгән. Әмма уларниң һәққанийәт вә адаләт үчүн қиливатқан күрәшлирини тохтитип қалалмиған. Бу нуқта нобел комитетиға йолланған мәктуптиму алаһидә орун алған болуп: “тарих уларниң изчил давам қилған тиришчанлиқини, җүмлидин 21-әсирдики әң зор һәқләр дәпсәндичиликини тосуп қелиш үчүн көрсәткән батурлуқини унтумайду” дейилгән.

Уйғур кишилик һоқуқ қурулушиниң директори өмәр қанат әпәнди бу һәқтә сөз болғанда, икки уйғур тәшкилатиниң нобел тинчлиқ мукапати намзатлиқиға көрситилииши, маһийәттә муһаҗирәттики барлиқ уйғур паалийәтчилириниң хәлқарада етирап қилиниши болидиғанлиқини, шуңа нөвәттә уйғурлар қирғин қилиниватқан пәвқуладдә шараитта буниң алаһидә әһмийәткә игә икәнликини билдүргән.

Уйғур кишилик һоқуқ қурулушиниң қурғучилиридин бири, шуниңдәк униң һәйәт комититеиниң рәиси нурий түркәл әпәнди болса бу намзатлиққа көрситишниң қош әһмийәткә игә икәнликини алаһидә тәкитлиди.

Уйғур һәркити тәшкилатиниң рәиси рошән аббас бу қетимқи намзат көрситиштин бәкму хурсән болған кишиләрниң бири. Униң қаришичә, бу қетимқи намзат көрситиш маһийәттә муһаҗирәттики уйғур тәшкилатлири йиллардин буян һәрқайси дөләтләрдә охшимиған шәкилдә давам қилдуриватқан паалийәтләрниң хәлқарада йәнә бир қетим етирап қилиниши һесаплинидикән.

‍Өмәр қанат әпәндиниң қаришичә, бундақ бир тәклипниң оттуриға чиқиши ениқла хитай һөкүмити задила күтмигән бир һадисә һесаплинидикән. Шу сәвәбтинму хитай һөкүмитиниң бу тәклипкә һуҗум қилиши һәмдә башқа төһмәтләрни чаплиши еһтималға бәкму йеқин икән. Әмма буниңлиқ билән һәқиқәтни өзгәртиш мумкин әмәс икән.

Һәр йили нобел тинчлиқ мукапатиға намзат қилип көрситилидиған шәхс вә тәшкилатлар он-йигирмигә йетидиған болуп, буниңдики риқабәт вә таллаш бәкму кәскин болидикән. Әмма уйғур һәркити тәшкилатиниң рәиси рошән аббасниң қаришичә, бу йиллиқ мукапатни алалмиған тәқдирдиму буни “бир қетимлиқ мәғлубийәт” дәп қарашқа болмайдикән.

Бу мәсилә һәққидә нурий түркәл әпәндиму мушуниңға охшишип кетидиған қарашта икән. Униң қаришичә, бу мукапатниң ахириқи һесабта қолға келишидин көрә, нөвәттики вәзийәттә уйғур тәшкилатлириниң нобел тинчлиқ мукапатиниң намзатлиқиға көрситилиши һәммидинму бәкрәк муһим икән.

Мәлум болушичә, буниңдин илгири муһаҗирәттики уйғур давасиниң байрақдарлиридин рабийә қадир ханим вә хитай түрмисидә мәңгүлүк қамақ җазасини өтәватқан уйғур зиялиси илһам тохти айрим-айрим һалда “нобел тинчлиқ мукапати” ниң намзатлиқиға көрситилгән. Нөвәттә бу хәвәр һәрқайси ахбарат вастилиридин кәң йәр алмақта икән.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт