Méhmanxana xadimi: "Ürümchide bixeterlik tedbirliri ilgirikidek, rayonlargha qaritilghan bashqurush perqliq"

Muxbirimiz méhriban
2021-03-25
Share
Méhmanxana xadimi: Xitay qoralliq küchliri Uyghurlar zich olturaqlashqan rayonda charlash élip bériwatqan körünüsh. 2013-Yili 29-iyun, ürümchi.
AFP

23-Mart küni ijtima'iy taratqularda Uyghur diyaridiki korla, ürümchi qatarliq sheherlerde yol boyi we meydanlardiki rishatkilarning éliwétilip, kimlik tekshürüsh ponkitlirining ademsiz qalghanliqi heqqidiki sin körünüshliri tarqaldi.

Bu xildiki uchurlardin korla shehridiki melum neshpützarliq we xelq meydani ikenliki bilin'gen bir sin filimide xitay tilida söligen bir er kishi: "Ademgiyah baghchisidiki hemme rishatkilar éliwétiliptu, bu rishatkilar téxi tönügün bar idi, bügün hemmisi éliwétiliptu," dégen.

Mezkur sin filimide xitay tilida sözligen yene bir ayalmu xelq meydanidiki rishatkilarning éliwétilgenlikidin xoshal bolghanliqini ipadiligen.

U mundaq dégen: "Qaranglar, bu xelq meydani, bu yer échiwétiliptu. Hetta rishatkilarmu éliwétiliptu. Qarang, tekshürüshmu emeldin qalduruluptu. Udul kirse bolidiken, xelq meydani 24 sa'et échiwétiliptu. Etidin bashlap biz xelq meydanida ders ötsek bolghudek, bultur xelq meydani bir yil taqiwétilgen idi, bügün axiri échiliptu."

Mezkur sin filimi torgha qoyulghandin kéyin oxshimighan inkaslar yollan'ghan. Bezi inkaslarda buning "Bu xitay hökümiti xelq'ara jem'iyetni aldash üchün yasighan saxta körünüsh" ikenliki tekitlense, yene bezi inkaslarda "Bu xitayning Uyghurlargha qaratqan nazaret sistémisini boshashqanliqning bishariti" déyilgen.

Buninggha qarita radiyomiz korla, ürümchi qatarliq sheherlerdiki saqchi idariliri bilen ahaliler kométiti qatarliq hökümetning idare-organlirigha téléfon qilip ehwal igileshke tirishti. Emma bu orunlargha qilghan télifonlirimiz ulanmidi yaki jawapsiz qaldi.

Tordin izdesh arqiliq ürümchi yéngisheher rayonidiki "Uniwérsal méhmanxana" dep atalghan xelq'araliq 5 yultuzluq méhmanxanining mulazimetchi xadimigha téléfonimiz ulandi. Bu mulazimetchi xadim "Ürümchide bixeterlik tedbirliri yenila ilgirikidek ching, emma rayonlargha qaritilghan bashqurush tüzümi perqliq" ikenlikini bildürdi.

Méhmanxana xadimi bilen bolghan qisqa söhbet töwendikidek dawamlashti:

So'al: méhmanxananglarda chet ellikler qobul qilinamdu?

Jawap: shundaq hazir chet elliklerni qobul qilimiz.

So'al: qachandin bashlap chet ellikler qobul qilinidighan boldi?

Jawap: téxi yéqindila bashliduq. Sizning yene soraydighan bashqa so'alliringiz barmu?

So'al: hazir etrapning muhiti qandaq? nazaret kaméraliri barmu?

Jawap: bar, shinjangning hemme jaylirida nazaret kaméraliri bar.

So'al: undaqta, rishatkilarchu? ilgiri men köpligen rishatkilarni körgen, hazirmu barmu?

Jawap: rishatkilar burundinla bar.

So'al: hazirmu barmu?

Jawap: shundaq toghra, hazirmu bar.

So'al: anglishimizche, ürümchining tengritagh rayonida yol boyidiki rishatkilar birnechche kün ilgiri éliwétiliptu. Bilmekchi bolghinim, hazir rishatkilar arqiliq tosup tekshürüsh bikar qilindimu-qandaq?

Jawap: men tengritagh rayonidiki ehwallarni éniq bilmeymen. Chünki ürümchidiki her bir rayonda yolgha qoyulghan siyaset-tedbirler oxshimaydu.

So'al: tengritagh rayonida siyaset birqeder chingmu?

Jawap: shundaq, birqeder ching.

So'al: tengritagh rayonida siyasiy tedbirler birqeder küchlük, shundaqmu? silerning méhmanxananglar yéngisheher rayonidimu?

Jawap: shundaq.

So'al: bu etrapta Uyghurlar köpmu? yaki xenzular köpmu?

Jawap: xenzular bir qeder köp.

So'al: xenzular köp ikende? shunga siz bu rayonni bixeter dep qaraydikensiz-he? Uyghurlar bar tereptiki tekshürüsh qandaq? tengritagh rayonida tekshürüsh yenila nisbeten chimngmu?

Jawap: shinjangda hemme jay bixeter. Ensiresh hajetsiz.

So'al: yol boyida qatnash saqchiliri we bashqa saqchilar barmu?

Jawap: bar.

So'al: kocha charlighuchi saqchilar hazirmu barmu?

Jawap: bar, ilgiridinla bar idi.

So'al: saqchi we saqchi mashiniliri bar, shundaqmu?

Jawap: toghra bar. Shinjang intayin bixeter.

So'al: buning ichkiri ölkilerdiki sheherlerdin perqi qeyerde? bilishimche, ichkiri ölkilerdiki sheherlerde bundaq jiq saqchilar bolmisa kérek.

Jawap: hemmisi junggoning yéri, köp perqi yoq.

So'al: sangxey, béyjinglarda bundaq köp saqchilar bolmisa kérek, emma ürümchide saqchilar yenila shundaq köp iken.

Jawap: shundaq, intayin bixeter dep bilsingiz bolidu, xanim.

So'al: saqchilar köp shunga mushundaq dewatamsiz?

Jawap: undaq emes. . .

So'al: hazir milletler arisidiki munasiwet qandaq? zidyet-toqunushlar yüz bériwatamdu?

Jawap: undaq ishlar yüz bermeydu, xanim.

So'al: shundaqmu? chünki saqchilar köp, muqimliq tedbirliri küchlük, nazaret kaméraliri köp, siz mushundaq hés qilamsiz?

Jawap: men bundaq qarimaymen.

So'al: undaqta, sizing qarishingiz qandaq?

Jawap: xanim, sizning yene bashqa ishngiz barmu? men hazir xizmet béjiriwatimen.

So'al: bildim, men peqet etrapning bixeterlik ehwalini oqay dégen.

Jawap: bu yer intayin bixeter. Pütkül shinjang intayin bixeter.

So'al: siz yighiwélish lagiri, terbiyilesh mektepliri dégen jaylarning barliqini bilemsiz?

Jawap: yaq, xanim, men undaq jaylarni bilmeymen.

So'al: ürümchidiki barliq méhmanxanilar chet elliklerni qobul qilamdu?

Jawap: men bashqa méhmanxanilarning ehwalini bilmeydikenmen.

Mushu jawaptin kéyin méhmanxanining bu mulazimetchi xadimi bashqa bireylenni chaqirdi we téléfonimiz üzüldi.

Chet ellerdiki weziyet analizchiliridin gollandiyediki asiye Uyghur xanimmu ijtima'iy taratqularda tarqalghan korla we ürümchi qatarliq sheherlerde rishatkilarning éliwétilgenliki heqqidiki sin filimliri bilen xitayning Uyghur siyasiti heqqidiki inkaslarni körgenlikini bildürdi.

Asiye Uyghur xanim xitay hökümitining Uyghurlargha qaratqan qattiq nazaret sistémisining undaq téz özgermeydighanliqini, emma xelq'araning bésimi seweblik xitay hökümitining öz teshwiqatlirida Uyghurlargha qaratqan siyasitini perdazlap körsitishi mumkinlikini bildürdi.

Asiya xanim özining ilgiri ürümchidiki mezgilide ahililar kométitida ishligenlikini bildürüp, hazirqi weziyette "5-Iyul ürümchi weqesi" din kéyinki bir mezgillik boshash weziyitining qayta barliqqa kélishidin ümid yoqliqini, hetta mumkin emeslekini tekitlidi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet