Jenubiy gérmaniye téléwiziyesi: “Siler ata-ananglarning xudagha ishen'genliki üchünla türmilerge solinishini tesewwur qilip béqinglar!”

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2022.06.02
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Jenubiy gérmaniye téléwiziyesi: “Siler ata-ananglarning xudagha ishen'genliki üchünla türmilerge solinishini tesewwur qilip béqinglar!” Gérmaniye tashqi ishlar ministir annaléna bayérbok(Annalena Baerbock) xanim nutuq sözlimekte. 2022-Yili 17-may, bérlin.
AP

ZDF Téléwiziye qanili Uyghurlar uchrawatqan zulumni addiy til bilen teswirlep, gérmaniyediki yash-ösmürlerge zulum astidiki bir milletning halini bildürmekte.

Gérmaniyediki dangliq téléwiziye qanili bolghan ZDF, yeni “Jenubiy gérmaniye téléwiziyesi” 30-may küni “Xitaydiki basturiliwatqan Uyghurlar” namliq bir programma tarqatti. Yash-ösmürlerge béghishlap ishlen'gen bu programmida Uyghurlarning texminen 11 milyon nopusqa ige bir millet ikenliki, zéminining xitayning gherbiy-shimaligha jaylashqanliqi, ularning mutleq köp qismining islam dinigha étiqad qilidighan musulmanlar ikenliki, tilining türk tiligha oxshap kétidighanliqi addiy ibariler bilen bayan qilip ötülgendin kéyin, hazir yüzminglighan Uyghurlarning xitayning jaza lagérlirigha qamilip qattiq qéyin-qistaqqa uchrawatqanliqi lagérlar hem tutqunlarning süretliri arqiliq körsitip bérilgen.

Filim mundaq jümliler bilen bashlan'ghan: “Hazirgha qeder ashkarilan'ghan mexpiy höjjetler we süretler xitayda Uyghurlarning jaza lagérlirigha solinip, échinishliq mu'amililerge uchrawatqanliqini ispatlap berdi. Buning sewebi Uyghurlar xitay hökümiti kütkendek oylimighan we hökümet telep qilghan'gha ishenmigen. Siler ata-ananglarning peqet xudagha ishen'genliki üchünla türmi'ilerge qamilishini tesewwur qilip béqinglar. Bizge nisbeten bu heqiqetenmu xiyalimizghimu keltürgili bolmaydighan hadise, emma xitaydiki Uyghurlar kolléktipi del mushundaq teqdirge duch kelmekte.”

Filimda “Lagérda néme ishlar yüz béridu?” dégen so'algha mundaq jawab bérilgen: “Birqanche yildin buyan, kishiler Uyghurlar mejburiy qamilip azap-oqubet tartiwatqan lagérlar toghrisida gumanlarda bolup kelgen idi. Biraq hazir buni ispatlaydighan mexpiy höjjetler we süretler ashkarilinip, buning rastliqini delillidi. Tutqun qilin'ghan Uyghurlarning qaytidin terbiye qobul qilip, idiyesini özgertishke mejburliniwatqanliqi ayan boldi. Bu yerde Uyghurlar emdi özining étiqadini we medeniyitini untup kétishi, xitaylargha oxshash yashishi lazim. Muxbirlar we mutexessisler mexpiy höjjetlerni hem süretlerni tetqiq qilip, tutqunlarning urugh-tughqanliri bilen söhbetliship, bularning rastliqini békitti.”

Jenubiy gérmaniye téléwiziye qanili “Shinjang saqchi höjjetliri” ni tetqiq qilishqa qatnashqan onnechche axbarat organliridin biri bolup, “Xitaydiki basturuliwatqan Uyghurlar” namliq bu balilar programmisi arqiliq, ular pütün gérmaniye jama'itige “Xitayda jaza lagérlirining mewjutluqi rast, uninggha yüzminglighan Uyghurlarning qamalghanliqi rast, ularning étiqadidin, milliy kimlikidin ayrilip xitay bolushqa mejburliniwatqanliqi rast!” dégenni ochuqche bildürmekchi bolghandek qilatti.

Sherqiy türkistan ölimalar birlikining mu'awin re'isi turghunjan alawudun ependi bu heqte toxtalghanda, “Shinjang saqchi höjjetliri” ning heqiqetenmu 21-esirde jaza lagérlirining mewjutluqigha shübhe bilen qaraydighan nurghunlighan insanlarning gumanini yeshkenlikini tilgha aldi. U sözide, gherb démokratik döletlirining xuddi ukra'inagha yardem bergen'ge oxshash, Uyghurlargha yardemde bolup, xitay zulumigha xatime béridighan waqtining kelgenlikini tekitlidi.

D u q bérlin ishxanisining mudiri gheyur qurban ependimu ziyaritimizni qobul qilip, bu qétim ashkarilan'ghan höjjetler seweblik gérmaniye hökümet xadimlirining xitaygha qarshi inkasiningmu xélila keskin bolghanliqini ipade qildi.

“Xitay hökümiti bu heqte néme deydu?” dégen so'algha filimda mundaq jawab bérilgen: “Xitay hökümiti ‛bu yer Uyghurlar öz ixtiyarliqi bilen kélip oquydighan mektep‚ deydu. Andin bu mekteplerning shinjangda zorawanliqqa we térrorizimgha zerbe bérishke yardem qilidighanliqini tekitleydu. Emeliyette, birqanche 10 yildin buyan shinjang rayonida bezi Uyghurlarning hujum qilish weqeliri bolup ötken. Bu xil térrorluq hujumlirida hayatidin ayrilghan insanlarmu bar. Biraq tenqidchiler ‛xitay hökümiti bu hujumlarni bahane qilip turup, bir pütün Uyghur millitini basturmaqta we xorlimaqta‚ dep qaraydu.”

Filimda “Xitay hökümiti néme üchün bundaq qilidu?” dégen so'algha mundaq jawab béridu: “Mutexessisler xitay hökümitining Uyghurlarni qorqutup turup idare qilalaydighanliqigha ishenmeydu. Uyghurlar lagérlada héchqandaq din'gha ishenmesliki, peqet xitay hökümitigila ishinishi lazim. Ularning lagérlarda uzun muddet tutup turulushidiki asasiy seweb, peqetla xitay hökümitige we uning yaxshiliqigha ishinishi üchündur. Eger sen lagérda bir yil turupmu buninggha ishen'genlikingni ispatlap birelmiseng, u halda türmige yötkilip, u yerde uzun muddet yétip kétishing mümkin.”

Filimning axirida mundaq deydu: “Bu uchurlar we süretler dunyadiki nurghunlighan insanlarning wujudini lerzige saldi. Ular gérmaniye kebi gherb démokratik döletliridin étiqad erkinliki we kishilik hoquqqa hörmet qilish, Uyghurlarni xorlashni toxtitish toghrisida xitaygha éniq, keskin ipade bildürüshni telep qilishmaqta.”

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet