"ши җинпиңниң йеңи дуняси" дики уйғурларниң әһвали

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2021-07-15
Share
Хитай рәиси ши җинпиңниң хитай компартийәси вә дуня сиясий партийәләр башлиқлар йиғиниға қатнишип сөз қиливатқан көрүнүши чоң екранда чиқирилған. 2021-Йили 6-июл, бейҗиң.
AP

"ши җинпиңниң йеңи дуняси" намлиқ һөҗҗәтлик филимда милйонлиған уйғурларниң җаза лагерлирида азаб тартиватқанлиқи баян қилинған.

"ши җинпиңниң йеңи дуняси" намлиқ һөҗҗәтлик филимни франсийәлик рижиссор софи лепавлит билән аптор ромайин франкилин 2018-йили бирликтә ишлигән болуп, аридин 3 йил өткән бүгүнки күндә бу филим охшаш намда қайтидин өзгәртип ишләнгән. Мәзкур филимни өзгәртип ишкәшкә әйни чағда йетәрлик дәриҗидә орун берилмигән уйғурлар дуч келиватқан қирғинчилиқ мәсилиси, хоңкоң демократийәсиниң бәрбат болуши вә тәйвән йолуқиватқан һәрбий тәһдиттин ибарәт 3 муһим амил асаслиқ сәвәб болған.

13-Июл күни франсийәниң пүтүн явропада омумлашқан ARTE телевизийә қанили "ши җинпиңниң йеңи дуняси" намлиқ 90 минутлуқ бу һөҗҗәтлик филимниң өзгәртилгән йеңи нусхасини 6 хил тилда тарқатқан. Филимда ши җинпиңниң туғулған дәвридин тартип һакимийәт бешиға чиққучә болған җәряни, униң һакимийәтни қолиға алғандин кейин дуня миқясида елип барған сиясий, иқтисадий вә депломатийә саһәсидики паалийәтлири асаслиқ мәзмун қилинған.

Мәзкур һөҗҗәтлик филимда асия, явропа вә америкадики көплигән хитай ишлири мутәхәссислири, дөләт әрбаблири, язғучилар, кишилик һоқуқ паалийәтчилири, тәтқиқатчилар зиярәт обйекти қилинған. Хитайниң бәзи өктичи зиялилири һәм ши җинпиңға садиқ милләтчи тарихчилириму пикир қатнаштурған. Филимда уйғурлардин мәркизи франсийәниң париж шәһридики явропа уйғур иниститутиниң рәиси дилнур рәйһан ханимғиму орун берилгән.

Филимда ши җинпиңниң "бир бәлбағ, бир йол" қурулуши вә "хитай чүши" ниң маһийити йорутуп берилгән болуп, 2017-йили хитайниң тунҗи қетим чәт әлгә әскәр чиқирип, җибутида һәрбий база қурғанлиқи, шәрқий хитай деңизида сүний һәрбий аралларни ясиғанлиқи, пакистан, сириланка вә африқадики бәзи әлләрни иқтисадий боюнтуруқ билән боғуп, беқинди һаләткә кәлтүрүп қойғанлиқи, һәтта қара қолини явропа иттипақиға әза дөләтләргә қәдәр узартип вингерийә, геритсийә қатарлиқ әлләрни тәсири астиға киргүзгәнлики, ши җинпиңниң "хитай чүши" ни ялғуз дуняға иқтисадий җәһәттин һаким болуш чүшила әмәс, техиму ениқрақи сиясий, һәрбий вә техника җәһәттин хоҗа болуш чүши, бәлки дуняниң хәритисини өз миллитиниң нопусиға лайиқ рәвиштә қайта сизип чиқиш чүши, хитай миллитини дунядики барлиқ милләтләрни қул орнида ишлитәләйдиған хоҗайин милләт дәриҗисигә көтүрүш чүши икәнликини мутәхәссисләрниң баянлири арқилиқ ашкарилиған. Ши җинпиңниң "хитай чүши, хәлқниң чүшидур" дегән үзүндиси хитай коммунистик партийәсиниң таҗавузчилиқ қара нийити нуқтисидин тәһлил қилинған.

Филимда алди билән уйғурлар учраватқан зулумлар, милйонлиған уйғурларниң лагерларға қамалғанлиқи ипадә қилип өтүлгәндин кейин, хитайниң хоңкоңдики демократийә актиплирини қаттиқ бастурғанлиқи вә қолға алғанлиқи, илгирики әркин хоңкоңдин бүгүн әсәрму қалмиғанлиқи, һәр бәш хоңкоңлуқтин бириниң чәт әлләрдин сиясий панаһлиқ тиләшкә мәҗбур болғанлиқи, хитайниң йәнә һәрбий маниверлар арқилиқ тәйвәнгә үзлүксиз тәһдит селиватқанлиқи баян қилинған. Филимда "аввал шинҗаңни тизгинлиди, андин хоңкоңни бой сундурди, әмди тәйвәнни ишғал қилмақчи" дегән қарашни илгири сүрүп, дуняни хитай тәһдитидин агаһ болушқа чақирған.

Филимда уйғурлар мәсилисигә бәлгилик сәһипә аҗритилған. Хитайниң уйғур диярида қурған җаза лагерлириниң көрүнүшлири, мәҗбурий әмгәк мәсилиси, көзлири теңилған, қоллири арқидин бағланған, охшаш мәһбуслуқ формиси кийгән йүзлигән уйғурниң хитай қораллиқ күчлири тәрипидин пойизларға қачилинип ичкири хитайға йөткиливатқанлиқи көрситилгән вә башқа мутәхәссисләр қатарида дилнур рәйһан ханимниң баянлириға йәр берилгән.

Франсийәдики явропа уйғур иниститутиниң рәиси дилнур рәйһан ханим бүгүн бу мунасивәт билән зияритимизни қобул қилғанда, мәзкур филимниң франсийә җамаити арисида зор тәсир қозғиғанлиқини тәкитлиди.

Франсийә хитайниң уйғурлар үстидин елип бериватқан қирғинчилиқ сияситигә қарита һазирға қәдәр ашкара инкас билдүрмигән явропа дөләтлириниң бири. Әмма франсийә парламентида "уйғур ирқий қирғинчилиқи" ни етарап қилиш-қилмаслиқ мәсилиси һазир җиддий талаш-тартиш ичидә турмақта. Д у қ ниң рәис вәкили, "шәрқий түркистан өлималар бирлики" ниң муавин рәиси турғунҗан алавудун әпәнди бу һәқтә тохталғанда, бу һөҗҗәтлик филимниң мушундақ бир заманда елан қилинип франсийәдә зор ғулғула пәйда қилғанлиқиниң яхши бир һадисә болғанлиқини тилға алди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт