Голландийәдин қайтип кәткән уйғур оқуғучи һаҗи өмәр осман "дөләтни парчилаш җинайити" билән әйиблинип 10 йиллиқ кесиветилгән

Мухбиримиз әркин
2021-09-15
Share
urumchi-sheherlik-1-turme-2.jpg Үрүмчи шәһәрлик 1-түрмә. 2014-Йили 24-сентәбир, үрүмчи.
RFA

Һаҗи өмәр осман әсли ‍үрүмчи шәһриниң дашимен районидики хитай мәктипи, йәни үрүмчи шәһәрлик 7-оттура мәктәпниң оқуғучиси иди. У бу мәктәпниң 9-синипида оқуватқан вақтида голландийәгә чиқип, 2 йилдәк голландийәдики бир оттура мәктәпкә кирип оқуған. У 2012-яки 2013-йиллири саламәтлики яр бәрмигәнлики сәвәблик үрүмчигә қайтип кәткән.

Униң қайтип кетишигә хитайниң голландийәдики әлчиханисиму арилашқан болуп, әлчиханиниң бир хадими шу чағда техи 18 яшқа тошмиған һаҗи ‍өмәрни униң ‍үрүмчидики аилисигә қәдәр йәткүзүп қойған.

Бирақ радийомизниң еришкән әң йеңи учурлиридин мәлум болушичә, даириләр һаҗи өмәр голландийәдин қайтип келип, аридин 5-6 йилдәк вақит ‍өткәндин кейин тутқун қилған. У тутқун қилинған 2 йилдин бери һечқандақ из-дерики болмиған. Һаҗи өмәрниң йеқинда "бөлгүнчилик" билән әйиблинип 10 йиллиқ кесиветилгәнлики мәлум болди.

Һаҗи ‍өмәр османниң германийәдә яшаватқан тағиси әли турсун зияритимизни қобул қилип, һаҗи ‍өмәрниң 10 йиллиқ кесиветилгәнликини дәлиллиди.

Әли турсун мундақ деди: "һаҗи ‍өмәр чоң ачамниң оғли. 10 Йил кесиветипту. Бу инимизни әсли голландийәгә оқушқа йол саптикән, йәни тоғра йол билән. Бу бурунқи гәп. 2010-Йили оқушқа чиққан, бир аял елип чиқиптикән, голландийәдә оқусун дәп. Вәтәндә хитай мәктипидә оқуватқан бала иди. Шундақ қилип буниңғиму ‹һәә' дидуқ. ‍Униң билән оқушқа кәлгән бир мунчә хтай балилириму бар икән. Шулар билән биргә кәптикәнтуқ… голландийәдә икки йил оқуди, җийәним. Икки йил оқуп тилиму хели яман әмәс болуп қалғанти. Лекин кейин қандақ болди, туралмидим, көнәлмидим, бу йәр болмайдикән, дәп туривалған. Мән шу чағада йоқлап қояй, дәп берип көрүшкән идим. Улар 18 яшқа тошмиғачқа, голландийә һөкүмити уларни айрим оқутаттикән."

Әли турсунниң ейтишичә, һаҗи ‍өмәрни 2018-йили 6-айда тәңритағ районлиқ дөләт аманлиқ әтрити өйидин елип чиқип кәткән икән.

Әли турсун йәнә мундақ деди: "тутқан вақти шу 2018-йили 6-ай әтрапида тушупту. Нәнгуәнниң дедиму, шу йәрдики дөләт аманлиқ әтрити ( гобав) ниң дидиму, шундақрақ бир немә диди. Тәңритағ районлуқ нәнгуән сақчиханиси яки гобав. Мән шу гобавниң (дөләт аманлиқ әтрити) тутқанмикин, дедим. ‍Өйдин елип чиқип кетин 10 йил кесиветипту. Әкәткән пети лагерда тутуп, әмди кесипту. 18 яшқа тошмай туруп қайтип кәткән бала қандақ болуп дөләтни парчилайду? мениң калламдин өтмиди. Һечқандақ иши йоқ, шундақ ақ көңүл бала иди."

Мәлум болушичә, һаҗи ‍өмәр 1995-йили сәуди әрәбистанда һәҗ вақтида туғулған болуп, униң аниси һәҗгә барғанда униңға еғираяқ икәндуқ.

Униң түркийәдә турушлуқ һаммиси асийә турсун, шу сәвәблик һәдисиниң оғлиға ‹һаҗи өмәр' дәп исим қойғанлиқини билдүрди. Униң ейтишичә, һаҗи өмәр голландийәдин саламәтлики яр бәрмәй қайтип кәлгәндин кейин, таки тутқун қилинғучә болған арлиқта үрүмчидики йәнә бир һаммисиниң ширкитидә ишлигән икән.

Асийә турсун мундақ деди: "у укимиз кечикидин тартип хәнзучә оқуған. Һечқандақ ‹вәтәнни бөлүш' дегәнләрни уқмайтти. Намазларғиму биз техи аран дәвәт қилип апираттуқ, сән һәҗдә туғулған, намаз оқу, дәп. У хәнзучә оқуғачқа буни чүшәнмәйтти. Кейин у хәнзу савақдашлири билән мәктәптә дейишип, үрүмчи дашимендики 7-оттуриғу, дәймән, шуниңда ‍оқуған, хәнзу савақдашлириниң ичидә голландийәгә чиқип кәткәнләр баркән, уму ‹мәнму чиқип оқуймән' дегәчкә чиқарған. Оттуа мәктәпни пүттүрмәй туруп, 9-синиптиғу дәймән, шу вақитта чиқип кәткән."

Радийомиз еришкән хитайниң бу һәқтики һөкүмәт учурлирида, һаҗи өмәрниң "дөләтни парчилаш җинайити билән хәлқ сот мәһкимиси тәрипидин 10 йиллиқ кесилгәнлики" вә "2021-йили 5-айниң 10 күни биңтүәнниң ‍үрүмчи түрмисигә йөткәп келинип, җаза муддитини ‍өтәватқанлиқи" тәкитләнгән. Бирақ униңда һаҗи ‍өмәрниң қачан, қайсий сот мәһкимиси тәрипидин сотланғанлиқи, униң "дөләтни парчилаш" қа алақидар қандақ конкерт һәрикәтләрдә болғанлиқи, униң өзини ақлишиға йол қоюлған-қоюлмиғанлиқи қатарлиқ тәпсилатлар тилға елинмиған.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт