Уйғур язғучиси әхмәтҗан һашири “қазақистан хәлқ язғучиси” атиқиға муйәссәр болди

Алмутадин ихтиярий мухбиримиз ойған тәйярлиди
2023.10.26
exmetjan-hashiri-mukapat-tapshurup-elivatqan-peyti Қазақистан хәлқ язғучиси әхмәтҗан һашириниң мукапатини тапшуруп еливатқан пәйти. 2023-Йил 24-өктәбир, астана, қазақистан.
RFA/Oyghan

25-Өктәбирдә қазақистанда җумһурийәт күни хатириләнди. Әнә шуниң һарписида мәмликәтниң һәр саһәлиридә чоң утуқларға йәткән санаәтчиләр, тиҗарәтчиләр, мәмликәт вә җәмийәт әрбаблири, зиялийлар вә башқилар дөләт мукапатлириға еришти. Улар тизимида уйғурларму болуп, шуларниң бири тонулған язғучи вә драматорг әхмәтҗан һашири “қазақистан хәлқ язғучиси” дегән атаққа муйәссәр болди.

Қазақистан президенти қасим-жомарт тоқайеф 24-өктәбирдә астана шәһиридә җумһурийәт күни мунасивити билән әлниң иҗтимаий, иқтисадий вә мәдәнийәт тәрәққиятиға, хәлқләр арисидики достлуқ вә һәмкарлиқниң мустәһкәмлинишигә қошқан салмақлиқ төһписи, актип җәмийәтлик паалийити үчүн мәлум сандики кишиләрни дөләт мукапатлири билән тәқдирлиди.

Президент бу йилдин башлап башқа атақлар билән бир қатарда “қазақистанниң хәлқ язғучиси” дегән атақниңму әслигә кәлтүрүлгәнликини тәкитләп, язғучилардин 6 кишигә шу намни бәргән. Уларниң ичидә уйғур язғучи вә драматурги әхмәтҗан һашириму болди.

Биз алмута шәһиридә яшаватқан әхмәтҗан һашири билән алақиләштуқ. У зияритимизни қобул қилип, мундақ деди: “буни мениң 70 йиллиқ иҗадийитимниң баһаси дәп һесаблаймән. Омумән бу қазақистан әдәбиятиниң тәрәққиятиға пүткүл һаятимни беғишлиғанлиқимниң ипадиси сүпитидә берилди. Қазақистан әдәбиятини дуняға тонутушта, мәсилән, ‛идиқут‚ романим әзәрбәйҗанда, түркийәдә чиқти. Нурғун алимлар шу китаблирим һәққидә яхши пикирләрни деди. Улар гезит-журналларда бесилди. Һәр бир йилда, болупму мушу 2023-йилда яхши әсәрләр дуняға келип турди. Мән һазир 100 пирсәнт иҗат билән шуғуллиниватимән. Йәнә мениң хәлқимниң тарихи мени яхши, дағдам йолға башлайду”.

Әхмәтҗан һашири һазир өзиниң тарихий шәхс, уйғур пәрзәнти тататуңа һәққидә әсәр йезиватқанлиқини, йеқин арида бу әсәрниңму китабханлар билән йүз көрүшидиғанлиқини билдүрди.

Әхмәтҗан һашириниң иҗадийити һөкүмәт тәрипидин юқири баһалинип, у, “пәхрий язғучи”, “алмута вилайитиниң пәхрий пуқраси”, қазақистан язғучилар иттипақиниң “алаш” мукапатиниң саһиби дегән намларға сазавәр болғаниди.

У йәнә мундақ деди: “йешим хели йәргә кәлди. Лекин шуниңға қаримай пүтүн вуҗудум билән хәлқим, достлуқ, инақлиқ үчүн шундақ әсәрләрни язимән дәп ойлаватимән. Мениң ‛қазақистан хәлқ язғучиси‚ дегән атақни алғанлиқини хәлқимгә техиму йәткүзүш үчүн йәниму яхши әсәрләрни язимән. Хәлқим аман болса, биз һәр қачан яхши әсәрләрни язалаймиз”.

Әхмәтҗан һашири 1938-йили алмута вилайити челәк тәвәсиниң маливай йезисида дуняға кәлгән. У 7 йиллиқ оттура мәктәпни түгәткәндин кейин, яркәнт шәһиридики педагогика техникомида оқуйду. 1961-Йили алмутадики кироф намидики қазақ дөләт университетиниң, йәни һазирқи әл-фараби намидики қазақ миллий университетиниң филологийә факултетини тамамлиған. У дәсләп мәктәптә муәллим болуп ишләп, андин алтинсарин намидики педагогика пәнлири илмий-тәтқиқат институтиниң аспирантурисида оқуди. Хизмитини җумһурийәтлик қазақ радийосиниң уйғур редаксийәсидә, “коммунизм туғи”, йәни һазирқи “уйғур авази” гезитидә әдәбий хадим, бөлүм башлиқи вә җавабкар катиб лавазимлирида давам қилған. 1982-2018-Йиллири у қазақистан язғучилар иттипақида хизмәт қилиду. 1986-Йили қазақистан язғучилириниң 9-қурултийида қазақистан язғучилар иттипақи башқармисиниң катипи болуп сайлиниду. У 1991-йили “арзу” журналиниң баш муһәррири болуп ишлиди.

Зияритимизни қобул қилған қазақистан язғучилар иттипақиниң, қазақистан журналистлар иттипақиниң әзаси, қазақистан уйғурлириниң “илһам” мукапатиниң саһиби дәвлетбек байтурсинули мундақ деди: “әхмәтҗан һашири акимизниң йеши 85 кә кәлди. 14-15 Йешида қолиға қәләм алған икән. Һесаблисақ, йәтмиш йилдин буян язғучилиқ билән шуғуллинип келиветипту. Көплигән юқири дәриҗидики ахбарат васитилиридә, нәшриятларда ишлиди. Өмриниң мәлум бир вақти қазақистан язғучилар иттипақида өтти. У тарихий әсәрләр, бәдиий әдәбият, тәрҗимә, драматоргийә җәһәттин давамлиқ иҗат қилип келиватиду. Мән әхмәтҗан акини ‛хәлқ язғучиси‚ дегән атақ билән тәбрикләймән. Униң хәлқ язғучиси болғини пәқәт уйғур хәлқила әмәс, бәлки пүткүл түркий хәлқләр үчүнму хушаллиқ. Биз униң билән пәхирлинимиз.”

Мухтәр әвезоф намидики әдәбият вә сәнәт институтиниң баш илмий хадими, филологийә пәнлириниң доктори, профессор алимҗан һәмрайеф әпәнди әйни вақитларда қазақистан уйғур әдәбиятида зия сәмәди, һезмәт абдуллин, мәсүмҗан зулпиқароф, җамалдин босақоф, илия бәхтия, долқун ясинофқа охшаш даңлиқ шаир-язғучиларниң яшап, уйғур әдәбиятини дуняға тонутқанлиқини баян қилди. У шулар қатарида әхмәтҗан һашириниңму үнүмлүк иҗад қилип, қазақистанда зия сәмәдидин кейин қалса уйғурлардин иккинчи болуп мундақ чоң атаққа еришкәнликини билдүрди.

Алимҗан һәмрайеф мундақ деди: “шуларниң ичидә әхмәтҗан һашири өзиниң романтикилиқ кәйпияти билән йеңи риялистик әсәрләрни яритишқа башлиди. У 50-60-йиллири бир түркүм повест вә һекайилири билән уйғур әдәбияти дунясиға дадил қәдәм ташлиди. Қазақ, өзбек әдәбиятлири болсун, тарихий романларниң орни йүксәк дәриҗигә көтүрүлди. Әхмәтҗан акиму наһайити чоң әсәрләргә бәл бағлиди. Шу мунасивәт билән ‛барчуқ арт текин‚, ‛идиқут‚ романлири мәйданға кәлди. Униң уйғур драматоргийәсигә қошқан төһписи, қазақистан язғучилар иттипақидики ярқин паалийәтлири, уйғур әдәбиятидики паалийити мунасип баһалинип, ‛қазақистан хәлқ язғучиси‚ атиқи берилди. Буниңға биз, уйғур хәлқи наһайити хурсән.”

Игилишимизчә, әхмәтҗан һашири “яшиғиним яшиған”, “кәчмәс көңлүм”, “солмас гүл”, “йәргә төкүлгән яш”, “тәқдир” намлиқ повест вә һекайиләр топламлири, “нур ана” намлиқ повест, драма вә һекайиләр топлими, “ялғуз ялпуз” романи, “идиқут”, “барчуқ арт текин” намлиқ 2 томлуқ, “уйғур-орхон қағанлиқи” тарихий романлириниң апторидур. Униң бир қатар әсәрлири рус, түрк, әзәрбәйҗан тиллирида нәшр қилинған. “йәргә төкүлгән яш” повести болса уйғур елиниң хәлқ нәшриятида йоруқ көргән.

Әхмәтҗан һашириниң “өлмәс болуп туғулғанлар”, “муқамчи”, “деһқан”, “идиқут”, “ялғуз ялпуз”, “чарбағ”, он икки муқамниң “рак”, “чәббят”, “мушавирәк”, “пәнжигаһ” муқамлириниң сәһнә нусхилири уйғур тиятири сәһнисидә қоюлған.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.