Rexmettayning layihe eserliri seweblik teqibleshke uchrighanliq éhtimalliqi ilgiri sürülmekte

Muxbirimiz gülchéhre
2020-04-22
Élxet
Pikir
Share
Print
"Shaxsaray qurulush we bézekchilik kespiy cheklik shirkiti" diréktori rexmettay abduréshit layiheligen, hazirqi xelq'araliq chong bazar meschitining ichki körünüshi. Ürümchi.
"Shaxsaray qurulush we bézekchilik kespiy cheklik shirkiti" diréktori rexmettay abduréshit layiheligen, hazirqi xelq'araliq chong bazar meschitining ichki körünüshi. Ürümchi.
Oqurmen teminligen

Bir qisim süretlik arxiplardin, Uyghur diyarida binakarliq we bézekchilik kespide musteqil halda kesipleshken bedi'iy layihilesh we zinnetlesh kespiy xadimlirigha ige muntizim shirket hem zawutlarni berpa qilghan "Shaxsaray qurulush we bézekchilik kespiy cheklik shirkiti" diréktori rexmettay abduréshit öz kespide zor netije qazan'ghan. Uning muweppeqiyiti peqet uning Uyghur uslubi bilen gherbche mémarchiliq sen'itini ustiliq bilen birleshtürgen eserliride öz ipadisini tépipla qalmastin, uning yene Uyghur mémarchiliq sen'iti bilen islami alahidilikler jipsilashqan bir qisim eserliridimu gewdilinidu.

Bu heqte uning bilen uzun yil hemkarlashqan, 4 yildin buyan türkiyede istiqamet qiliwatqan Uyghur mémar sen'et ustisi maxmutjanning bildürüshiche, ürümchidiki esli turpan meschiti ornigha kéngeytip qayta sélin'ghan körkem we heywetlik chong baza meschitning ichi we tashqi qurulush layihisini we bézeklirini rexmettay ishligen. Rexmettay, méhrab, étikap, ishik béshi, derwaza, gümbez, tüwrük qatarliqlargha sultan sutuq bughraxan maziri, mehmud qeshqiri meqberisi, héytgah jamesi qatarliq Uyghur qedimiy medeniyet miraslirida saqlinip kéliwatqan islam dinigha simwolluq qilidighan nusxilar we ay yultuz nusxiliridin bashqa yene Uyghurlarning üzüm we anar gül nusxilirini, yüz oyma, qapartma oyma neqishlerni yuqiri maharet bilen bir-birige maslashturup layiheligeniken. Uning bu layihige qanchilik küch serp qilghanliqi we ularning ish süpitining yuqiriliqi hetta u layi'e'iligen meschit chiraghliridinmu körünüp turidighan bolup, chiraghning girweklirige "Allah" dégen söz neps erebche herpler bilen qondurulghaniken.

Gerche öz waqtida bu xil meschit qurulush layihisi da'irilerning testiqi bilen élip bérilghan bolsimu, emma eyni chaghda rexmettayning bezi layihelirining tosqunluqqa uchrash hadisilirimu yüz bergen iken.

Maxmutjanning bayan qilishiche, ürümchidiki dangliq meschitlerdin noghay meschitining qurulushida 2013-yili awwal rexmettay layiheligen nusxisi jama'etke körsitilip zor qollash we qayilliqqa ige bolghandin kéyin jama'ettin we saxawetchilerdin zor meblegh yighilghan bolsimu, emma axirida da'iriler bu layihining türkiyediki meschitlerge oxshap qalghanliqini seweb qilip, buni testiqtin ötküzmigen.

Maxmutjanning bashqa shagirtlardin anglishiche, rexmettay ürümchide tutqun qilin'ghan bolsimu eslidiki teweliki boyiche ürümchidin ghuljagha élip bérilghan bolushi éhtimalgha yéqin iken. Biz bu uchurlargha asasen rexmettayning teqdiri heqqide ürümchi we ghulja da'iriliridin melumat élishqa tirishtuq. Ürümchi we ghulja jama'et xewpsizlik da'iriliri téléfonimizgha jawab bermidi. Rexmettayning esli tewelik nopusi bolghan ghulja sheher üch derwaza mehelle komitétidin bir ayal kadir téléfonni alghan bolsimu rexmettayning qaysi orunda tutup turuluwatqanliqi heqqidiki so'alimizgha qopalliq bilen "Biz bilmeymiz" dégendin bashqa jawab bermidi.

Türkiyediki ismini ashkarilashni xalimighan, rexmettayning ishlirini yaxshi bilidighan bir Uyghur ziyaliysi rexmettayning layihilirini Uyghur hazirqi zaman binakarliq sen'itidin örnekler dep körsitishke bolidighanliqini tekitlidi. U, rexmettayning teqdirining xuddi bashqa her türlük kesipler bilen shughulliniwatqan teqibge uchrighan minglighan Uyghur serxilliridin perqlenmeydighanliqidin heyran qalmighanliqini bildürdi. U özining binakarliq, bézekchilik kespide we insaniy exlaq-peziletliride bashqilargha örnek boluwatqan rexmettayning teqdiridin endishe qiliwatqanliqini bildürdi.

Ustazi rexmettayning hazirqi ehwalidin éniq melumat alalmay chongqur endishide qalghan türkiyediki maxmutjan, özining yene bir tereptin özliri ejir singdürgen Uyghur binakarliqining yoqitishqa uchrawatqanliqini Uyghur diyaridin tarqiliwatqan widiyo körünüshliri we uchurlardin körgendiki azabini teswirlep "Uyghurlarning xas alahidilikliri gewdilen'gen her bir imaret, her bir neqish-bézekler chéqip, sökülgende xuddi özüm parchilan'ghandek bolimen, rexmettay ustazimiz qandaq chidaydu?" deydu.

Memetjanning qarishiche, "Uyghurlarning en'eniwi binakarliq sen'itini rawajlandurushqa töhpe qoshuwatqan rexmettaydek kishilerning teqibge uchrishini qiyas qilish tes emes, biraq xitay hökümiti Uyghurlarning xasliqi gewdilen'gen binakarliq bézekchilik alametlirini söküp tashlap buzghunchiliq qilalisimu, héch zaman Uyghur mémarchiliq sen'itini xitaylashturalmaydiken.

U kespiy nuqtidin mundaq deydu: "Uyghur binakarliq sen'itining xas alahidiliki yawropa uslubliri bilen jipsilashsimu, lékin xitay en'eniwi mémarchiliqi bilen héchqachan birlishelmeydu, qedimdin tartip jipsilishalmighan. Hetta xitay layiheligüchilermu hazirgha qeder xitayning binakarliq bézekchilik uslubini Uyghur we bashqa gherb binakarliq sen'iti bilen birleshtürüp muweppeqiyet qazan'ghan emes. Shunga mundaqche éytqanda Uyghur binakarliq sen'itining güzelliki del uning xitaydin perqlinidighanliqi we yarqin sélishturma hasil qilghanliqida."

Toluq bet