Җәнубий җоңго әтигәнлик гезити: хитай тили уйғур йәслилиригичә теңилди


2006.02.03
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp

Хоңкоңда чиқидиған " җәнубий җоңго әтигәнлик почта гезити", җүмә күни бейҗиң һөкүмитиниң уйғур аптоном районида йолға қоюватқан хитай тилини уйғурларда омумлаштуруш сиясити һәққидә мақалә елан қилип, "хитай тили уйғур йәслилиригичә теңилмақта," дәп көрсәтти.

"Җәнубий җоңго әтигәнлик гезити" ниң әскәртишичә, бейҗиң даирилири бу сиясәт аз санлиқ милләтләргә пайдилиқ, дәп қарисиму, әмма бу сиясәтни тәнқид қилғучилар, уйғур мәдинийити сиқип чиқирилмақта, дәп қарайдикән. Хәвәрдә бу йилдин башлап уйғур аптоном райониниң 7 вилайәтидә уйғур йәсли баллириға хитай тили дәрслики киргүзилидиғанлиқини билдүрди.

Мәзкур гезитниң ашкарилишичә, уйғур аптоном райониниң муавин секритари нур бәкри, тил мәсилисини һәл қилиш вә маарип сапасини юқири көтүрүшниң бирдин - бир йоли хитай тилини балиларниң " алтун дәври" дин башлаш, дәп тәкитлигән. Нур бәкри уйғурларға хитай тилини омумлаштуруш сияситиниң әң актип қоллиғучилиридин бири болуп тонулған. У илгири сияси кеңәшниң бир йиғинида " туңганлар хитай тилида сөзләйду. Уйғурниң тили хитайчә болуп кәтсә нимә болатти," дәп тәкитлигән.

Бәлгилимиә бойичә бу программиға қатнашқан йәсли оқуғучилириға күнигә бир сом 50 тийин, оқутқучиларға бир айда 400 сом мукапат бериду. Әмма бу мукапат оттура - башланғуч мәктәпләрни өз ичигә алмайдикән. Уйғур аптоном райони маарип назаритиниң муавин назири ма венхуа " җәнубий җоңго әтигәнлик гезити" гә " бизниң пиланимиз 10 - 20 йил ичидә пүтүн аз санлиқ милләт мәктәплириниң биринчи синиплириғичә қош тиллиқ маарипни омумлаштуруп болуш," дәйду. Әмма бу пиланни тәнқид қилғучилар, хитай даирилириниң мәқсиди уйғурларни ассимилатсийә қилиш икәнликигә ишәнмәктә.

"Җәнубий җоңго әтигәнлик гезити" америка уйғур җәмийити рәиси нури түркәлниң мәзкур пиланни " бу хитай һөкүмити тәрипидин пиланланған уйғур хәлқини хитай мәдинийитигә ассимилатсийә қилиш вә уйғур мәдинийитини йоқутуш стиратигийиси," дәп тәнқид қилғанлиқини язди. Нури түркәниң тәкитлишичә, уйғур тили уйғур мәдинийитиниң әң муһим тәркиви қисими, бу һоқуқни тартивелиш башқа бир типтики уйғурларға ят бир мәдинийәтни яриитиши мүмкин. (Әркин)

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.