Қәшқәрдики бир он аилә башлиқи: «қошнилирида ‹таһарәт алди' дегән гуман туғдурмаслиқ үчүн аһалиләр икки йилдин буян йүзини юмайватиду»

Мухбиримиз шөһрәт һошур
2020-09-07
Share
Zumret-Dawut-Shahitliq-20190924.jpg Зумрәт давут ханим америка ташқи ишлар министирлиқи орунлаштурған «шинҗаңдики кишилик һоқуқ кризиси» темисидики йиғинда шаһитлиқ бәрмәктә. 2019-Йили 24-сентәбир. Нйо-йорк, америка.
Social Media

Уйғур районида лагерлар тәсис қилинғандин буян намаз оқуғанла кишиниң диний әсәбий дәп қаралғанлиқи вә даириләрниң намаз оқуғанларни байқаш үчүн қошниларни бир-биригә пайлақчилиққа салғанлиқи мәлум. Қәшқәрдики бир он аилә башлиқи өзи яшаватқан йезида аһалиләрниң қошнилири тәрипидин «таһарәт еливатиду» дәп гуманлинип қалмаслиқи үчүн 2 йилдин буян йүзини юмай наштилиқ қиливатқанлиқини тилға алди. Лагер шаһити зумрәт давут уйғур районида йолға қоюлуватқан бир он аилә түзүминиң вә лагер әндишисиниң аһалиләрни мушу дәриҗидә үркүтивәткәнликини илгири сүрди.

Инкаслардин мәлум болушичә, йеқинқи 3 йилда уйғур районида «он аилә түзүми» техиму кәң вә техиму қаттиқ йолға қоюлған. Бу түзүминиң тәлипи бойичә аилиләр бир-бирини кечә-күндүз назарәт қилишқа, байқиған «хаталиқ» лардин хатирә қалдурушқа вә қалдурған хатирисини мәһәллидики паш қилиш сандуқиға һәр дүшәнбә күни ташлап турушқа буйрулған. Бир һәптә ичидә һечқандақ мәсилә паш қилмиғанлар «идийәсидә мәсилә бар» дәп қарилип, кәнт кадирлири тәрипидин сораққа тартилған. Бу әһвал бәзи аһалиләрни қошнилиридин қәстән мәсилә тепишқа мәҗбурлиған. Бәзи җайларда аһалиләр сәһәррәк орнидин туруп қолиға чүгүн алғанла қошнисини «таһарәт алди» дәп кәнткә мәлум қилған. Бу мәлумат аһалиләрниң соал-сорақсизла лагерға елип китилишигә сәвәб болған.

Қәшқәрдики бир он аилә башлиқи өзиниң нөвәттики әң муһим вәзиписиниң диний әсәбийлик аламәтлирини түгитиш икәнликини билдүрди. У йәнә конкрет вәзиписиниң мәхсус қошнилириниң намаз оқуған-оқумайватқанлиқини көзитиш икәнликини ашкарилиди. Дейилишичә, у бу көзитишни сәһәрдә қошнилириниң һойла ичидики иш-һәркитигә сәп-селиш шәклидә давамлаштурған. У бу хил көзитишни ялғуз өзиниңла әмәс, пүтүн қошниларниң өзара елип баридиғанлиқини баян қилди. Бундақ қаттиқ түзүмниң яхши нәтиҗә бәргәнликини, кишиләрниң түзүмгә «аңлиқ» һалда бойсунидиған болуп кәткәнликини илгири сүргән бу он аилә башлиқи өзи вә тәвәликидики аһалиләрниң хата гуманлардин сақлиниш үчүн икки йилдин буян йүзини юмай наштилиқ қиливатқанлиқини тилға алди. Униң дейишичә, кәнт кадирлириму аһалиләрни «тәрбийәләш» кә кетип қалмаслиқ вә қошнилар бир-биридин рәнҗишмәслик үчүн мумкин қәдәр сәһәрдә йүзини юмаслиқини тәвсийә қилған. Бу хил бир он аилә пайлақчилиқ түзүмидә бәзидә хата инкасларниңму йоллинип қалидиғанлиқи, бу сәвәбтин намаз оқумиған кишиләрниңму хата гуман билән лагерға кетидиған ишларниң көп йүз бәргәнликини баян қилған мәзкур он аилә башлиқи нәтиҗә сүпитидә бу түзүмниң яхши үнүм бәргәнликини, нөвәттә йеза бойичә йүзини юмай наштилиқ қилишниң өзи тәвә йезида бәлгилик дәриҗидә омумлашқанлиқини вә бу сәвәбтин хата гуман билән «тәрбийәләш» кә кетип қелиш нисбитиниң төвәнлигәнликини илгири сүрди.

Америкада яшаватқан лагер шаһити зумрәт давут юқириқи учур вә инкасниң уйғур райониниң реаллиқиға тамамән уйғун икәнликини баян қилди. Униң дейишичә, даириләр лагерларда тутқунларниң ишарәт намизи вә тәйәммум қилған-қилмайватқанлиқини инчикилик билән күзәткинидәк, лагер сиртида кишиләрниң таһарәт еливатқан яки алмайватқанлиқини пайлақчилар арқилиқ назарәт қиливатқанлиқини илгири сүрди. Униң дейишичә, йезилардики өйләрдә туруба болмиғанлиқи үчүн кишиләр һойлида йүз ююшқа мәҗбур, әмма нөвәттики пайлақчилиқ түзүмидә йүз ююшниңму пайлақчилар тәрипидин «таһарәт алди» дәп мәлум қилиниш еһтималлиқи юқири икән. Шуңа кишиләр лагерға елип кетилиштин сақлиниш үчүн йүз ююштин, болупму сәһәрдә йүз ююштин өзини тартқан. Йәнә униң әскәртишичә, хитай даирилири аталмиш «диний әсәбийлик» кә қарши турғинида кишиләрни йүзини юмаслиққа буйруш дәриҗисигә бармиғанлиқи ениқ, әмма аһалиләрниң өйлиридә һәр хил көзитиш аппаратлири барлиқи, бу аппаратларниң ролини кәнт кадирлириниң көптүрүп тәшвиқ қилидиғанлиқи, нәтиҗидә аһалиләрниң өз сайисидин өзлири үркүйдиған вә түзүмгә даириләр тәләп қилғандинму ашуруп бойсунидиған вәзийәт шәкилләнгәнликини әскәртти. Бу вәзийәткә районда лагерлар аилиләргә елип кәлгән сәрсанчилиқниңму түрткә болғанлиқини тәкитлиди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.