Ноғай мәсҗитидин қайтқан уйғур бовай: "компартийә ‹мәсчиткә кир' десә киримиз, ‹кирмә' десә кирмәймиз!"

Мухбиримиз ирадә
2021-09-14
Share
meschit-teshwiqat-boway.jpg Хитайниң тәшвиқат лозункилири есилған мәсчит. 2014-Йили 17июл, ақсу.
AP/Ng Han Guan

Мәркизи әнгилийәдики "ITV" қанилиниң бейҗиңда турушлуқ мухбирлири йеқинда үрүмчи вә қәшқәрдики зиярити асасида бир син хәвири ишләп тарқатқан иди. Мәзкур филимниң дәсләпки қисмида мухбирлар лагирға қамалған ата-аниси вә қериндашлири үчүн гуваһлиқ берип келиватқан нурсимангүл абдурешитниң қәшқәр тоққузақтики өйини тепип барған. Һалбуки, қисқиғинә 4 йерим йил ичидә нурсимангүлниң ата-аниси туруватқан бу қору аллиқачан бир харабилиққа айланған. Биз алдинқи аңлитишимизда бу һәқтә тәпсилий мәлумат бәргән идуқ.

"ITV" мухбири дәби едвардниң қәшқәр вә үрүмчидики зиярәт хатирисиниң йәнә бир муһим ноқтиси, униң үрүмчи ноғай мәсҗити алдида тартқан көрүнүшлири болуп, мухбир бу йәрдә уйғурларниң һаятиниң пүтүнләй қамал астида икәнликини йорутуп бәргән. Мухбир баянида уйғурларниң диний әркинликиниң чәклимигә учрайдиғанлиқини ейтқан. Мухбир ноғай мәсчитини сүрәткә алған күни дәл җүмә күни болуп, бир қанчә яшанған кишиниң мәсҗиткә кирип кетиватқини синға алған. Мухбир сөзидә "районда ромал селиш, қуран оқуш яки сақлаш вә һәтта балисиниң исмини ‹муһәммәд' дәп чақириш чәкләнгәнликини нәзәрдә тутқанда, бу кишиләрниң мәсчиткә кириши диққәтни тартиду," дегән. Арқидинла мухбир мәсчиттин чиқип кетиватқан бир уйғур бовайдин соал сориған. Уйғур бовай мухбирға: "компартийә бизни мәсчиткә кириңлар десә киримиз, кирмәңлар десә кирмәй өйимизгә кеـтимиз" дегән.

Мухбир дәби едвард бу сөзниң райондики мусулманларниң диний җәһәттики һәқиқий әһвалини шәрһийләп беридиғанлиқини ейтқан.

Мухбирлар йәнә һазир голландийәдә туруватқан лагер шаһити қәлбинур сидиқ ханимниң баяниға асасән үрүмчи "иттипақ йоли мәһәллә комитети сәһийә мулазимәт мәркизи" ниму издәп барған. Чүнки қәлбинур сидиқ ханим мухбирға бу орунда өзиниң вә башқа нурғун уйғур аяллириниң мәҗбурий һалда туғмас қилинғанлиқини ейтип бәргән.

Дәби едвард бу мәркәз алдида туруп қилған сөзидә: "қәлбинур бизгә өзлиригә әвәтилгән тәһдит характерлиқ телефон учурини көрсәтти, униңда аяллар әгәр бәлгиләнгән вақитта бу мәркәзгә кәлмисә, өзиниң һаяти вә башқа йеқинлириниң һаяти билән ойнашқанлиқ болидиғанлиқи һәққидә агаһландурулған. Мана мушу бинаниң йәр асти қәвитидә қурулған орунда, аяллар мәҗбурий туғмаслиқ оператсийәси қилинидикән. Йүзлигән аялларға һамилдарлиқтин сақлиниш әсваби мәҗбурий орнитилғанлиқтин улар роһий вә җисманий җәһәттин яриланған," дегәнләрни баян қилған.

Мухбир дәби едвардниң баян қилишичә, бу мухбирлар үрүмчидә қәшқәрдикидинму еғир тәқибләшләргә дуч келиду. Мухбир нурғун сақчиларниң өзигә әгишип, униң ким билән көрүшкәнликини, нәгә барғанлиқини йеқиндин көзитип турғанлиқини, һәтта қәлбинур сидиқ тәминлигән учурға асасән әһвал игиләватқанда бирла вақитта 8 сақчи аптомобилиниң өзлирини қоршивалғанлиқини тилға алиду.

"ITV" қанилиниң бивастә уйғур елигә берип тартқан бу көрүнүшлири, хитай һөкүмити өзиниң районда йолға қойған бастуруш сиясәтлирини инкар қиливатқан, шундақла "уйғур сот коллегийәси" дә гуваһлиқ бәргән гуваһчилар вә мутәхәссисләргә тохтимай һуҗум қиливатқан бир пәйттә, уйғур дияридики реаллиқни йорутуп беридиған йәнә бир җанлиқ пакит болуп қалди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт