Шаһитларниң баянидики лагерлар: системилиқ қийнақ вә инсанийәткә қарши җинайәтләр (3)

Мухбиримиз гүлчеһрә
2021-03-30
Share
Мутәхәссисләр: Хитай лагерлиридин қутулуп, хитайниң уйғурларға қаратқан рәзил сиясәтлирини дуня җамаитигә аңлатқан шаһитлар.
Photo: RFA

Лагерларда тутқунларни җисманий, роһий, ғурури вә диний етиқад җәһәттин вәйран қилидиған җинсий таҗавуз

Тирик җанлар, роһлар, һәтта өлүкләрму хорлинидиған хитайниң уйғур дияридики җаза лагерлиридин қутулуп чиққан әр-аял лагер шаһидлири, өзлири учриған хорлаш вә қийин-қистақлар ичидә әң дәһшәтлик қийин-қистақниң басқунчилиқ вә түрлүк шәкилләрдики җинсй таҗавуз икәнликини илгири сүрмәктә. Улар бу хил хорлашларниң тутқунларни роһий, җисманий вә инсаний ғурур җәһәттин вәйран қиливетидиғанлиқи, һәтта уларни һаяттин үмидини пүтүнләй үзүшкә мәҗбур қилидиғанлиқини тәкрар баян қилмақта.

Дуня мәтбуатлириға бигунаһ аялларниң хитайниң җаза лагерлирида системилиқ һалда басқунчилиққа учраватқанлиқини, өзиниң бу рәһимсиз җинайәтниң қурбани икәнликини дадиллиқ билән паш қилған, һазир америкада давлиниватқан лагер шаһиди турсунай зиявудун хитайниң мәқсиди "пәқәт бизни пүтүнләй вәйран қилиштур" дәйду.

Лагерлардики қийин-қистақлар бу милләтләрни пүтүнләй вәйран қиливетишни мәқсәт қилған

Хитайниң уйғур диярида қурған лагерлирида мәвҗут системилиқ қийин-қистақ шәкиллири һәққидә өзиниң ғулҗадики лагерда көргәнлири асасида тәпсилий мәлумат бәргән сабиқ лагер оқутқучиси, һазир шиветсийәдә яшаватқан сайрагүл, өзи бу әһвалларни өз көзи билән көрүштин илгири лагерларда бу хил вәһшиянә қийнаш әсваблириниң барлиқини қиясму қилалмиғанлиқини тилға алиду. Униң билдүрүшичә, лагердики вәһши қийин-қистақларниң җисманий җараһәткә қариғанда писхилогийилик вәйран қилиш күчи техиму шиддәтлик болудикән. Бу хитайниң лагерлардики тутқунларни өмүрлүк вәйран қиливетишни мәқсәт қилидиғанлиқини көрситип беридикән.

Лагердики қийин-қистақ хитайниң инсанийәткә қарши җинайәтлириниң пакити

Хәлқара кишилик һоқуқни көзитиш тәшкилатиниң асия ишлири директори софий ричардсон ханимға радийомиз селиштуруп рәтлигән лагердики қийин-қистақ усуллири вә әсваплирини тонуштурғинимизда, у өзлириниң бир қисим уйғур лагер шаһидлириниң гуваһлиқи асасида тәйярлиған лагерлардики қийин-қистақлар һәққидики доклатидиму бу хил қийнаш әсваплириниң тилға елинип бақмиғанлиқини билдүрди.

У мундақ деди: "тәшкилатимиз тәйярлиған хитайниң лагер вә түрмилиридики қийин-қистақлар һәққидики-2018 йиллиқ доклатимизда, ток өткүзүп қийнайдиған йолвас орундуқ, торусқа есип қоюш, кечә-күндүз кишән-зәнҗирләр билән қамап қоюш дигәнләр тилға елинған. Қийнаш әсваплириниң бәзилирини гуваһчилар тәсвирләп бәргән болсиму, әмма уларниң ениқ немигә ишлитилидиған әсваб икәнликини вә униң исминиму дәп берәлмигән иди. Буларниң һәр қандиқи инсанийәткә қарши еғир җинайәт шәкилләндүриду. Әслидинла қанунсиз тутқун қилинип, әң қаттиқ тәқиб вә еғир зулум ичидә яшашниң үстигә, лагерда йәнә бу хил җисманий вә писихологийәлик қийин-қистақларниң елип берииштики мәқсәтни чүшинишму тәс."

Софей речардсон ханим йәнә мундақ деди: "мениңчә, булар инсанни аста характерлиқ өлтүрүш яки набут қилип түгәштүрүш, яки болмиса уларни пүтүнләй контрол қилишни мәқсәт қилған. Чүнки улар халиса бу хил қийнаш усуллири билән уларни қийнап өлтүрүп қоялайду, лекин улар буни узун муддәтлик, системилиқ һалда тутқунларни бойсундуруш үчүн қоллиниду. Уларға дегинини қилдурушни, улар немини халиса шундақ болушни мәқсәт қилиду. Техиму тоғриси уларни хитайниң контроллиқида болидиғанлиқиға көндүршни мәқсәт қилиду. Улар җисманий җәһәттин қийниливатқан вақитниң өзидә йәнә роһий җәһәттин охшашла азаб чекиду, чүнки зиянкәшликкә учраватқанлар қийин-қистақниң қачан ахрлишидиғанлиқи, қачан өзлириниң қутулидиғанлиқиниму билмәйду. Гәрчә уларниң аилисидикиләр қолға елинмиған болсиму, әмма уларму охшашла азаб чекиду. Бу қийин-қистақларниң системилиқ вә мәқсәтлик икәнлики ениқ ипадилинип туриду."

Хитай лагерлиридики бу қәдәр кәң көләмлик вә вәһший қийин-қистақлар дуняниң башқа җайлирида күрүлүп бақмиған

Хитай әдлийә системиси вә түрмилиридики қийин-қистаққа елип мәҗбурий иқрар қилдуруш васитилири һәққидә узун йилдин буян тәтқиқат елип бериватқан америкадики даңлиқ хитай кишилик һоқуқ адвокати тең бяв, өзи илгири қобул қилған қийнап иқрар қилдуруш делолирини радийомиз топлиған лагердики қийнаш усуллири билән селиштуруп анализ қилди. У мундақ деди: "хитай бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң қийин-қистаққа қарши туруш келишимигә-1988 йили имза қойған, лекин изчил һалда буниңға хилаплиқ қилип кәлмәктә. Хитайда қийнап иқрар қилдуруш омумиййүзлүк мәвҗут. Қийин-қистақ нуқтисидин алғанда, униң мәқсиди қийнаш арқилиқ мәһбусларни ‹җинайәт' лиригә мәҗбурий иқрар қилдурушни мәқсәд қилиду. Лекин хитай һөкүмитиниң уйғурларни қамиған лагерларда йүргүзиватқан қийин-қистақлири шәкил вә мәқсәт җәһәттин пәрқ қилиду. Меңә ююш билән җисманий қийин-қистақ системилиқ давам қиливатқан лагерлардики бу хил җинайәтләрниң ирқий қирғинчилиқ икәнлики нурғун дөләтләр тәрипидин етрап қилинди. Лагер ичидики бу хил системилиқ җинсий таҗавузлар, өзиниң кимлики вә диний етиқадидин мәҗбурий ваз кәчкүзүшниң һәммиси хитай өлилиридә вә башқа җайларда бу қәдәр кәң көләмдә елип берилған әмәс. Көләм, васитә, мәқсәт һәр җәһәттин қариғанда, хитай һөкүмитиниң уйғурлар үстидин йүргүзиватқанлири бирләшкән дөләтләр тәшкилати бекиткән ‹инсанийәткә қарши җинайәт' ләрни шәкилләндүрүпла қалмай, бәлки йәнә еғир һалдики ирқий қирғинчилиқни шәкилләндүрдиған амиллардур."

Лагерлардики қийин-қистақларни паш қилиш-хитайни җазалашниң алдинқи шәрти

Ахирида софей речардсон ханим хуласә қилип, хитайниң уйғур вә башқа милләт тутқунлириға рәзил васитиләр арқилиқ тән җазаси бериш, меңә ююш вә роһий қийин-қистақ қатарлиқ еғир искәнҗиләрни йүргүзүватқанлиқини доклатлаштурушниң интайин тәхрсиз вә муһим хизмәт икәнликини тәктләп өтти.

У мундақ деди: "бу алаһидә муһим. Болупму қийин-қистақни йүргүзгүчиләрниң җазалинишида әң муһим пакит болалайду. Чүшинишимиз керәкки, бирләшкән дөләтләр тәшкилати кишилик һоқуқ комитетиниң бундин илгирки ирқий қирғинчилиқ вә инсанийәткә қарши җинайәтчиләрни җазалаш йолидики пакит-дәлилләрни тәйярлаш, шу хил җинайәт йүз бәргән җайниң өзидә әмәс, башқа әлләрдики гуваһчиларниң тәминлигән испатлиқ материяллири арқилиқ паш қилинған вә тегишлик җаза тәдбири қоллинилған. Шуңа болупму систелмилиқ давам қиливатқан, әмма уни җинайәт йүз бериватқан җайниң өзидә тәкшүрүп, униңға қарши тәдбир елиш имканийити болмиған әһвалда, бу хил инсанийәткә қарши җинайәткә учриған кишиләрниң өзини мәлум қилиши вә материялларни тапшуруши техиму һалқилиқ рол ойнайду. Җинайәтчини җазалашта униң җинайи пакитлириға игә болғандила, уни җазалаштәк кейинки қәдәмләргә асас яритилиду."

Хитайниң җаза лагерлирдики юқури техникалиқ тәқиб вә контроллуқ, сестимилиқ қийин-қистақлар һәққидики пакитлиқ доклатлар, хитай һөкүмити дәрвазисиға аталмиш "қайта тәрбийләп өзгәртиш мәркизи", "кәспий техника тәрбийиләш орни" дегәндәк вивискиларни есвалған бу җайларниң милйонлиған, бигунаһ тутқунларға сестимилиқ вә мәқсәтлик қийин-қистақлар йүргүзүватқан җаза лагерлири икәнликиниң, хитай һөкүмитиниң болса инсанийәткә қарши җинайәт вәи ирқий қирғинчилиқ йүзгүзиватқанлиқиниң күчлүк испати сүпитидә арқа-арқидин паш болмақта.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт