Яқуп мәмәт: «мениң дадам вә дадам тәрәптин 30 әтрапида уруқ-туғқиним тутуп кетилгән»

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2020-08-10
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Университети хәлқара мунасивәтләр кәспидә докторлуқини оқуватқан яқуп мәһмәт дадиси мәмәт яқупниң сүритини көтүрүп турған көрүнүши. 2020-Йили авғуст, түркийә.
Университети хәлқара мунасивәтләр кәспидә докторлуқини оқуватқан яқуп мәһмәт дадиси мәмәт яқупниң сүритини көтүрүп турған көрүнүши. 2020-Йили авғуст, түркийә.
RFA/Erkin Tarim

Уйғурлар 1985-йилидин тартип түркийәгә келип-кетип тиҗарәт қилишқа вә түркийәдики алий мәктәпләрдә оқушқа башлиған. 2010-Йиллардин кейин түркийә дөлитиниң оқуш мукапат пулиға еришип кәлгән уйғур оқуғучиларниң саниму көпәйгәниди. Булардин бири 2013-йили түркийә дөлити оқуш мукапат пули билән истанбул университети иқтисад факултетида бакалаврлиқ оқуш үчүн кәлгән яқуп мәһмәттур. Униң ейтишичә, пәқәтла дада тәрәптин җәмий 30 киши түрлүк баһаниләр билән түрмә-лагерларға қамалған болуп, у, түркийәдә һәр хил йоллар билән дәрдини аңлитишқа тиришмақта.

Яқуп мәмәт әпәнди 2017-йилидин 2020-йилиғичә көп санда уруқ-туғқанлириниң қамалғанлиқини, бәзилири қоюп берилгән болсиму көпиниң техигичә түрмидә икәнликини, бәзилириниң кесиветилгәнликини, қоюп берилгәнләрниңму саламәтликиниң бәкла начар икәнликини илгири сүрди.

Һазир түркийәниң истанбул шәһиридики қоч университети хәлқара мунасивәтләр кәспидә докторлуқ унвани үчүн оқуватқан яқуп мәмәт бу һәқтә зияритимизни қобул қилип, мундақ деди:

«Мениң исмим яқуп мәмәт, мән қумул шәһиридә туғулған. Башланғуч, толуқсиз вә толуқ оттура мәктәпни қумулда оқуғандин кейин түркийә дөлитиниң оқуш мукапатиға илтимас қилип, 2013-йили истанбул университетида оқушқа башлидим. Мән 2018-йили 6-айда истанбул университетини пүттүрүп һазир қоч университети хәлқара мунасивәтләр кәспидә докторлуқта оқуватимән.»

Яқуп мәмәт әпәнди 2017-йилидин тартип аилиси билән болған алақиниң пүтүнләй кесилгәнликини баян қилип мундақ деди:

«Мениң юртум билән болған алақәм 2017-йилидин тартип кесилди. 2017-Йили 7-айда тағам әмәт яқуп вә бир нәврә акам искәндәр яқуп тутуп кетилгән. Әмәт яқуп 1963-йили 4-айниң 7-күни қумул шәһиридә туғулған. Оттура техником мәлуматиға игә. Дадам билән бирликтә бизниң аилә ширкитидә мевә тиҗарити билән шуғуллинатти. Бир нәврә акам искәндәр яқуп 1972-йили 11-айниң 17-күни туғулған. Бу акамниму 2017-йили 8-айда тутуп кәткән. Тағам әмәт яқуптин һазирғичә хәвәр йоқ. Бихәтәрлик хадимлири биллә чай ичәйли дәп чақирғанда өйдин чиққан пети из-дерики йоқ икән. Искәндәр акам йеқинда тарқатқан бир рәсимидә паләч һаләттә орундуқта олтурған. Челишта чемпийон болғаниди, һазирқи әһвали бәкла начар икән.»

Яқуп мәмәт әпәнди дадисиниң тутуп кетилиш җәряни вә һазирқи әһвали тоғрисида мәлумат берип мундақ деди:

«Дамам мәмәт яқуп 1968-йили 4-айниң 28-күни қумул шәһиридә туғулған. Дадам 1990-йили сода мәктипини пүттүргәндин кейин қумул вилайәтлик иҗтимаий капаләт идарисидә бир мәзгил ишлигән. Кейин йәккә тиҗарәтчилик билән шуғуллинип, гуаңҗу, шенҗен қатарлиқ шәһәрләрдә мевә тиҗарити билән шуғулланған. 2018-Йили 6-айниң 7-күни дадам билән алақәм үзүлди. Бир нәччә һәптә өткәндин кейин дадамниң гуаңҗудики бир шерикидин дадамниң гуаңҗудин тутулғанлиқини билдим. Йеқинда дадамниң һазир қумулда тутуп туруш орнида тутуп турулууватқанлиқ хәвирини алдим.»

У, һаммисиниң йолдиши яқуп шәрол әпәндиниң 15 йил кесиветилгәнлики тоғрисида ениқ мәлуматқа еришкәнликини баян қилип мундақ деди:

«Мениң һаммамниң йолдиши яқуп шәрол 1951-йили 6-айниң 9-күни қумул қарадөвә йезисида туғулған. Өзи деһқан. 2018-Йили чәтәлдә оқуватқан қизиға ‹бизгә учур язма сақчилар бизни аварә қиливатиду' дәп учур йоллиғандин кейин йоқ болуп кәткән. Қәйәрдә икәнликини бир қанчә йилғичә уқалмиған идуқ. Йеқинда 15 йиллиқ қамақ җазаси берилгәнлик учури кәлди.»

У бүгүнки телефон зияритимиздә бирнәврә акисиниң аяли рәйһангүлниңму он йиллиқтин көпрәк кесиветилгәнлики һәққидә қисқичә мәлумат берип мундақ деди:

«Нәврә акамниң аяли рәйһангүлниң икки кичик балиси бар. 1993-Йили 11-айниң 28-күни қумул шәһири қарадөвә йезисида туғулған. юқирида мән дәп өткән яқуп шәрол әпәндиниң келини болиду. 2017-Йили бизниң барлиқ уруқ-туғқанларни бир кечидә келин вә қизлардин болуп көп санда кишини тутуп кәткәнликини аңлидуқ. Һазирғичә бәзиләрни қоюп бәргәнлики тоғрисида хәвәр кәлди, лекин рәйһангүлдин хәвәр йоқ иди. Йеқинда рәйһангүлни 10 йиллиқтин артуқ кесиветилгәнлик хәвирини уқтуқ. Рәйһангүлниң кичик балилирини чоң аниси беқиветипту.»

Яқуп мәмәт әпәнди 2017-йилидин 2020-йилиғичә пәқәтла дада тәрәптин 20-30 кишиниң тутуп кетилгәнликини баян қилип мундақ деди: «2017-йилидин 2020-йилиғичә дадам тәрәптин 20-30 киши охшимайдиған вақитларда охшимайдиған сәвәбләр билән тутуп кетилгән. Буларниң ичидә қоюп берилгәнләрму болди. Лекин қоюп берилгәнләр ичидә көпиниң саламәтлики яхши әмәс икәнликини уқтуқ. Мәсилән искәндәр акам паләч болуп қапту. Рәсимләрдә һәммисиниң бәкла оруқлап кәткәнликини көрдуқ.»

Яқуп мәмәт әпәнди уруқ-туғқанлириға охшимайдиған муддәт билән қамақ җазаси берилиши вә бир қисимлириниң техигичә тутуп турулушиниң әң муһим сәвәблири уларниң чәтәлгә чиқип тиҗарәт қилиши, бала-чақилирини чәтәлдә оқутуши вә чәтәлдә оқуватқан туғқанлириға ярдәм қилиши болуши мумкинликини баян қилди.

Қиммәтлик радйо аңлиғучилар оттура асия түркий җумһурийәтлиридин қалса түркийә әң көп уйғур олтурақлашқан дөләт һесаблиниду. Җаза лагерлириға ташланған вә кесиветилгән уйғурларниң көпи түркийә билән четишлиқи бар уйғурлар. Бу уйғурларниң көпи техигичә һәр хил сәвәбләрдин түпәйли сүкүт қилип турмақта. Бәзи уйғурлар болса һәр хил усулларда ата-ана вә уруқ-туғқанлириниң трагедийәсини дуня җамаәтчиликигә аңлитишқа тиришмақта. яқуп мәмәт 3 һәптә бурун мәзкур уруқ-туғқанлири тоғрисида инглизчә вә түркчә син-көрүнүш ишләп иҗтимаий таратқуларда тарқатқан болуп, һазирғичә 250 миң адәм көргән. У, бизгә бу һәқтә мәлумат бәрди.

У, дунядики һәр қайси дөләтләрни, дуня җамаәтчиликини уйғурларниң бу пәрядиға қулақ селишқа чақирди.

Һазир вәтинидә ата-анилири қамақ җазалириға мәһкум қилинған вә яки из-дерики йоқ 45 әтрапида уйғур яш истанбулда «ата-анимиз нәдә? түркийәдә балисини оқутуш җинайәтму?, хитай ата-анимизни қоюп бәрсун!» дегәнгә охшаш җүмлиләр йезилған лозункиларниң көтүргән һалда намайиш өткүзмәктә.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт