Uyghur diyaridiki 80 kün'ge sozulghan qamal kishilerde türlük endishe hem gumanlarni peyda qilmaqta

Muxbirimiz méhriban
2022.11.01
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
uyghurda-virus-qamal-yighin.jpg Bayin'gholinda yuqum seweblik qamal qilish we muqimliqni saqlash toghrisidiki yighindin körünüsh. 2022-Yili séntebir.
Bayin’gholin J X torbéti

Nöwette Uyghur diyarida yuqum weziyiti barghanche éghirlashqan bolup, xitay hökümet da'iriliri yolgha qoyghan “Yuqumni nölge chüshürüsh” namidiki qattiq qamal eksiche ünüm bergen, awam xelq arisida naraziliqlar kücheygen. Ijtima'iy alaqe munberliride tarqalghan sin filimliride, bezi jaylarda 80 kündin artuq dawam qilghan qattiq qamal tüpeylidin, ahalilerde ach qélish, dawalinalmasliq, hetta ölüm paji'eliri köpeygenliki, kishilerde ensizlik kücheygenliki ashkarilanmaqta.

27-Öktebir xitaydiki ijtima'iy taratqularda “Ürümchi parangliri” namidiki xitayche yazma uchur tarqalghan bolup, uningda xitayda yuqum bashlan'ghandin buyan, rayon boyiche pütünley qamal qilin'ghan 8 sheherning nami tilgha élin'ghan. Bularning ichide ghulja 87 kün, shixenze 83 kün, turpan 82 kün, ürümchi 81 kün, korla 76 kün, sanji 67 kün qamal halitide turmaqta, déyilgen. Tizimlikte ichkiri xitay ölkiliride qamal qilin'ghan sheherlerdin wuxen 76 kün, shangxey 66 kün qamal qilin'ghan, déyilgen.

Amérikadiki lagér shahiti zumret dawut xanim, bu xildiki sin filimlirini xitay menbeliridin élip, ijtima'iy taratqularda üzlüksiz ashkarilap kéliwatqan Uyghur pa'aliyetchilirining biri.

Uning bildürüshiche, yuqum weziyiti heqqide ashkarilan'ghan sin filimliride yene “Wirus yuqumi bayqaldi” dep höküm qilin'ghan Uyghurlarning ay dalagha sélin'ghan lagér sheklidiki waqitliq sélin'ghan öylerge, chédirlargha, mektep, réstoran yaki chéniqish zalliridin özgertilgen karantin nuqtilirigha qamiliwatqanliqi körsitilmektiken. Yéqinqi mezgillerde késel tégip ölüp ketkenlerning aq xalatliq saqchilar we mehelle komitéti xadimliri teripidin mashinigha bésip élip kétilgenliki we nam-nishansiz kömüwétilgenlikidek körünüshlermu köplep tarqalmaqtiken.

Uyghur diyaridiki yuqum mezgilide ashkarilan'ghan bu xil échinishliq paji'elerning intayin az bir qismi erkin asiya radiyosigha oxshash xelq'ara taratqularda delillen'gen bolsimu, emma xitay hökümitining uchurni qattiq qamal qilishi tüpeylidin yene nurghun ehwallar éniqsiz turmaqta.

Yéqinda tarqalghan sin filimliride yene yuqum qamaligha bolghan naraziliqlar bilen birge, xitay kompartiyesining 20-qurultiyining ayaqlishishi bilen hökümet da'iriliridin qamalni bikar qilish heqqidiki ümid we teleplermu ipadilenmektiken.

Halbuki, mushundaq ehwaldimu Uyghur diyaridiki hökümet da'irilirining shi jinpingning “Yuqumi nölge chüshürüsh” siyasitini qet'iy ijra qilidighanliqini tekitlishi, rayonda yolgha qoyuluwatqan yuqum tedbirlirining heqiqiy meqsiti we mejburiy ijra qilinish emeliyitige bolghan guman hem endishilerni barghanche kücheytmekte.

20-Öktebirdiki bir sin filimide, ürümchi sheherlik partkomning da'imiy hey'et ezasi, siyasiy-qanun komitétining sékrétari ma jijün i'ismlik hökümet emeldarining yuqum xizmiti heqqide söz qilip, ürümchide yuqumning shiddet bilen tarqawatqanliqi, shunga su, tok, issinish esleheliri bolghanliqiki jaylarning hemmisini “Karantin merkezliri” ge aylandurush chaqiriqi ashkarilan'ghan idi.

Xitay kompartiyesining 20-qurultiyiqa qatniship, qaytip kelgen Uyghur aptonum rayonining partkom sékritari ma shingruymu oxshash sözlerni tekrarlighan. U 26-öktebir ürümchide achqan “20-Qurultay rohini yetküzüsh yighini” da, shi jinpingning “Yuqumni nölge chüshürüsh” namidiki qattiq qamal siyasitini dawamliq we qet'iy ijra qilishni tekitligen. U sözide muqimliq tedbirlirini yenimu kücheytish, rayondiki tok, su, issinish qurulmisi bolghan barliq jaylarni karantin nuqtilirigha aylandurush, muqimliqqa kapaletlik qilishni aldinqi wezipe qilish dégenlerni qayta-qayta tilgha alghan.

Xitayning Uyghur rayonida yolgha qoyuwatqan “Yuqumni nölge chüshürüsh” namidiki qattiq qamal tedbirliri we ma shinngruy bashchiliqidiki yerlik da'irilerning bu xil qamal tedbirlirini téximu ashqun wastilarni qollinip ijra qilishni teklitlishi, weziyet analizchilirining jiddiy diqqitini qozghidi.

Amérika alem qatnishi idarisining inzhénéri, doktur erkin sidiq ependi bu heqte pikir bayan qilip, atalmish “Yuqumni nölge chüshürüsh” qamali heqqide özining qattiq endishe we gumaniy qarashta ikenlikini bildürdi.

Doktur erkin sidiq ependi, özining Uyghur rayoni weziyitini üzlüksiz közitip kéliwatqanliqini bildüdi. U, xitay kompartiyesining 20-qurultiyining rohini yetküzgen ma shingruyning sözliridin uning xitayning aliy rehbiri shi jinpinggha bolghan sadaqitini ipadileshke tirishiwatqanliqini tekitlidi.

Doktur erkin sidiq ependining qarishiche, nöwette pütkül xitaydiki her derijöilik emeldarlar shi jinpingning “Yuqumni nölge chüshürüsh” namidiki qattiq qamal tedbirini küchep terghip qilish we ijra qilish arqiliq, özi bashquruwatqan rayonning muqimliqini saqlashqa hemde shi jinpinggha bolghan sadaqitini bildürüshke urunmaqtiken.

Erkin sidiq ependining qarishiche, ma shingruymu bashqa xitay emeldarlirigha oxshashla xizmet körsitish arqiliq öz sadaqitini ipadilesh, téximu yuquri orun'gha örleshni arzu qiliwatqan xitay emeldarlirining biri iken.

Erkin sidiq ependi öz endishisini bildürüp, del mushundaq bolghini üchün, ma shingruyning nöwette “Yuqumni nölge chüshürüsh” namidiki qattiq qamal siyasitini, shi jinping tekitligen “Rayonnning muqimliqigha kapaletlik qilish” buyruqini ijra qilishning wastiliq quraligha aylandurghanliqini bildürdi.

Erkin sidiq ependi ziyaritimiz axirida yene, nöwette Uyghurlar uchrawatqan irqiy qirghinchiliq weziyitige qarita dunyaning diqqitining yenila yéterlik bolmighanliqini körsetti.

Uning tekitlishiche, chet ellerdiki Uyghur teshkilatliridin bashqa yene her bir Uyghurmu wetendiki Uyghur qérindashliri uchrawatqan irqiy qirghinchiliq weziyitini özliri yashawatqan dölet we rayolarda anglitishi tolimu zözür hem texirsiz iken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.