Хитайниң турпан түрмиси һәққидә бир сахта һөҗҗәтлик филим ишләватқанлиқи ашкариланди

Вашингтондин мухбиримиз шөһрәт һошур тәйярлиди
2024.06.12
Тутқундики пенсийонер нияз насирниң лагердин җәсити чиққан Ватикан шәһириниң икки һәссиси билән тәң, 10,000 җинайәтчи сиғидиған үрүмчи 3-түрмисиниң алди көрүнүши. 2021-Йили 23-апрел.
AP

2017‏-Йилдин кейин уйғур елидики түрмиләрниң орнини “дөләт мәхпийәтлики” сүпитидә сир тутуватқан хитай даирилириниң йеқиндин буян турпан түрмиси һәққидә бир һөҗҗәтлик филим ишләватқанлиқи, бу филимда түрминиң ичини “бәхт-саадәт бағчиси” қилип тәсвирләватқанлиқи ашкариланди. Турпан түрмисидә бир мәзгил ятқан бир сабиқ мәһбус, түрмә қурулуши вә түзүмлириниң у йәрдики қийин-қистақ вә азаб оқубәтни пәрдазлашқа уйғун шәкилдә лайиһәләнгәнликини илгири сүрди.

Уйғур елидики бир түрмә башқуруш хадиминиң ашкарилишичә, йеқинда шинҗаң телевизийә истансиси турпан дахийән түрмисидә тәшвиқатни мәқсәт қилған бир һөҗҗәтлик филим ишлигән. Бу филимда түрмә хадимлириниң мәһбусларға түрмә сиртидики омумий вәзийәтниң интайин яхши икәнликини тәпсилий чүшәндүрүватқан көрүнүши, мәһбусларниң нахша-музика орундаватқан “көңүллүк һаяти”, шундақла түрмә хадимлириниң мәһбуслар билән билән һәмдастихан болуп олтурған көрүнүшлири орун алған.

Уйғур елидә илгири 10 йил җаза өтигән вә нөвәттә чәт әлдә яшаватқан бир сабиқ мәһбус, турпан түрмисиниң түзүми вә қурулуши һәққидики мәлуматлирини биз билән ортақлашти. Униң дейишичә, бу түрмидә 10-20 йил арисида муддәтлик кесилгән сиясий мәһбуслар җаза өтәйдикән.

Хитайниң бу тәшвиқат филимида рол алған мәзкур түрмә хадиминиң дейишичә, у әнә шу филимға елинған күни 13‏-әтрәттики 100 нәччә мәһбус билән бирликтә ғизаланған. Ғизадин кейин мәһбуслар нахша ейтишип уссулға чүшкән.

Сабиқ мәһбус түрмиләрдә йол қоюлидиған нахшиларниң көңүл изһари әмәс, пәқәт төвәнамә мәзмунида икәнлики, бу нахшиларда партийә вә һөкүмәткә мәдһийәләр оқулидиғанлиқини тилға алди. Түрмә хадиминиң дейишичә, турпан түрмисидә кутупхана вә униңда һәр хил мәзмундики әдәбият-сәнәт әсәрлири мәвҗут икән. Әмма сабиқ мәһбусниң дейишичә, кутупханилар мәвҗут болсиму, униңдики китабларниң көпинчиси хитайчә вә сиясий-қанун мәзмунидики китаблар икән.

Йәнә мәлум болушичә, тәйярлиниватқан әмма техи елан қилинмиған мәзкур һөҗҗәтлик филимда, түрмә қорусидики тәнтәрбийә мәйдани вә мәһбусларниң топ ойнаватқан көрүнүшлири бар болуп, сабиқ мәһбус, бу мәйданниң чәклик вақитларда чәклик кишиләр тәрипидин пайдилинидиғанлиқи, мутләқ көп сандики мәһбусларниң бу тәнтәрбийә әслиһәлиридин пайдиланғудәк вақти, маҗали вә кәйпиятиниң йоқлуқини оттуриға қойди.

Илгири уйғур елини зиярәт қилған американиң CNN вә әнглийәниң BBC мухбирлири түрмә вә лагерни зиярәт қилмақчи болғанда, бәзидә сақчилар, бәзидә пайлақчилар тәрипидин тосқунлуққа учрап, түрмә вә лагер әтрапидин йирақлаштурулған иди.

Өткән йили зияритимизни қобул қилған маралбеши наһийәсидики бир сақчи хадими түрмә орунлириниң “дөләт мәхпийәтлики” гә ятидиғанлиқини ашкарилиған иди.

Бир һәвәскар тәтқиқатчи сүпитидә түрмә вәзийитини көзитип келиватқан юқириқи сабиқ мәһбус, хитай даирилириниң йеқинқи йиллардики хәлқара җамаәт пикриниң бесими билән түрмиләр һәққидә хәлқара җәмийәткә бәлгилик мәлумат беришкә мәҗбур болғанлиқи, униң үстигә түрмиләрниң қурулуш вә түзүмлириниң шәкил җәһәттин хәлқара қанундики өлчәмләргә уйғун һаләттә һазирланғанлиқи, әмма түрмә мәшғулатиниң мәһбусларни роһий вә җисманий җәһәттин хоритишни түп мәқсәт қилғанлиқини илгири сүрди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.