Ghulja éléktir istansisining pénsiyege chiqqan er-ayal ikki xizmetchisi chet'elge chiqqanliqi seweblik qamaqqa höküm qilin'ghan

Muxbirimiz erkin
2019-09-05
Élxet
Pikir
Share
Print
Chet'elge chiqqanliqi seweblik qamaqqa höküm qilin'ghan turaxun joribay we shadiye zakirning gollandiyede olturushluq qizi merhaba turaxun shahitliq bermekte.
Chet'elge chiqqanliqi seweblik qamaqqa höküm qilin'ghan turaxun joribay we shadiye zakirning gollandiyede olturushluq qizi merhaba turaxun shahitliq bermekte.
Social Media

Ghulja éléktir istansisining sabiq xizmetchiliridin turaxun joribay we uning ayali shadiye zakir 30 nechche yil mezkur éléktir istansisida ishlep, bir qanche yil awwal pénsiyege chiqqan. Lékin 63 yashliq turaxun joribay we 57 yashliq shadiye zakirning xitay hökümiti 2017‏-yili 2‏-ayda bashlighan Uyghur, qazaq we bashqa musulmanlarni lagérlargha keng kölemlik qamash herikitidin aman qalmighanliqi melum.

Nöwette, 2018‏-yili 3‏-ayda ghuljining derya boyi yoli a'ililikler qorusidiki öyide birla waqitta tutqun qilinip, ghuljining boz dégen yéridiki yighiwélish lagérigha élip kétilgen ikki perzentlik turaxun joribay we shadiye zakirning qamaq jazasigha höküm qilin'ghanliqi ilgiri sürülmekte. Ularning gollandiyede olturushluq qizi merhaba turaxun 4‏-séntebir küni radi'omizgha bergen uchurida, dadisining 8 yilliq, anisining 7 yilliq késilgenliki delillen'genlikini bildürdi. Merhaba turaxun charshenbe küni muxbirimizgha bergen uchurida, dadisining shixodiki türmige élip kétilgenliki, anisining dawamliq bozdiki türmide tutup turuluwatqanliqigha da'ir uchurlargha érishkenlikini bildürdi. Uning ilgiri sürüshiche, ata-anisining tutqun qilinishigha ularning 2014 we 2015‏-yillirida ikki qétim gollandiyege chiqip, perzentini yoqlishi seweb bolghan. 

Merhaba: "Apam bilen eng axirqi qétim körüshken waqtim méning mawu kichik qizim bir yashqa kirgen waqti idi. Téléfonda körüshken, yeni 2016‏-yili 12‏-ayda. Qisqila paranglashqan iduq. Dadam bilen apamning 2018‏-yili 3‏-ayning 3‏-küni tutqun qilin'ghanliqini newre hedilirimdin anglidim. Dadam shixugha yötkelgenlik xewirini bir dostumdin aldim. U dostum dadamning 8 yil késilip, shixu türmisige élip kétilgenlikini éytti. Ichkiri ölkide turidighan bir dostum idi. U: 'apang bilen dadang késildi, oshuq gep qilma. Méni toghra chüshen' dédi. Menmu maqul, dédim. Ularning késilishining sewebi, gollandiyege ikki qétim kelgen. Shu seweb boldimikin, dep oylaymen. Ular birinchi qétim 2014‏-yili 4‏-ayda kélip, 7‏-ayda qaytip ketken. Ikkinchi qétim 2015‏-yili 5‏-ayda kélip 8‏-ayda qaytip ketkenidi". 

Merhaba turaxunning bildürüshiche, uning inisi 2018‏-yili 3‏-ayda ata-anisi bilen bir birge tutqun qilinip, yéqinda qoyup bérilgen. Emma ata-anisining qachan késilgenliki, dadisining qachan shixugha élip kétilgenlikini héchkim bilmeydiken. U, uning ata-anisining salametlik ehwali yaxshi emesliki, dadisining ötken yili qétim qoyup bérilip, yene élip kétilgenlikini bildürdi. 

Merhaba: "Apamning salametlik ehwali yaxshi emes. Apamning puti aghriytti. Men wetendiki waqtimda apam putini opératsiye qildurghan. Uning üstige apamning yüriki chataq. Mushu yerdimu yürekning dorisini ichken. Dadamning di'abit késiki bar. Doxturxanida yétip chiqiptiken, yürek opératsiyesi qildurup. Ashu yerde (lagérda) hoshidin kétip 15 kündin kéyin bir qétim qoyup bériptiken. Doxturxanida kariwat yétishmey bérip-kélip dawaliniwatsa ashu yerdin yene kélip élip ketken gep. Shuningdin taki hazirghiche héchqandaq xewiri yoq". 

Melum bolushiche, "Nyu-york waqti" gézitining muxbiri pa'ul mozur bu yil 8‏-ayda ghuljigha bérip, turaxun joribay bilen shadiye zakirning iz-dérikini qilghan. U, tutqunlar qarashliq ili deryasi yoli saqchixanisigha bérip, ularning qaysi qamaqxanida ikenlikini sorighan bolsimu, lékin saqchilar ularning qamaqta ikenlikini ret qilip, ularning bir yerge ketken bolushi mumkinlikini ilgiri sürgen. Biz ‏‏4‏-séntebir küni ili deryasi yoli saqchixanisigha téléfon qilghan bolsaqmu, lékin saqchixanining kechlik nöwetchi saqchisi so'allirimizgha jawab bérishni ret qildi. U, turaxun bilen shadiyening hazir qaysi türmide ikenliki, ularning néme üchün késilgenliki heqqidiki so'alimizgha "Biz bilmeymiz, siz némini sorawatisiz. Bu adem bizge qarashliq rayonda olturamdu, bu ademning ehwalini biz néme üchün bilmiduq. Siz dégen ehwal bizge namelum. Bizning rayonimizda bundaq bir adem yoqqu. Bizning rayonimizda turaxun isimlik birer mingdek adem bar. Men sizning qaysi turaxunni dewatqanliqingni qandaq biley. Men tonumaymen, bundaq ademler bek köp. Eger sizning qandaq ishingiz bolsa bizning saqchixanigha kéling, yüz turane sözlisheyli" dédi.

Shadiye zakirning amérikada olturushluq singlisi muqeddes zakirning bildürüshiche, da'iriler shadiye zakir bilen turaxun joribayning a'ile ezalirini ikkiylenning késimnamisigha qol qoyushqa mejburlighan. Muqeddes xanim késimnamide ikkiylen'ge "Nurghun gunah" artiwétilgenlikini bildürdi. Muqeddes xanimning ashkarilishiche, turaxun bilen shadiye zakir tutqun qilin'ghan oxshash bir künde ularning oghlimu tutqun qilin'ghaniken. Uning bildürüshiche, uning jiyeni tutqun qilinip, lagérgha élip kétilgen mezgillerde uning öyige "Chet'elning signali bayqaldi" dégen seweb bilen ikki xitay kadiri orunlashturup, uning öyide yétip qopqan. 

Turaxun joribay we shadiye zakirning késiwétilgenliki heqqidiki xewer "Nyu-york waqti" géziti yéqinda maqale élan qilip, Uyghur rayonidiki xitay edliye tarmaqlirining 2017 we 2018‏-yillirida 230 ming kishige qamaq yaki bashqa jazalarni bergenlikini ashkarilighan bir mezgilde ashkarilandi. Bu xewer chet'eldiki qanun mutexessisliride mezkur rayondiki xitay edliye tarmaqlirining kishilerni adil sotlawatqanliqigha qarita jiddiy guman peyda qilmaqta. Amérikadiki "Uyghur kishilik hoquq qurulushi" teshkilatining aliy derijilik tetqiqatchisi hénriy shejewiskiy 4‏-awghust ziyaritimizni qobul qilip, xitayning Uyghurlarni basturushta lagér we dijital nazaretni ishqa sélipla qalmay, qanunni suyi'istémal qiliwatqanliqini ilgiri sürdi.

Hénriy shejewiskiy mundaq deydu: "Qanuni nuqtidin qarighanda, belkim men buni sözlewatqan tunji kishi bolmasliqimu mumkin, yeni bu kishilerni sotlashta qanuni tertipke emel qilinmighanliqigha da'ir nurghun endishiler bar. Bunchilik qisqa waqitta uqeder köp ademning sotlinishi qanuni tertipke emel qilinmighanliqini körsitidu. Bashqa nuqtidin alghanda bu xitayning köp qirliq basturush élip bériwatqini namayan qilidu".

Hénriy shejewiskiyning ilgiri sürüshiche, bunchilik köp ademning jazalinishi xelq'ara jem'iyetning oyghinip, derhal tedbir qollinishi üchün yéterlik delil iken. U mundaq deydu: "Bizning heriket qollinishimiz üchün weziyet yene qaysi nuqtigha kélishi kérek?. Eger, 2009-we 2010‏-yili "Ürümchi weqesi" din kéyin yüz bergen tutqun qilishlar bizning heriket qilishimizgha yéterlik bolmighan bolsa, undaqta heriketke ötüshimiz üchün 10 yildin kéyinki bügünki künde jazalan'ghanlarning chöchüterlik kölemge yétishini kütkenmituq yaki buning téximu dehshetlik kölemge yétishini kétemduq?. Buningda xelq'ara jem'iyetning peqet oyghinishi kupaye qilmaydu. Bu weziyet, tedbir qollanmay turup, peqet süküt qilish bilenla tüzelmeydu".

"Nyu-york waqti" gézitining xewiride bayan qilinishiche, Uyghur aptonom rayonidiki teptish organliri 2017‏-yili 227ming 661 kishining qolgha élinishini, 2018‏-yili yene 114ming 23 kishining qolgha élinishini testiqlighan bolup, bu ikki yil ichide qolgha élin'ghanlar yéqinqi 10 yil ichide qolgha élin'ghanlarning jem'iy sanidin éship ketken. Xewerde, 2017‏-yilining özidila 87 ming kishige qamaq jazasi bérilgenliki, buning ichide 5 yil yaki uningdin uzun késilgenlerning 2016‏-yiligha qarighanda 10 hesse artqanliqi ilgiri sürülgen.

Toluq bet