Ши җинпиңниң хитай яшлирини «ғәрбий районда йилтиз тартиш» қа чақириши җиддий диққәт қозғиди

Мухбиримиз меһрибан
2020-08-12
Share
shi-jinping-yalghuz-suret.jpg Хитай дөләт рәиси ши җинпиң.
AFP

Йеқиндин буян хитай таратқулирида 2020-йили университетларни пүттүргән хитай оқуғучиларни «ғәрбий районда мәңгү йәрлишиш» кә риғбәтләндүридиған тәшвиқат хәвәрлири көпәйгән.

Бу йил 7-айниң 12-күни хитай таратқулирида хитай компартийәсиниң баш секретари ши җиңпиңниң «хитай нефит университетиниң ‹шинҗаң синипи' дики хитай оқуғучиларға язған хети» хәвәр қилинған иди. Ши җиңпиң хетидә алий мәктәп түгәткән хитай оқуғучиларни уйғур аптоном райони қатарлиқ ғәрбий чегра районлирида «мәңгүлүк йилтиз тартиш» чақирған. Ши җинпиңниң мәзкур чақириқи билән башланған хитай яшлириниң аталмиш ғәрбий чегра районларда «мәңгүлүк йилтиз тартиш ирадиси» мәдһийәләнгән тәшвиқат хәвәрлири нөвәттә хитай таратқулирида кәң йәр алған.

Хитай һөкүмәт таратқулиридин шинхуа ториниң 10-авғустики хәвиридин мәлум болушичә, 2019-йилиниң ахириғичә уйғур аптоном районини асас қилип, «ғәрбий районға ярдәм бериш қурулуши» бойичә икки йиллиқ тохтам билән асасий қатламлардики хизмәт орунлирида ишләшкә кәлгән 392 миң алий мәктәп оқуғучисиниң 80 пирсәнти, йәни 290 миң нәпәр хитай яш өзи ишләватқан аталмиш «чегра райондики асасий қатламда мәңгүлүк йилтиз тартиш» ни қарар қилған.

Ундин башқа 2016-йилдин буянқи хитай һөкүмәт таратқулириниң хәвәрлиридә «ғәрбий районға ярдәм бериш» намида уйғур аптоном райони, тибәт аптоном райони, гуаңши җуаңзу аптоном райони қатарлиқ ғәрбий-шимал вә ғәрбий-җәнуп районлириға юқири мааш, юқири тәминат билән һәр йили 10 миңдин 20 миңға қәдәр алий мәктәпни түгәткән оқуғучиларниң хизмәткә орунлашқанлиқи һәққидики хәвәрләр көпәйгән иди.

Һалбуки, хитай даирилири хитай яшлирини уйғур дияриға «мәңгүлүк йилтиз таритш» қа чақириватқан бу мәзгил дәл 2016-йилиниң ахири, 2017-йилиниң бешида башланған 1 милйондин 3 милйонғичә уйғурни лагерларға қамаш һәрикитидә әслидики һөкүмәт органлири, асасий қатлам вә мәктәпләрдә ишләватқан уйғур зиялийлири, уйғур яшлири түркүм-түркүмләп лагерларға қамилип, уйғур оқутқучилар мәктәпләрдин тамамән сиқип чиқирилған мәзгилгә тоғра келиши җиддий диққәт қозғиди.

Америкадики уйғур кишилик һоқуқ қурулушиниң тәтқиқатчиси зубәйрә шәмсидин ханим, йеқиндин буян уйғур райониниң вәзийити һәққидә тәйярлаватқан доклатлирида хитай һөкүмитиниң хитай алий мәктәп оқуғучилири вә хитай яшлирини өз ичигә алған нәччә йүз миңлиған хитай көчмәнлирини уйғур дияриға йәрләштүрүлүш һәрикитигә алаһидә орун бәргәнликини билдүрди.

Америкадики уйғур паалийәтчилиридин америка аләм қатниши идарисиниң алий инженери, уйғур сиясий паалийәтчиси доктор әркин сидиқ әпәндиму өз қаришини оттуриға қойди. У хитай даирилириниң нөвәттә «бир чалмида икки пахтәк соқуш» тактикини йолға қоюп, бир тәрәптин хитайда барғанчә еғирлишиватқан ишсизлиқ мәсилисини һәл қилишни, йәнә бир тәрәптин уйғур районида хитай нопусини тез арида көпәйитишни мәқсәт қиливатқанлиқини билдүрди.

Доктор әркин сидиқ әпәнди сөзидә йәнә хитай компартийәсиниң баш секретари ши җинпиңниң хитай яшлирини «ғәрбий районда мәңгүлүк йилтиз тартиш» чақириқиниң, хитайниң «мәдәнийәт зор инқилаби» мәзгилидә хитай рәиси мавзедоңниң яшларни «йезиларда йилтиз тартиш» чақирғанлиқиға охшаш бир қетимлиқ зор көләмлик сиясий чақириқ һәрикити икәнликини билдүрди. У йәнә бу һәрикәтниң уйғур районида хитай көчмәнлирини көпәйтиштин башқа, йәнә хитай дөлитиниң муқимлиқини сақлашни мәқсәт қилғанлиқини билдүрди.

Уйғур кишилик һоқуқ қурулушиниң тәтқиқатчиси зубәйрә ханимниң билдүрүшичә, нөвәттә елип бериливатқан хитайларниң «ғәрбий районда мәңгүлүк йилтиз тартиш» һәрикити өткән әсирниң 70-йиллирида мавзедоң қозғиған хитай яшлирини «чегра районларда йилтиз тартиш» чақириқидинму қәбиһ һәрикәт икән.

Зубәйрә ханим ахирида йәнә хитай даирилириниң ахирқи мәқситиниң уйғур районини толуқ хитайлаштуруш икәнликини, шуңа бу мәсилигә җиддий қараш лазимлиқини тәкитлиди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.