Иҗтимаий таратқуларда уйғурларни қоллаш вә хитай мәһсулатлиридин агаһ болуш чақириқи күчәймәктә

Мухбиримиз гүлчеһрә
2020-07-22
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Уйғур районидики хитай лагер тутқунлириниң чачлири вә яки лагердикиләрни мәҗбурий әмгәккә селиш арқилиқ ишләп чиқирилған ялған чач. 2020-Йили 1-июл, ню-йорк.
Уйғур районидики хитай лагер тутқунлириниң чачлири вә яки лагердикиләрни мәҗбурий әмгәккә селиш арқилиқ ишләп чиқирилған ялған чач. 2020-Йили 1-июл, ню-йорк.
AP

1-Июл күни, америка тармақлири хитайдин киргән мейшин ширкитиниң 13 тонна, 800 миң доллар қиммитидики чач мәһсулатлирини мусадирә қилиш билән тәң америка вә хәлқаралиқ ахбаратларда әсли хотәндә ишләпчиқирилған бу чач буюмлириниң ялғуз мәҗбури әмгәккила бағлинип қалмастин, уйғурлар қамалған лагерлардикиләрниң чечидин ишләнгән болуш еһтималлиқи ғулғула қозғимақта.

Буниң билән бәзи иҗтимаий таратқулардики актип шәхсләрниң хас қаналлири вә программилирида, уйғурлар учвраватқан адаләтсизликләр, мәхсус видийолуқ программа вә башқа охшимиған шәкилләрдә тарқитилип, уйғурларға қилиниватқан адаләтсизликини тохтитишқа чақириқ қилиштәк бир йеңи долқунниң күчийиватқанлиқи мәлум. Тәсир күчи бир қәдәр күчлүк боливатқанлидин мисал елип өтсәк, тик токта хеллоайемег намидики хас сәһипә қурған бир америкалиқ қиз, «нөвәттә хитайда 3 милйон уйғурниң лагерға қамалғанлиқини, аялларниң басқунчилиққа, балиларниң йетимлиқта қалдурулуп, қирғинчилиқ йүз бериватқанлиқини биләмсиз?. . .» Дегәнләрни нахша қилип ейтип аңлатқан вә уларни хитайниң қирғинчилиқидин қутулдуруш үчүн һеч болмиса инкас қайтурушқа чақириқ қилған һәмдә мушундақ пәйттиму сүкүт қилишниң өзи җинайәт дәп әйиблигән.

Араби анали намидики йәнә бир яш, хитай һөкүмитиниң 2017-йилидин башлап һазирғичә 1200 дин артуқ лагерларни қурғанлиқи, бир йерим милйондин 3 милйонғичә уйғур қатарлиқ мусулманларниң бу лагерларда зулум чекиватқанлиқи һәтта уларниң бир қисминиң хитай өлкилиридики завутларда мәҗбури әмгәккә селиниватқанлиқини аңлатқан. У йәнә уларниң мәҗбури әмгәк бәдилигә ишлигән буюмлириниң базарлардики 80 дин артуқ хәлқаралиқ даңдар маркиларға четилидиғанлиқини агаһландурған.

Әгент каяс йәни, «мәсилә тәкшүргүчи» дегән тәхәллус билән тик токта икки милйондин артуқ әгәшкүчисигә игә яш америкалиқ қиз, уйғурларниң лагерларға қамалғандин башқа, аялларниң хитайлар тәрипидин басқунчилиққа учрап, аилиләр парчилинип балиларниң йетимләргә айландуруиватқанлиқи әмма бу мәсилиләрниң дуняви яки америка медиалирида анчә көп берилмигәнликини тәнқид қилған. У, бу мәсилиләргә диққәт қозғитиш үчүн иҗтимаий таратқу қолланғучилирини аваз чиқиришқа чақирған. Униң бу уйғурларни қоллаш чақириқи 780 миң қетим һәмбәһирләнгән.

Ютубе торида мәхсус «йүзлән» «җуст факә ит» намлиқ муназирә программиси тәсис қилған корей икки һәптә илгири бир йерим саәтлик программа ишләп тарқатқан болуп, у өзиму программида 13 тонна хитайдин киргән чачниң лагерларға қамалған уйғурлар билән мунасивәтлик икәнликини көрүп чөчүп кәткәнликини һәмдә хитайниң чач мәһсулатлирини әң көп сетивалидиғанларға бу мәсилини тонутушниң муһимлиқини тәкитлигән.

Йотуб программичиси корей феер зияритимизни хушаллиқ билән қобул қилди.

Униң аңлиғучилиримизға өзини қисқичә тонуштурушичә, корей индиана штатиниң шәрқий җәнубидин болуп, техи йеңила йәни икки ай илгири йотубе қанилида өзиниң «йүзлән» программисини тарқитишқа башлиған, униңда америка җәмийитидики ғулғула қилиниватқан, һәммә ортақ көңүл бөлүватқан нуқтилиқ мәсилиләр һәққидә мулаһизә программилирини тәқдим қилип кәлмәктикән.

У уйғурлар мәсилисигә қизиқип қелиш сәвәбини баян қилип мундақ деди: «уйғур диярида ишләнгән 13 тонна чач мәһсулатлириниң мусадирә қилинғанлиқи һәққидики хәвәрни көрүп қизиқтим. Чүнки америкадики қара тәнлик истемалчилар хитайда ишләнгән чач буюмлириниң әң чоң херидари һесаблиниду. Йәнә йиғивелиш лагерлирини билгәндин кейин толиму биарам болдум. Бурун бу һәқтә пәқәт аңлимаптикәнмән. Шуңа маңа охшаш хәвәрсиз кишиләрни агаһландурушни ойлидим».

У уйғурлар учраватқан мәсилиниң интайин чоңқур әндишә қозғашқа тегишлик мәсилә, хитайниң қиливатқанлиқини рәзиллик дәп тонуйдиғанлиқини, әтрапидики кишиләр билән сөзлишиш җәрянида ялғуз өзила әмәс йәнә нурғун кишиләрниң буниңдин хәвәрсиз икәнликини билгәнликини, кишиләр өзлири пулға сетивелип тақаватқан бу чач буюмлириниң рәзиллик билән мунасивәтлик болған, бихәтәр мал әмәсликини әскәртишниң зөрүрлүкини ейтип, йәнә мундақ деди: «хитайниң рәзилликлиригә қарши америка һөкүмитиниң инкаси яки тәдбири йетәрлик әмәс дәп қараймән, йәниму қаттиқ васитиләр арқилиқ, униң уйғурлар үстидики бу дәһшәтлик муамилисини тохтитиши керәк».

У йәнә истемалчилар һеч болмиғанда «хитайниң шу хил буюмлирини сейтивалған пулларни тоғра ишларға, хәйри сахавәткә аташ техиму яхши әмәсму?!» дәйду. Униң дейишичә, «бу йәрдики мәсилә пул, чүнки җәмийәттики кишиләрниң қизиқидиғини пулға аит хәвәрләр. Уйғурлар учраватқан бу мәсилигә охшаш еғир мәсилиләр нәзәрдин сақит қилинмақтикән».

У америка җәмийитидики хитай маллири истималчилириниң диққитини қозғашта, хитайниң бу хил бастурушиға вә униң тәсиригә учриған уйғурларниң биваситә ахбаратларда өзлириниң сәргүзәштлири һәққидә сөзлиши бәкрәк тәсир қилиду дәп қарайдиғанлиқини оттуриға қойғандин башқа өзиниң қилмақчи болғанлирини тонуштуруп мундақ деди:

«Мән шәхсән өзүмниң қаналлиридин пайдилинип америка җәмийитигә уйғурлар учраватқан мәсилиләрни тонуштурушқа тәйяр, һәр қандақ уйғурларниң вә яки бу мәсилини яхши билидиған, қизиқидиғанларниң программиға қатнишишни қарши алимән, йеқинқи күнләрдә мәхсус уйғурларни тема қилған һәптилик айлиқ сөһбәтләрни уюштурушни пиланлаватимән.»

Корейниң тонуштурушичә, америкадики аяллар гүзәллик, гирим буюмлири дуканлирида мәхсус адәм чечидин ишләнгән чач буюмлири алаһидә көп учрайду. Бу хил буюмлар, болупму нөвәттә хәлқарада мода еқимға айланған чач пасонлириға қизиқидиған африқилиқ йәни қара тәнлик аяллар әң көп сетивалидиған гүзәллик буюмлири һесаблиниду. Америка чач гүзәллик мәһсулатлириниң көп қисми хитайда ишләнгән. Йеқинда 13 тонна хитайдин киргән чачларниң мусадирә қилиниши билән бу чач йәни чач гүзәллик мәһсулатлирини әң көп сетивалидиған херидарлардиму соалларни пәйда қилишқа башлиған.

Ютубе қаналлирида уйғурларни қоллайдиған бу хил чақириқлар вә буниңға аваз қошушниң күчийишигә әгишип, ютубе қаналлири арқилиқ чач мәһсулатлирини сетиш елани бериватқан бир қисим чач содигәрлириму, йеқинқи күнләрдә өзлириниң сетиватқан чачлириниң ғулғула қозғаватқан лагерда ишләнгән яки лагердики уйғурларнң чечидин ишләнгән мәһсулатлиридин хали икәнликигә капаләтлик қилидиғанлиқи тоғрилиқму, херидарларға алаһидә әскәртиш бәргән.

Акони чачлири намида, африқа вә җәнубий асия әллиридә ишләнгән чач мәһсулатлирини торда сетиватқан бир ютубе паалийәтчиси қиз, уйғурлар қамалған лагерлардики уйғурларни хорлап ишләткән 13 тонна чачниң тутулуп қелишиниң өзини чач мәһсулатлириниң бихәтәрлик мәсилисигә диққәт қилишиға сәвәб болғанлиқини, һәр қандақ бир чач содигири болсун яки чач сетивалғучи болсун өзи сетивалған чачларниң қанунлуқ, инсаний әхлаққа мувапиқ келидиған усулларда ишләнгәнликидин хатирҗәм болмиғучә сетивалмаслиққа, бу хил қанға миләнгән мәһсулатларниң базирида рол елип қалмаслиққа агаһландурған.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт