Керийәдә оғлиға диний тәлим бәргән диний зат 10 йиллиқ, тәлим алған оғли 6 йиллиқ кесилгән

Мухбиримиз шөһрәт һошур
2022.09.02
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
heyt-namaz-heytgah-saqchi.jpg Һейтгаһ җамәсигә һейт намизи өтүш үчүн маңған уйғурлар вә чарлаватқан хитай сақчилири. 2017-Йили 26-июн, қәшқәр.
AFP

Хитай даирилири илгирики йилларда йәр асти диний мәктәпләрдә вә яки аталмиш “қанунсиз диний зат” ларниң қолида тәлим елишни “қанунсиз диний тәрбийә” дәп бәлгиләп, көп санда кишиләрни җазалап кәлгән иди. Ашкарилинишичә, лагерлар қурулған йеқинқи бәш йилда, ата-аниси яки бова-момисидин диний тәлим елишму “җинайәт” саналған вә зор бир түркүм кишиләр мана мушу сәвәб билән түрмиләргә ташланған. Керийә наһийәсидә айрим-айрим 10 йил вә 6 йил кесиветилгән ата-бала мәмәт муса билән осман мәмәтниң делоси дәл мушу бвәзийәтниң бир мисалидур.

Бу йил ашкариланған “шинҗаң сақчи һөҗҗәтлири” дики тоққузаққа даир сақчи архиплирида ата-аниси яки бова-момисидин диний тәлим елишму, тутқунларниң муһим бир тутулуш сәвәби қатарида көп қетим көзгә челиқиду. Ашкарилнишичә, бу ялғуз тоққузақтикила әһвал болмастин, 2017-йилдин кейинки чоң тутқунда уйғур елиниң башқа җайлиридиму охшаш һалда йүз бәргән. Керийәлик бир муһаҗирниң радийомзиға инкас қилишичә, юрти керийәниң ләнгәр йеза ләнгәрсай кәнтдики 50 нәччә яшлиқ диний зат мәмәт муса, 20 нәччә яшлиқ оғли осман мәмәткә бала вақтида бәргән диний тәлими сәвәблик, ата-бала иккәйлән тәңла кесиветилгән.

Биз бу әһвални айдиңлаштуруш үчүн керийә наһийәсидики алақидар идарә-органларға телефон қилдуқ. Алақидар хадимлар соаллиримизға җаваб беришни рәт қилди.

Инкаста әскәртилишичә, диний зат мәмәт муса җамаәтчилик ичидә еһтиятчанлиқи билән тонулған бир киши болуп, у тәқип нисбәтән бош йиллардиму һөкүмәтниң никаһ хетини көрмигән әһвал астида никаһ оқушни рәт қилип кәлгән; тәблиғлиридә даириләр сизип бәргән сизиқтин пәқәт чиқмиған. Йирақ-йеқиндин қуран савадини чиқириш үчүн өгиниш тәләплири кәлгәндә, өзиниң тәлим-тәрбийә методиниң аҗиз икәнликини баһанә қилип көрситип, бала оқутуштинму өзини қачуруп кәлгән. Әмма өзиниң пәрзәнти осман мәмәткә бала вақтидин башлап қуран савади бәргән вә динниң асасий тәлиматлирини өгәткән; у бу тәрбийәни бир диний зат сүпитидә әмәс, бәлки атилиқ бурчини ада қилиш нийитидә елип барған.

Диний зат мәмәт мусаниң бу иши 2017‏-йилиға кәлгәндә, “қанунсиз диний паалийәт” категорийәсигә киргүзүлүп, ата-бала һәр иккиси тутқун қилинған вә 2018‏-йили кесиветилгән.

Биз йәнә керийә наһийә ләнгәр йезилиқ сақчиханиға телефон қилдуқ. Сақчи хадимлириму мәзкур ата-балиниң әһвали һәққидә мәлумат беришни рәт қилди.

Керийәлик муһаҗирниң инкасида қәйт қилинишичә, осман мәмәтниң мәһәллидики бирқанчә қетимлиқ өлүм пәтисидә қираәт қилиши, 2017-йилидики тутқунда униң сақчиханиға чақиртилишқа сәвәб болған. Сорақ җәрянида у хәтмә-қираәт қилишни бала вақтида дадисидин үгәнликини ейтқан. У, буни дегән вақтида қоғдиниш мәқситидә, йәни һөкүмәт әндишә қилидиған кишиләрдин өгәнмигәнликини билдүрүшкә тиришқан, әмма буниң өзиму “қанунсизлиқ” дәп қарилип кесиветилгән.

Инкаста хатирилинишичә, мәзкур ата-балиниң олтурушлуқ орни керийәниң ләнгәр йеза ләнгәрсай кәнтидин болуп, биз бу һәқтә мәлумат елиш үчүн мәзкур кәнт сақчисиға телефон қилдуқ. Алақидар хадим, мәзкур кәнттин тутулған диний затлардин бири мәмәт муса дегән киши икәнлики вә униң оғли осман мәмәт билән бирликтә кесиветилгәнликини баян қилиш арқилиқ, инкастики учурларниң тоғрилиқини дәлиллиди.

Дәлиллинишичә, диний зат мәмәт муса 10 йиллиқ, оғли осман мәмәт 6 йиллиқ кесиветилгән.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.