Корона вируси сәвәбидин қазақистанда бу қетимлиқ норуз байримини өткүзүш чәкләнди

Ихтиярий мухбиримиз ойған
2020-03-23
Share
qazaqistan-virus-almuta-saqchi.jpg Қазақистан сақчилири алмутадики районларни тосуп, корона вирусиниң тарқилишиниң алдини алмақта. 2020-Йили 19-март, алмута.
AP

Мәлумки, қазақистандики түркий хәлқләр билән бир қатарда уйғурларму қазақ хәлқи мустәқиллиққа еришкәндин буян һәр йили норуз байримини шад-хурамлиқта өткүзүп келиватқаниди.

Әмма йеқинда пүткүл қазақистанда корона вируси мунасивити билән пәвқуладдә һаләт елан қилинғандин кейин, бу әлдә һәр қандақ аммиви паалийәтләрни тохтитиш тоғрилиқ һөкүмәт буйруқи елан қилинди.

“қазтаг” ахбарат агентлиқиниң хәвәрлиригә қариғанда, қазақистан президенти қасим-җомарт тоқайеф бу йили қазақистан пайтәхти нур-султан шәһиридә норуз байрими һәмдә совет-герман урушиниң 75 йиллиқиға беғишланған һәрбий парат өткүзүшни бикар қилиш тоғрилиқ пәрман чиқарди.

Мәзкур пәрманға бинаән қазақистандики барлиқ түркий тиллиқ милләтләрниң мәдәнийәт мәркәзлириниңму норуз байримини өткүзүш паалийәтлирини тохтатқанлиқи илгири сүрүлмәктә.

Қазақистанниң алмута шәһиридә яшаватқан уйғур паалийәтчилиридин бири әхтирим әхмәтова ханимниң ейтишичә, 1991-йили қазақистан өз мустәқиллиқиға еришкәндин кейин қазақистан хәлқи ассамблейәси қурулуп, шу тәшкилат даирисидә қазақистанда яшаватқан барлиқ милләтләр, шу җүмлидин уйғурларму өз тилини сақлаш, маарипини, мәдәнийитини раваҗландуруш, өрп-адәтлирини тәрғиб қилиш мумкинчиликигә игә болған икән.

У мундақ деди: “бизни чақирип, қазақистанда қазақлар норузни қандақ күтәтти, шуни көрсәткәндин кейин, һәр бир милләт өзүңларниң тамақлирини көрситиңлар деди. Бизму өзимизниң рәсим-қаидимизни көрситишкә башлидуқ.

Әхтирим әхмәтова әнә шу вақитлардин башлап уйғурларниң өз миллий әнәнилирини, таамлирини тәрғиб қилишқа башлиғанлиқини тәкитлиди.

У уйғурларниң тарихий вәтинидә шәкилләнгән норуз әнәнилириниң мустәқил қазақистандиму давам қилғанлиқини, әмма бу йили корона вируси мунасивити билән вақитлиқ тохтиғанлиқини билдүрди.

Зияритимизни қобул қилған қазақ шаири даулетбек байтурисин оғли норуз байриминиң уйғур, қазақ вә башқиму түркий тиллиқ вә парис тиллиқ хәлқләргә ортақ байрам икәнликини, униң әнә шу хәлқләрни бирләштүрүш хусусийитигә игә икәнликини оттуриға қойди. У йәнә бу байрамни һәр бир хәлқниң өз әнәнилиригә аит мәзмунда өткүзүп келиватқанлиқини, болупму миллий таамлирида хели пәрқләрниң бар икәнликини билдүрүп, мундақ деди: “оттуз йилниң ичидә хитай бу байрамға чәклимә қоймиған. Униңдин бурунму тохтатмиған икән. 2017-Йилдин 2020-йилғичә болған арилиқта бизниң диний вә миллий паалийәтлиримизни хитай тохтитивәтти. Әмди хитайниң бүгүн немә болуватқанлиқини дуня көрүватиду.”

Радийомиз зияритини қобул қилған қазақ паалийәтчиси бекзат мәһсутқан оғли мундақ деди: “биз корона вирусини хитай вируси дегәнни дурус көримиз. Чүнки бу тәбиий болған вирус әмәс, бәлки қолдин ясалған вирус болғанлиқтин хитай вируси дәп атиғанни дурус көримән. Әнә шу сәвәбтин мәмликитимиз рәһбири әлдә пәвқуладдә әһвал җакарлиди. Биз, әлвәттә, хәлқниң саламәтликини ойлап, бу қарарни тоғра көрүватимиз. Шуниң үчүн қазақ, уйғур, қирғиз вә башқиму түркий хәлқләрниң байрими болған норузни бу йили тойлиялмай қалғинимиз биз үчүн, әлвәттә, ечинарлиқ нәрсә. Бу қәдимидин келиватқан байрам иди. Бу түркий хәлқләр тарихиниң узун икәнликини дәлилләйдиған бир байрам. Әмди хитайдики түркий тиллиқ хәлқләр бу байрамни тойлиялмай келиватиду. 2009-Йили вәқәни хитай даирилири өзлири уюштуруп, андин бизниң уйғур қериндашлиримизға артқанлиқи мәлум. Шуниң билән алди билән уйғурни, андин қазақ, қирғизларни қиришқа башлиди. Мушу байрам вақтида уларниң һаятиға хәвп туғулмақта. Уларниң тирик я һаят икәнлики, уларниң сақ-саламәт икәнлики биз үчүн муһим мәсилә.”

Бекзат мәһсутқан оғли хитай түрмилиридә азаб чекиватқан қазақ, уйғур вә башқиму қан-қериндашлириниң тез арида азад болуп, кейинки норуз байримини улар билән биллә тойлашқа чоң үмид билән қарайдиғанлиқини оттуриға қойди.

Тонулған уйғур язғучиси абдухалиқ мәһмудоф әпәндиниң пикричә, корона вируси бу хитайниң вухән шәһиридин келип чиққан һәмдә һазир пүткүл дуняни зәһәрлигән бир кесәл икән. У мундақ деди: “қазақистанда бу ағриққа қарши һәрикәт давамлишиватиду. Той-төкүнләр қалдурулди. Өлүм-йетимләр кичик даиридә узитиливатиду. Шу сәвәбтин норузни бу йили хатирлимидуқ. Әнә шу хитайдин тарқалған вирус сәвәбидин”

Абдухалиқ мәһмудоф қазақистан уйғурлириниң бүгүнки хәлқара вәзийәткә, болупму корона вируси әһвалиға аңлиқ рәвиштә қарайдиғанлиқини, қазақистан һөкүмити чиқарған қарарларниң барлиқиға әмәл қилип, әлниң хатирҗәмликини тәминләштә муһим рол ойнаватқанлиқини билдүрди.

Игилишимизчә, бүгүнки күндә қазақистанда корона вируси билән зәһәрләнгән 60 адәм ениқланған болуп, уларниң 31 нур-султанда, 25 алмутада, 1 алмута вилайитидә, 2 қарағанда шәһиридә вә 1 ақтөпә вилайитидә икән. 16-Марттин башлап қазақистанда пәвқуладдә һаләт елан қилинған.

Қазақистанниң алмута шәһири вә алмута вилайитигә қарайдиған йеза-қишлақлардики кәң уйғур аммисиму мәзкур вирустин сақлиниш үчүн өзлирини өзлири карантин қилиш, йәни өйлиридә олтуруш, коллектип паалийәтлирини уюштурмаслиқ, мәктәпләр дәрс тохтитиш қатарлиқ түрлүк усулларни қолланмақтикән, тарихтин тартип дағдуғилиқ өткүзүлгән норуз паалийәтлирини улар башқа қазақистанлиқларға охшашла өткүзәлмигәнликидин наһайити әпсуслинишқан.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт