Korona wirusi sewebidin qazaqistanda bu qétimliq noruz bayrimini ötküzüsh cheklendi

Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2020-03-23
Share
qazaqistan-virus-almuta-saqchi.jpg Qazaqistan saqchiliri almutadiki rayonlarni tosup, korona wirusining tarqilishining aldini almaqta. 2020-Yili 19-mart, almuta.
AP

Melumki, qazaqistandiki türkiy xelqler bilen bir qatarda Uyghurlarmu qazaq xelqi musteqilliqqa érishkendin buyan her yili noruz bayrimini shad-xuramliqta ötküzüp kéliwatqanidi.

Emma yéqinda pütkül qazaqistanda korona wirusi munasiwiti bilen pewqul'adde halet élan qilin'ghandin kéyin, bu elde her qandaq ammiwi pa'aliyetlerni toxtitish toghriliq hökümet buyruqi élan qilindi.

“Qaztag” axbarat agéntliqining xewerlirige qarighanda, qazaqistan prézidénti qasim-jomart toqayéf bu yili qazaqistan paytexti nur-sultan shehiride noruz bayrimi hemde sowét-gérman urushining 75 yilliqigha béghishlan'ghan herbiy parat ötküzüshni bikar qilish toghriliq perman chiqardi.

Mezkur perman'gha bina'en qazaqistandiki barliq türkiy tilliq milletlerning medeniyet merkezliriningmu noruz bayrimini ötküzüsh pa'aliyetlirini toxtatqanliqi ilgiri sürülmekte.

Qazaqistanning almuta shehiride yashawatqan Uyghur pa'aliyetchiliridin biri extirim exmetowa xanimning éytishiche, 1991-yili qazaqistan öz musteqilliqigha érishkendin kéyin qazaqistan xelqi assambléyesi qurulup, shu teshkilat da'iriside qazaqistanda yashawatqan barliq milletler, shu jümlidin Uyghurlarmu öz tilini saqlash, ma'aripini, medeniyitini rawajlandurush, örp-adetlirini terghib qilish mumkinchilikige ige bolghan iken.

U mundaq dédi: “Bizni chaqirip, qazaqistanda qazaqlar noruzni qandaq kütetti, shuni körsetkendin kéyin, her bir millet özünglarning tamaqlirini körsitinglar dédi. Bizmu özimizning resim-qa'idimizni körsitishke bashliduq.

Extirim exmetowa ene shu waqitlardin bashlap Uyghurlarning öz milliy en'enilirini, ta'amlirini terghib qilishqa bashlighanliqini tekitlidi.

U Uyghurlarning tarixiy wetinide shekillen'gen noruz en'enilirining musteqil qazaqistandimu dawam qilghanliqini, emma bu yili korona wirusi munasiwiti bilen waqitliq toxtighanliqini bildürdi.

Ziyaritimizni qobul qilghan qazaq sha'iri da'ulétbék bayturisin oghli noruz bayrimining Uyghur, qazaq we bashqimu türkiy tilliq we paris tilliq xelqlerge ortaq bayram ikenlikini, uning ene shu xelqlerni birleshtürüsh xususiyitige ige ikenlikini otturigha qoydi. U yene bu bayramni her bir xelqning öz en'enilirige a'it mezmunda ötküzüp kéliwatqanliqini, bolupmu milliy ta'amlirida xéli perqlerning bar ikenlikini bildürüp, mundaq dédi: “Ottuz yilning ichide xitay bu bayramgha cheklime qoymighan. Uningdin burunmu toxtatmighan iken. 2017-Yildin 2020-yilghiche bolghan ariliqta bizning diniy we milliy pa'aliyetlirimizni xitay toxtitiwetti. Emdi xitayning bügün néme boluwatqanliqini dunya körüwatidu.”

Radiyomiz ziyaritini qobul qilghan qazaq pa'aliyetchisi békzat mehsutqan oghli mundaq dédi: “Biz korona wirusini xitay wirusi dégenni durus körimiz. Chünki bu tebi'iy bolghan wirus emes, belki qoldin yasalghan wirus bolghanliqtin xitay wirusi dep atighanni durus körimen. Ene shu sewebtin memlikitimiz rehbiri elde pewqul'adde ehwal jakarlidi. Biz, elwette, xelqning salametlikini oylap, bu qararni toghra körüwatimiz. Shuning üchün qazaq, Uyghur, qirghiz we bashqimu türkiy xelqlerning bayrimi bolghan noruzni bu yili toyliyalmay qalghinimiz biz üchün, elwette, échinarliq nerse. Bu qedimidin kéliwatqan bayram idi. Bu türkiy xelqler tarixining uzun ikenlikini delilleydighan bir bayram. Emdi xitaydiki türkiy tilliq xelqler bu bayramni toyliyalmay kéliwatidu. 2009-Yili weqeni xitay da'iriliri özliri uyushturup, andin bizning Uyghur qérindashlirimizgha artqanliqi melum. Shuning bilen aldi bilen Uyghurni, andin qazaq, qirghizlarni qirishqa bashlidi. Mushu bayram waqtida ularning hayatigha xewp tughulmaqta. Ularning tirik ya hayat ikenliki, ularning saq-salamet ikenliki biz üchün muhim mesile.”

Békzat mehsutqan oghli xitay türmiliride azab chékiwatqan qazaq, Uyghur we bashqimu qan-qérindashlirining téz arida azad bolup, kéyinki noruz bayrimini ular bilen bille toylashqa chong ümid bilen qaraydighanliqini otturigha qoydi.

Tonulghan Uyghur yazghuchisi abduxaliq mehmudof ependining pikriche, korona wirusi bu xitayning wuxen shehiridin kélip chiqqan hemde hazir pütkül dunyani zeherligen bir késel iken. U mundaq dédi: “Qazaqistanda bu aghriqqa qarshi heriket dawamlishiwatidu. Toy-tökünler qalduruldi. Ölüm-yétimler kichik da'iride uzitiliwatidu. Shu sewebtin noruzni bu yili xatirlimiduq. Ene shu xitaydin tarqalghan wirus sewebidin”

Abduxaliq mehmudof qazaqistan Uyghurlirining bügünki xelq'ara weziyetke, bolupmu korona wirusi ehwaligha angliq rewishte qaraydighanliqini, qazaqistan hökümiti chiqarghan qararlarning barliqigha emel qilip, elning xatirjemlikini teminleshte muhim rol oynawatqanliqini bildürdi.

Igilishimizche, bügünki künde qazaqistanda korona wirusi bilen zeherlen'gen 60 adem éniqlan'ghan bolup, ularning 31 nur-sultanda, 25 almutada, 1 almuta wilayitide, 2 qaraghanda shehiride we 1 aqtöpe wilayitide iken. 16-Marttin bashlap qazaqistanda pewqul'adde halet élan qilin'ghan.

Qazaqistanning almuta shehiri we almuta wilayitige qaraydighan yéza-qishlaqlardiki keng Uyghur ammisimu mezkur wirustin saqlinish üchün özlirini özliri karantin qilish, yeni öyliride olturush, kolléktip pa'aliyetlirini uyushturmasliq, mektepler ders toxtitish qatarliq türlük usullarni qollanmaqtiken, tarixtin tartip daghdughiliq ötküzülgen noruz pa'aliyetlirini ular bashqa qazaqistanliqlargha oxshashla ötküzelmigenlikidin nahayiti epsuslinishqan.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet