Wang yining türkiye ziyariti öktichi partiyelerning qattiq naraziliqigha uchridi

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2021.03.26
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Wang yining türkiye ziyariti öktichi partiyelerning qattiq naraziliqigha uchridi Wang yi mewlut chawush'oghlu bilen körüshüwatqanda démokrat partiyesi re'isi uysal gültekin ependi, kélechek partiyesi mu'awin re'isi selchuq özdagh, iyi partiyesi parlamént ezasi fahrettin yoqush ependi we sa'adet partiyesi parlamént ezasi abdulqadir qaraduman ependiler birlikte xitayning enqerede turushluq elchixanisi aldida jem bolup, muxbirlargha bayanat bérip, wang yining ziyaritige naraziliq bildürüsh bilen birlikte türkiye hökümitini eyiblidi. 2021-Yili 25-mart, türkiye.
RFA/Erkin Tarim

Xitay tashqi ishlar ministiri wang yining türkiyege qilghan ziyariti we uni kütüwalghan türkiye hökümiti türkiyediki öktichi partiyelerning küchlük naraziliqigha uchridi. Xewer qilinishiche uchrishishta türkiye tashqi ishlar ministiri mewlüt chawush'oghlu wang yige özlirining Uyghur mesiliside gherb elliri bilen bir meydanda orun almaydighanliqini tekitligen. 25-Mart küni etigen wang yi mewlut chawush'oghlu bilen körüshüwatqanda démokrat partiyesi re'isi uysal gültekin ependi, kélechek partiyesi mu'awin re'isi selchuq özdagh, iyi partiyesi parlamént ezasi fahrettin yoqush ependi we sa'adet partiyesi parlamént ezasi abdulqadir qaraduman ependiler birlikte xitayning enqerede turushluq elchixanisi aldida jem bolup, muxbirlargha bayanat bérip, wang yining ziyaritige naraziliq bildürüsh bilen birlikte türkiye hökümitini eyiblidi. Xitay elchixanisining aldida metbu'at bayanati bériliwatqanda kélechek partiye re'isi sabiq bash ministir exmet dawut'oghlu muxbirlarlargha bayanat bérip mundaq dédi: “Bügün hökümet xitay tashqi ishlar ministirini kütiwéliwatidu. He désila éziliwatqan musulmanlarning awazi bolimiz dewatqan hörmetlik prézidéntimiz rejep tayip erdoghan xitay uzundin buyan sherqiy türkistanda sadir qiliwatqan jinayetlerni, Uyghur, qazaq ayallar duchar boluwatqan basqunchiliqni, jaza lagérlirini, diniy étiqatni chekleshni, Uyghur tilining cheklinishini, qur'anning köydürülüshini pütün dunya körüwatidu lékin bu hökümet körmeywatidu. Xitay tashqi ishlar ministiri wang yini kütse kütsün, emma xitaydin kélidighan iqtisadiy menpe'etni dep Uyghur qérindashlirimizni xitaygha qayturup bérishni oylawatqan bolsa derhal waz kechsun, biz birmu Uyghurning xitaygha qayturushilishigha ruxset qilmaymiz, hökümet xitaydin Uyghurlargha qaratqan irqiy qirghinchiliqini toxtitishini telep qilishi kérek”.

Démokrat partiyesi re'isi uysal gültekin ependi xitay elchixanisi aldida muxbirlargha bayanat bérip mundaq dédi: “Hörmetlik muxbirlar, kélechek partiyesining mu'awin re'isi, sa'adet partiyesi parlamént ezasi, iyi partiyesi parlamént ezaliri, biz köngli bu yerde emma özi bashqa yerde bolghan milyonlighan kishilerning awazi bolush üchün xitay elchixanisi aldida jem bolduq. Insaniyet tarixida adem qélipidin chiqqan jazalash usullirini ijat qilghan xitay Uyghur qérindashlirimizgha élip bériwatqan jinayet aldida hergiz süküt qilip turalmaymiz. Xitay Uyghurlargha irqiy qirghinchiliq élip barmaqta. Xitayning bu siyasitini türkiye hökümiti iqtisadiy we tijariy menpe'etini dep yoshurup qalalmaydu. Shunga türkiye hökümiti bügün enqerege kelgen xitay tashqi ishlar ministiri wang yigha ‛Uyghurlargha élip bériwatqan irqiy qirghinchiliqni toxtat‚ déyishini telep qilimiz”.

Kéyin iyi yeni “Yaxshi” partiyesi parlamént ezasi fahrettin yoqush ependi muxbirlargha bayanat bérip mundaq dédi: “Türkiye hökümiti xitayni ochuq ashkara eyibliyelmaywatidu. Biz buni toghra chüshinimiz. Emma türkiye parlaménti musteqil, türkiye döliti we türk milliti namidin xitaygha qarshi ortaq qarar maqullap xitayni eyibliyelmemdu? epsuski partiyemiz, türkiye parlaménti re'isige sun'ghan Uyghurlar toghrisidiki qarar layihesi téxi muzakirige qoyulmidi. Néme bedel tölisek töleyli xitayning bu zulumini axirlashturush üchün mürini mürige tilep küresh qilimiz. Sherqiy türkistan dewasini qollawatqan barliq siyasiy partiye we ammiwi teshkilatlargha rehmet éytimiz”.

Parlamént ezasi fahrettin yoqush ependi xitay elchixanisi aldida muxbirlargha bergen bayanatida yene mundaq dédi: “Biz shuni démekchimizki, zulum aldida sükütte turuwatqanlar zulumgha ortaq bolghan bolidu. Imanimiz we diniy étiqatimiz boyiche bu zulumgha qarshi naraziliqimizni bildürüshimiz, xitaygha qarshi küresh qilishimiz kérek”.

Enqerediki Uyghur tetqiqat instituti mudiri, istratégiye mutexessisi doktor erkin ekrem ependi wang yining türkiyege élip barghan ziyaritining muhim ikenlikini tekitlep xulasilep ötti.

25-Mart küni xitay tashqi ishlar ministiri wang yi bashchiliqidiki hey'et bilen türkiye tashqi ishlar ministiri mewlut chawush'oghlu bashchiliqidiki hey'et élip barghan uchrishishta, türkiye bilen xitay otturisidiki tijariy munasiwet, rayon xaraktérlik we xelq'ara mesililer, xitaydin sétiwalghan 50 milyon waksinining qalghan qismining türkiyege qachan élip kélinidighanliqi qatarliqlar toghrisida muzakire élip bérilidighanliqi xewer qilindi. Yene xitay re'isi shi jinpingning türkiye ziyariti qatarliq témilardimu muzakire élip bérilghan. Igilishimizche türkiye tashqi ishlar ministiri mewlüt chawush'oghlu Uyghurlarning éghir weziyiti toghrisida teyyarlighan bir doklat sun'ghan bolsimu, türkiyediki axbaratlarda bu heqte tepsiliy melumat bérilmidi. Siyasiy analizchilar aldimizdiki künlerde buning ashkarilinidighanliqini ilgiri sürmekte.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.