Waris ababekri kim, u qandaq öldi? (1)

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2019-11-28
Élxet
Pikir
Share
Print
1980-Yillardiki Uyghur oqughuchilar herikitining rehberliridin biri bolghan waris ababekrining albomidin körünüshler.
1980-Yillardiki Uyghur oqughuchilar herikitining rehberliridin biri bolghan waris ababekrining albomidin körünüshler.
Oqurmen Teminligen

1980-Yillardiki Uyghur oqughuchilar herikitining rehberliridin biri bolghan waris ababekrining ölümi ghulghula qozghimaqta.

Ijtima'iy uchur wasitiliride ikki yildin buyan xitayning mes'uliyettin özini qachurush üchün lagér yaki türmilerdin peqet ölüm girdabigha kélip qalghan tutqunlarnila qoyup bériwatqanliqi, qoyup bérilgen Uyghur tutqunlarning bir hepte bilen bir ay ariliqida hayatidin ayriliwatqanliqi toghrisidiki uchurlar keng tarqilip kelmekte idi. Waris ababekrining ölümi buning yene bir delili bolup qaldi.

1980-Yillardiki aliy mektep oqughuchilar herikitining rehberliridin biri bolghan waris ababekrining 24-noyabir küni ürümchide "Késellik sewebi" din qaza qilghanliq xewiri ashkarilandi. Igilinishiche, waris ababekri axirqi qétim bu yil 11-ayning otturiliri lagérdin qoyup bérilgen we qoyup bérilip bir heptidin kéyinla "Késellik sewebi" din qaza qilghan.

Dunya Uyghur qurultiyi waris ababekrining ölümi munasiwiti bilen 27-noyabir bayanat élan qilip, xitay hakimiyitining sherqiy türkistandiki Uyghur serxillirige qiliwatqan ziyankeshliklirini qattiq eyibligen.

Alaqidar melumatlargha asaslan'ghanda, waris ababekri 1966-yili ürümchide tughulghan. 1983-Yili shinjang uniwérsitétining fizika fakultétigha oqushqa kirgen. 1985-Yilidiki "12-Dékabir oqughuchilar namayishi" ni teshkilleshke qatnashqan. 1987-Yili dolqun eysa, roshen abbas qatarliq sawaqdashliri we mektepdashliri bilen birge "Istudéntlar pen-medeniyet uyushmisi" ni qurup medeniy aqartish, sawatsizliqni yuyush pa'aliyetliri bilen shughullan'ghan. Mezkur uyushmining bash katipi we bu uyushma neshr qilghan "Pen we medeniyet" zhurnilining muherriri bolghan. 1988-Yili 6-ayning 15-küni ürümchide ötküzülgen aliy mektep oqughuchilar namayishini teshkilligenliki üchün shu yili 9-ayda dolqun eysa bilen birge mekteptin qoghlan'ghan. 1994-Yilliri u "Yolchilar" pen-téxnika uchur mulazimet shirkitini qurup, pen-téxnika bilimlirini yézilargha qeder omumlashturush üchün tirishqan. 2000-Yillardin bashlap sénariyeler yézishqa, filimlar ishleshke, rézhissorluq qilishqa, zhurnallar neshr qildurushqa bashlighan. Köp qétim saqchilar teripidin tutup kétilip, yene qoyup bérilgen. Axirqi qétim 2019-yili 1-ayda namelum sewebler bilen lagérgha qamalghan.

Elwettiki, uni tonighuchilar üchün waris ababekri toghrisidiki bu melumatlar uning kimlikini yorutup bérishke, uning ölümining sirini échip bérishke yéterlik matériyal bolalmaydiken.

Undaqta, waris ababekri zadi kim? u zadi qandaqlarche hayatidin ayrildi?

Biz bu so'alimizgha waris ababekrining eyni zamandiki sawaqdishi, sepdishi, dosti bolghan d u q ning re'isi dolqun eysa, qurultay muhajirlar bölümining mes'uli memet toxti we "Uyghur herikiti" teshkilatining re'isi roshen abbas xanimlar jawab berdi.

D u q re'isi dolqun eysa ependi waris ababekrining 1985-yilidiki 12-dékabir aliy mektep oqughuchilar namayishining teshkilligüchiliridin biri bolupla qalmay, sherqiy türkistan teweside eyni zamanda zor tesir qozghighan "Istudéntlar pen-medeniyet uyushmisi" ning qurghuchiliridin biri bolghanliqini, xitayni bi'aram qilghan nurghun pa'aliyetni zamanida waris ababekri bilen ortaq pilanlighanliqini tilgha aldi.

Kanadada yashaydighan d u q muhajirlar bölümining mes'uli memet toxti ependimu merhum waris ababekrining öz zamanidiki yéqin dosti, sepdishi bolup ötken Uyghur ziyaliylirining biri. U waris ababekri heqqide toxtalghanda "Waris ababekri wetinimiz yétishtürgen eng ésil oghlanlarning biri idi," dégenlerni tilgha aldi hemde özining waris ababekri bilen bolghan munasiwiti heqqide melumat berdi.

Waris ababekrining ölümidin qattiq qayghurghan amérikadiki "Uyghur herikiti" teshkilatining re'isi roshen abbas xanim bu xususta toxtalghanda, waris ababekrini ottura mekteptin tartipla tonuydighanliqini, uning a'ile terbiyesi netijiside kichikidinla weten-millet teqdirige köngül bölüp yashaydighan bir yashqa aylan'ghanliqini, uning nahayiti ilghar kishilik peziletlerge ige ikenlikini bayan qildi.

Halbuki, 1988-yili 9-ayda aliy mekteptin qoghlan'ghandin tartip taki 2019-yili xitayning jaza lagérliridin chiqip bir heptidin kéyin hayatidin ayrilghan'gha qeder bolghan ariliqta waris ababekri xitayning izchil halda yoqitish nishani bolup kelgen we köp qétim tutqun qilin'ghan. Uning xitay bésimidin qutulup, erkin dunyagha hijret qilish chüshi emelge ashmastinla, hayati jaza lagérlirining qurbanigha aylan'ghan. Bu heqte kélerki qétimliq programmimizda etrapliq melumat bérimiz.

Toluq bet