"Shinjangdiki muqimliqning siri" gha xata tebir bérilgen

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2021-09-24
Share
uyghurgha-yotkesh-xitay-teshwiqati.jpg Tyen'enmén meydanida xitay sayahetchilerni qiziqturush üchün Uyghur rayonidiki az sanliq milletlerning bayrimi körsitiliwatqan téléwiziye ékrani etrapigha yighilghan xitay sayahetchiler. 2014-Yili 1-may, béyjing.
AP

Xitay axbaratchiliri "Shinjangdiki muqimliqning siri" heqqide toxtalghanda "Jaza lagirliri" ning rolini ésidin chiqirip qoyghan.

Tetqiqatchi adiyan zénizqa oxshash xelq'aradiki köpligen mutexessisler xitayning Uyghur diyarida yolgha qoyuwatqan nopusni cheklesh, mejburiy tughmas qilish, ahalilerni yurt-makanliridin köchürüsh, "Qoshmaq tughqan siyasiti" qatarliq bir yürüsh tedbirlirining axirqi hésabta xitay köchmenlirini köplep köchürüp kélip Uyghur rayonida yerlik milletlerning nopusini azaytish, xitaylarni nopus jehettin mutleq üstünlikke ige qilishtin ibaret bir muddi'a üchün xizmet qiliwatqanliqini izchil tekitlep kelmekte idi. Xitayning merkizi axbarat wastiliri hökümetning bu muddi'asigha zich masliship, téximu köp xitaylarning Uyghur diyarigha kélip yerlishishi üchün teshwiqat apparatlirini keng kölemde ishqa salmaqta.

Xitayning zuwani bolghan "Yer shari waqti géziti" 24-séntebir küni "Shinjanggha kelmekchi bolghan dostlar bixeterliktin qilche ensirimeydu, shinjang muqimliqining siri néme?" namliq bir ziyaret xatirisini élan qildi. Bu ziyaret xatirisini mezkur gézitning Uyghur diyarigha wezipige teyinlen'gen 3 neper alahide muxbiri yézip chiqqan. Bu 3 muxbir ürümchi, ghulja we xotenni ziyaret qilip, 2016-yilidin ilgiriki "Qorqunuchluq shinjang" ning hazir ténch, muqim bir rayon'gha aylan'ghanliqini, xelqining bextiyar yashawatqanliqini, axirqi 5 yildin buyan térrorluq weqelirining yüz bermigenlikini, ilgiri "Shinjanggha kélip oynap ketmekchi" bolghan xitay sayahetchiler aldi bilen "Shinjangning ehwali qandaqraq? qorqunuchluqmu?" dep rayonning bixeterlik weziyitini soraydighan bolghan bolsa, hazir méhmanxanilardin yataqni zakas qilipla udul yolgha chiqalaydighan bolghanliqini, 5 yil ilgiri xatirjem ziyaret qilghili bolmaydighan xotenning kechlik bazarlirini hazir bixaraman sayahet qilghili bolidighanliqini bayan qilghan.

Maqalida yene bu "Alemshumul özgirishler" ni körelmigen "Amérika bashliq yaman niyetlik gherb küchliri" ning shinjangni qarilashni hazirmu dawamlashturiwatqanliqi, ularning meqsitining 2014-yili yüz bergen yerken "Élishqu weqesi" ge oxshash zorawanliq weqelirining köplep yüz bérip, rayonning ténichliqini buzush ikenliki tilgha élinidu. 2016-Yilidin ilgiri nurghunlighan Uyghurlarning chet eldiki "Sherqiy türkistanchi" unsurlarning tor arqiliq élip barghan "Jihad" teshwiqatidin qaymuqup, "Sherqiy türkistan döliti" qurmaqchi bolghanliqi, emma 2016-yilining axiri yüz bergen "Qaraqash weqesi" din kéyin rayonda "Zorawanliq, térrorluq" weqelirining yüz bermigenliki ilgiri sürülüp, "Shinjangdiki muqimliqning siri" heqqide mundaq yekün chiqiridu:

"Néme üchün aldinqi yilliri shinjangda térrorluq, zorawanliq weqeliri dawamliq yüz bérip, xelqning hayati we mal-mülki ziyan'gha uchrap, döletning birliki hem bixeterliki tehditke yoluqup kélidu-yu, eksiche bügün jem'iyet muqimliship, güllinip, xelq xatirjem, xushal-xoram yashiyalaydu? bular zadi qandaq emelge ashti? shu güyshiyangning sözi bilen éyitqanda, 'muqimliqni saqlash milyonlighan eskerlerning küchige tayinip qattiq zerbe bérish körishi bilen shughullinish arqiliq emes, belki özimizning shinjangni idare qilish pelisepimizge tayinish bilen, tüzüm ewzellikimizge tayinish bilen, on milyonlighan kadir hem ammining ortaq térishchanliq körsitishi bilen emelge ashti. Köp qétim tekrarlighinimizdek, bizning shinjangda qilghan-etkenlirimizning hemmisi xelqni merkez qilghanliqimizni, her millet xelqini yaxshi kün körsun dégenlikimizni röshen delilleydu. Shinjangni yaxshi idare qilalighanliqimizning siri mana bu yerde'."

Mezkur ziyaret xatirisi "Shinjangdiki muqimliqning siri" gha Uyghur aptonum rayonluq xelq hökümitining bayanatchisi shu güyshyangning yuqiriqi sözliri bilen tebir bermekchi bolidu. Halbuki, mutexessisler xitay hakimiyitining 2016-yilidin buyan milyonlighan esker-saqchini ishqa sélip Uyghur diyarini üsti ochuq türmige aylandurghanliqini, jaza lagérlirini tesis qilip, milyonlighan Uyghurlar üstidin dehshetlik basturush élip bérip, "Insaniyetke qarshi jinayet" we "Irqiy qirghinchiliq" yürgüziwatqanliqini ilgiri sürüshmekte.

D u q ning mu'awin re'isi perhat muhemmidi ependi bu heqte toxtalghanda, xitay hakimiyitining jaza lagiérlirigha da'ir jinayetlirini yoshurush üchün sherqiy türkistanning réyal weziyitini perdazlap körsitish hiylisining aliqachan dunya jama'itining nezeridin chüshüp qalghanliqini eskertti. "Sherqiy türkistan ölimalar birliki" ning mu'awin re'isi turghunjan alawudun ependi bu xususta qarashlirini ipade qilghanda "Sherqiy türkistanda muqimliq deydighan nerse mewjut emes" dégenlerni tilgha aldi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet