Алмутада дөләт вә җәмийәт әрбаби хеләм худабәрдийеф хатирисигә беғишланған китаб йоруқ көрди

Ихтиярий мухбиримиз ойған
2020-08-18
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Оттура асия уйғурлириға яхши тонуш болған хеләм худабәрдийеф әпәнди. (Вақти вә орни ениқ әмәс)
Оттура асия уйғурлириға яхши тонуш болған хеләм худабәрдийеф әпәнди. (Вақти вә орни ениқ әмәс)
RFA/Oyghan

Қазақистан уйғурлириниң қазақистан мустәқиллиқ алғандин буян мәдәнийәт, әдәбият, сәнәт, илим-пән, маарип, йеза-игилики вә башқиму саһәләрдин йетишип чиққан, хәлқ вә һөкүмәт тәрипидин һөрмәт қазанған мәшһур шәхслирини хатириләп келиватқанлиқи мәлум. Мундақ хатириләшләрни, мәсилән, шу шәхс һәққидә китаб нәшир қилип, уни тонуштуруш, хатирә кечилики өткүзүш, һәр хил учришишларни, көргәзмиләрни уюштуруш вә башқиму шәкилләрдики паалийәтләр мисалида көрүшкә болиду. Қазақистанниң өзидила абдулла розибақийеф, зунун тейипоф, мурат һәмрайеф, зия сәмәди, ғоҗиәхмәт сәдвақасоф, қуддус ғоҗамяроф вә башқиму көплигән әрбапларни әсләш паалийәтлири һелиғичә өткүзүлүп кәлмәктә. Лекин бу йили дуняға тариған корона вируси юқумлуқ кесили сәвәбидин мундақ паалийәтләрниң өткүзүлүши кәскин чәкләнгән болсиму, лекин хатирә китабларниң нәшир қилиниши йәнила давам қилмақта. Йеқинда алмута шәһиридики «мир» нәшриятидин йоруқ көргән «әсиргә улашқан улуғвар өмүр» намлиқ китаб дөләт вә җәмийәт әрбаби, тонулған журналист хеләм худабәрдийефниң 100 йиллиқ хатирисиға беғишланди.

Китабниң омумий һәҗими 21. 5 Басма тавақ болуп, униңға мәрһумниң һаятидин елинған рәсимләрму киргүзүлгән. Китабта хеләм худабәрдийефниң «заман изғиринлирида шуңғуп» намлиқ икки китабидин ибарәт хатирәнамисиниң қайта ишләнгән нусхиси билән биллә замандашлириниң, шагиртлириниң, юртдаш-қериндашлириниң мәрһум һәққидики әслимилири, мақалилири орун алған.

Игилишимизчә, хеләм худайбәрдийеф 1918-йили алмута вилайити уйғур наһийәсиниң шуңқар йезисида дуняға кәлгән. У өзбекистан пайтәхти ташкәнт шәһиридики оттура асия дөләт университетиниң ишчилар факултетини, андин педагогика институтиниң әдәбият факултетини тамамлиған вә дәсләпки журналистлиқ паалийитини алмутада уйғур тилида нәшир қилинидиған «қизил туғ» гезитидә башлиған. Хеләм худабәрдийеф 1937-1939-йиллири ташкәнттики «учпедгиз» нәшриятиниң уйғур тили вә әдәбияти дәрисликилирини тәйярлаш тәһриратида муһәррир вә бөлүм башлиқи болуп ишләватқан пәйтидә 1940-йили һәрбий хизмәткә чақиртилған. У 1941-йилдин башлап совет-герман урушиға қатнишип, қисқа муддәтлик офитсерларни тәйярлаш курсини тамамлиған һәм 1947-йилғичә армийә сепидә хизмәт қилған. 

Әйни вақитларда ташкәнт шәһиридики өзбекистан дөләт радийо вә телевизийә комитетида хеләм худабәрдийеф билән биллә ишлигән тонулған язғучи абдухалиқ маһмудоф әпәнди мәрһумни мундақ дәп әслиди: «80-йилларниң ахирлирида, 90-йилларниң башлирида совет иттипақи тәркибидики республикиларда мустәқиллиқни қолға елиш һәрикити башланди. Шу чағда қазақистандики уйғурлар өзлири алдиға җәмийәтләрни қурди. Мән хеләм акиниң қандақ адәм икәнликини әнә шу чағда билдим. Хеләм ака радийо комитетида ишләватқан вақтида уйғур ансамбилини қуруш мәсилисини қойған вә уни муййәнләштүргән адәм. Шуниң тәркипидә йәнә уйғур ‹он икки муқами' ни рәтлиди вә чиқарди. Мән хеләм акиниң вәтәнгә, милләткә болған көйүмини кейин чүшәндим.» 

«Әсиргә улашқан улуғвар өмүр» китабида хеләм худабәрдийефниң совет иттипақидики, андин өзбекистандики хизмәтлири, шундақла уйғур елида қурулған шәрқий түркистан җумһурийити миллий армийә сепидики хизмәтлири һәққидики көплигән мақалилар орун алған. Қазақистан җумһурийити парламенти алий кеңишиниң әзаси шаһимәрдан нурумофниң «алтунни дат басмайду», алимлардин абләһәт камалофниң «хеләм худабәрдийеф-20-әсирниң атақлиқ дөләт вә җәмийәт әрбаби», нәбиҗан турсунниң «москваниң шәрқий түркистан җумһурийитидики вәкили-хеләм худабәрдийеф», шаһимәрдан шәрипофниң «әл қәлбидики әрбаб», журналист минәмҗан асимофниң «бар һаятини миллитигә беғишлиған», язғучи султан җамалниң «у инсан-мениң устазим» вә башқилар шулар җүмлисидиндур. 

Радийомиз зияритини қобул қилған «туран» университетиниң дотсенти, тарих пәнлириниң кандидат-докторри зулфийә кәримова ханим мундақ деди: «әлвәттә, хәлқимиз ичидин чиққан дөләт, мәдәнийәт, җәмийәт әрбаплирини әсләш бүгүнки әвладларниң бурчи, қәрзи, чүнки улар миллитимизниң милләт болуп шәкиллинишидә һәм дуняға тонулушида муһим рол ойниған шәхсләрдур. Йеқинда әнә шундақ мунәввәр пәрзәндлиримизниң бири хеләм худабәрдийеф һәққидә хатирә китабиниң нәшир қилиниши пүткүл уйғур җамаәтчликини хушал қилди, десәм ашуруп ейтқан болмаймән. Мән биринчи новәттә, бу китабни нәширгә тәйярлиған әдлийә пәнлириниң доктори шәймәрдан шәрипоф вә журналист минәмҗан асимофқа өзәмниң чоң миннәтдарлиқимни билдүргүм келиду. Мәзкүр китабқа мәрһумни көргән һәм униң билән арилашқан, уни яхши билгән һәр хил саһә вәкиллириниң әслимилири орун алған. Буларниң ичидә алимлар, язғучилар, рәссамлар, журналистлар, сәнәткарлар вә башқилар бар.» 

Хеләм худабәрдийеф армийә сепидин бошиғандин кейин, 1947-йили уйғур, өзбек, қазақ, татар вә башқиму милләтләр ичидин талливелинған офитсерлар қатарида уйғур елиниң или вилайитигә әвәтилгән. У икки йил давамида, йәни 1947-1949-йиллар арилиқида майор унвани билән шәрқий түркистан җумһурийити миллий армийәсиниң һәрбий мәслиһәтчиси сүпитидә хизмәт қилған һәм әхмәтҗан қасими охшаш дөләт әрбаблири билән йеқиндин арилашқан. У йәрдин қайтип кәлгәндин кейин узун вақит өзбекистан һөкүмитиниң тәклипи билән дөләт радийо вә телевизийә комитетида чәтәлләргә радийо хәвәрлирини аңлитиш вәзиписини атқуриду вә 1965-йили шу комитет рәисиниң орунбасари лавазимиға сайлиниду. Хеләм худабәрдийеф өзбекистан уйғурлириниң мәдәнийәт мәркизини қуруп, униң тунҗи рәиси болған һәмдә уйғурлар мәсилисигә беғишланған көплигән мақалилирини үзүлмәй елан қилип турған. У 2004-йили 86 йешида вапат болған.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт