«Хәлқара ғәмгузар христианлар» тәшкилати уйғурларниң дини әркинлик вәзийитигә көңүл бөлидиғанлиқини билдүрди

Мухбиримиз ирадә
2020-06-12
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Бир кичик балиниң «партийәни сөйүш, вәтәнни сөйүш» дегән лозунка есилған мәсчитниң алдида олтурған көрүнүши. 2017-Йили 4-ноябир, қәшқәр.
Бир кичик балиниң «партийәни сөйүш, вәтәнни сөйүш» дегән лозунка есилған мәсчитниң алдида олтурған көрүнүши. 2017-Йили 4-ноябир, қәшқәр.
AP

«Хәлқара ғәмгузар христианлар» тәшкилати 1995-йили америка пайтәхти вашингтонни мәркәз қилип қурулғандин бери, дуняниң һәрқайси җайлирида зулумға учраватқан аз санлиқ дини гуруппилар болупму христианлар учраватқан зулумларни ениқлаш вә уларни керәклик ярдәм билән тәминләш үчүн һәрикәт қилип келиватқан тәсири чоң мустәқил орган. Мәзкур орган 10-июн күни атеист хитай һакимийитиниң дин вә динға етиқад қилғучи аммиға қиливатқан зулуми һәққидә бир тор сөһбәт йиғини уюштурди. Мәзкур тор йиғинниң башқурғучиси шундақла «хәлқара ғәмгузар христианлар» паалийәт директори матияс пертула кириш сөзидә өзлириниң хитайдики дини зулум һәққидә сөһбәт уюштуруштики мәқситини тонуштуруп: «бизниң мәқситимиз америка һөкүмитини хитайдики дини зулум мәсилисигә техиму көп арилишишқа чақириш вә хитайни өз хәлқигә йүргүзүватқан еғир кишилик һоқуқ дәпсәндичилики сәвәблик җавабкарлиққа тартиш үчүн риғбәтләндүрүштин ибарәт» деди.

У «хәлқара ғәмгузар христианлар» тәшкилатиниң уйғурларниң вәзийитини йеқиндин көзитип келиватқанлиқини билдүрди вә уйғур елидә қоллиниливатқан лагер түзүми, мәҗбурий әмгәк вә юқири техникилиқ назарәт системилирини тонуштуруп өтти. У шундақла йәнә хитай һөкүмитиниң «дөләт бихәтәрлик қануни» ни мақуллаш арқилиқ уйғурларға зәрбә беришни қанунлаштурғанлиқини тәкитлиди. У сөзидә йәнә: «мана мушундақ вәқәләр йүз бериватқанда хитай бирләшкән дөләтләр тәшкилати кишилик һоқуқ кеңишиниң мәслиһәтчиләр комитетиға тәйинләнди. Бу кишини толиму ғәзәпләндүридиған, толиму күлкилик вә бу кеңәшни етибарини пүтүнләй мәсхирилик һалға чүшүридиған бир иш. Хитайниң бу орунда йери болмаслиқи керәк вә униң орни дәрһал бикар қилиниши керәк» деди.

«Хәлқара ғәмгузар христианлар» паалийәт директори матияс пертула йәнә хитайдики христианлар вә башқа дини гуруппиларға қилиниватқан зулумниң күнсайин ешип бериватқанлиқини, яш әвладларниң кичик яшлиридин тартипла динсизлаштурулуп, коммунизмчә идийә билән тәрбийәлиниватқанлиқидәк әһвалларни баян қилди. Матияс пертула: «хәлқара җамаәт хитайдики дини зулумни аяғлаштуруш үчүн йәниму көп һәрикәтләрни қилиши керәк. Мана бу сәвәблик биз америка кеңәш палата әзаси марко рубийо қатарлиқ 7 әзаниң хитайниң кишилик һоқуқ кеңиши мәслиһәтчиләр комитетиға тәйинләнгәнликигә қарши елан қилған чақириқини қоллаймиз, уйғур кишилик һоқуқ қануни лайиһисини қоллаймиз вә у йәрдики вәзийәтни давамлиқ көзитимиз» дегәнләрни баян қилди.

Мәзкур йиғинда хитайдики уйғур мусулманлири вә фалунгуң муритлириниң әһвали һәққидә икки киши доклат беришкә тәклип қилинған болуп, уларниң бири вашингтондики «уйғур кишилик һоқуқ қурулуши» тәтқиқатчиси зубәйрә шәмсидин ханим вә йәнә бири вашингтондики «фалун дафа уюшмиси» ниң программа йетәкчиси ерик мелтзерлардин ибарәт.

Зубәйрә ханим сөзидә уйғур мусулманлириниң кимлики һәққидә мәлумат берип өткәндин кейин хитай һөкүмитиниң узун йиллардин бери туңган мусулманлирини хитайдики мусулманларниң вәзийитигә мисал қилип көрситип, дуняниң көзини бойиғанлиқини, һалбуки уйғурларниң хитай һакимийити астида көргән зулуминиң узун тарихқа игә икәнликини алаһидә әскәртти. У зулум артип, юқири пән-техникниң ярдими билән бүгүнкидәк 2 милйонға йеқин адәмниң лагерға қамилиши, уларниң балилириниң кечидикин тартипла хитай компартийәсиниң идеологийәси билән тәрбийәлиништәк ақивәткә қалғанлиқини, бу балиларниң әмди ата-анилирини қайта көрәлмәслики мумкинликиниму баян қилди.

Вашингтондики «фалун дафа уюшмиси» ниң программа йетәкчиси ерик мелтзерму фалунгүң муритлириниң әһвалини тонуштуруп, хитай компартийәсиниң мәйли уйғур, мәйли тибәт вә христиан яки фалунгуң муритлири болсун улар пәқәт хитай компартийәсиниң идийәсидин башқа һәрқандақ идийә, һәрқандақ мәдәнийәт билән тонушушини, кишиләрниң өз йилтизини, өзлүкини тепивелишини халимиғанлиқи үчүн дини гуруппилар вә милләтләргә зиянкәшлик қилидиғанлиқини әскәртти.

Сөһбәт ахирида, аңлиғучилар асаслиқ немә қилиш керәк, дегән мәсилә һәққидә көпләп соал сориди. Зубәйрә ханим һазир уйғур мусулманлириниң хитай һөкүмити тәрипидин әрзан баһалиқ әмгәк күчлиригә айландуруватқанлиқини, уларниң хәлқаралиқ маркиларниң хитайдики завутлирида ишләватқанлиқини билдүрүп, алди билән мушуниңдәк хәлқаралиқ ширкәтләргә бесим ишлитиш керәкликини, уйғурларға мунасивәтлик қанун лайиһилирини қоллаш, америка һөкүмитигә чақириқ қилиш вә шундақла уйғурларниң сиясий вә мәдәний паалийәтлирини күчләндүрүш йолида ечилған һәрхил ианә һәрикәтлиригә ярдәм қилиштәк васитиләр арқилиқ уйғурлар учраватқан зулумни аяғлаштурушқа ярдәм қилғили болидиғанлиқини, халиғанларниң бу һәқтә уйғур кишилик һоқуқ қурулуши билән алақә қилип йәниму көп мәлумат алалайдиғанлиқини билдүрди.

Юқиридики бу йиғин дәл америка ташқи ишлар министирлиқи йиллиқ дини әркинлик доклатини елан қилип, хитай һөкүмитиниң уйғур мусулманлириға қиливатқан зулумини қаттиқ әйиблигән күндә ечилған иди. Америка ташқи ишлар министири майк помпейо шу күндики ахбарат йиғинида хитайниң уйғурларни тутқун қилишни давамлаштуруватқанлиқини тәнқид қилған.

Помпейо йәнә: «хитайда барлиқ динларға қаритилған бастуруш давамлиқ кәскинләшти. Хитай компартийәси диний тәшкилатларни компартийәниң рәһбәрликигә әмәл қилишқа буйруқ қилип, диний ибадәткә коммунистик догмини сөрәп кирди» дегән. Америка ташқи ишлар министирлиқи 11-июн күни өзиниң фейисбук вә твиттердики һесабида 2009-йили үрүмчи вәқәси мәзгилидә әрлири тутулуп кәткән уйғур аялларниң намайиш қиливатқан көрүнүшини чиқирип туруп майк помпейониң «биз диний әркинликини қоғдаймиз. Хитай өзиниң диний әқидигә ачқан җеңини он йиллардин бери давам қилмақта» дәп язған.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт