«Хорланған виҗдан» филими хорлуқта қалған бир милләтниң авази болди

Мухбиримиз нуриман
2020-11-27
Share
xorlanghan-wijdan-filim.gif «Хорланған виҗдан» филими башлинишиниң сүрити.
Nebijan Ela teminligen

Бу йил июл айлирида хәлқара мәтбуатларда «ишәнгүсиз дәриҗидики зулум» дәп тәсвирлинип келиватқан хитайниң уйғурларға қаритилған бастуруш сиясити баш тема қелинған «хорланған виҗдан» намлиқ филимниң қисқичә тонуштурулуши иҗтимаий таратқуларда кәң тарқалған иди.

Мәзкур филимниң филим ишлигүчиси нәбиҗан әла әпәнди өзиниң твиттер, фейисбук қатарлиқ шәхсий һисаблиридин бу филимниң «шәрқи түркистан җумһурийити» қурулғанлиқиниң 87 йиллиқ хатирә күнидә, йәни 12-ноябир күни кәң тамашибинлар билән йүз көрүшидиғанлиқини уқтурған.

Иҗтимаий таратқулардики инкасларға қариғанда, муһаҗирәттики уйғурлар узун йиллардин бери ашу филимдики баш қәһриман қәйсәрдәк ақивәткә дучар болушидин әнсирәп юртиға қайтишқа җүрәт қилалмайватқан болғачқа, филимдики баш қәһриманниң тәқдирини өзигә бағлап тәсәввур қилишқа башлиған. Шуңлашқа бу филимниң толуқ қисимни көрүш үчүн күн санап турушқан икән.

«Хорланған виҗдан» 12-ноябир истанбул вақти кәч саәт 8:00 дә әла әли(Ala Ali) вә султан сатуқ(Sultan Satuk) намлиқ икки ютиюб қанилида бирла вақитта тарқитлған. Һазирғичә 30 миң қетимдин артуқ көрүлгән. Мәзкур филим 36 минутлуқ болуп, түркчә вә инглизчиғиму тәрҗимә қилинған.

«Мәзкур филим қандақ рояпқа чиққан, филим вәқәлики қандақ? баш қәһриманниң ақивити немидин дерәк бериду, хитай тәрәптин бу филимға бирәр инкас кәлгәнмиду?» дегәнгә охшаш көпчилик көрүрмәнләр қизиқиватқан соалларни биз ашу филимниң филим ишлигүчиси нәбиҗан әла әпәнди вә филим режиссори қасимҗан қадир әпәндидин соридуқ.

Уларниң җавабиға қизиқсаңлар, диққитиңлар сөһбитимиздә болсун.

Аңлиғиниңлардәк бу филим лагерларда из-дерәксиз ғайиб болған милйонлиған уйғурниң бешидин өткүзүватқан тирагедийәлик реаллиқни җанландурған. Мәзкур филимниң ишлигүчиси вә қануний вәкили нәбиҗан әла әпәнди ейтқандәк, дуня хәлқигә сөзләп чүшәндүрүп болалмиған һәқиқәтни улар бу филимдики җанлиқ образлар арқилиқ чүшәндүрүшкә тиришқан

Калифорнийә университети шав фондиниң мудири, һәмдә бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң маарип, илим-пән вә мәдәнийәт тәшкилати (UNESCO) ирқий қирғинчилиқ мәсилилири бөлүминиң рәиси ситефин симис әпәнди узун йил йәһудий чоң қирғинчилиқи һәққидә тәтқиқат билән шуғулланған. Униң ейтишичә, мушундақ қисқа филим, һөҗҗәтлик филим қатарлиқ көз билән көргили болидиған васитиләрдин пайдилинип, чоң қирғинчилиқни бир шәхсниң һекайисигә айландуруш арқилиқ аңлитишниң үнүми техиму зор болидикән.

Ситефин әпәнди «хорланған виҗдан» филими һәққидә мундақ деди: «мениңчә, бу филим хитайниң нөвәттә уйғурларға йүргүзүватқан сиясәтлириниң арқа көрүнүшни чүшәндүрүштә муһим рол ойнайду. Филимда хитай һакимийитиниң уйғурларни сәвәбсиз тутқун қилиши, еғир қийин-қистаққа елиши, чәт әл билән алақиси болған уйғурларни ‹тәһдит' дәп көрүши қатарлиқ җинайәтлири наһайити ениқ тәсвирләнгән. Уйғурлар нөвәттә дуч келиватқан киризисни билмәйдиған көрүрмәнләргә нисбәтән бу филим наһайити устилиқ билән һәммини көз алдиға тизип бәргән.»

У ахирида бу түрдики филимларниң үнүми һәққидә мундақ деди: «филим арқилиқ һәр саһәдики кишиләргә хитаб қилғили болиду. Кишиләр хитайниң уйғурларға йүргүзүватқини хәлқаралиқ қанунларға асасланғанда, пәқәт кишилик һоқуқни дәпсәндә қилишла болуп қалмастин, бәлки йәнә бир милләтни пүтүнләй йоқ қелиш иситратигийәси икәнликини чүшиниши керәк. Мән тохтимай давам қиливатқан бу ечинишлиқ киризисни йорутуш үчүн қелинған бу тиришчанлиқтин бәк сөйүндүм. Бу филимниң көрүрмәнлириниң техиму көпийишни вә уларниң нөвәттә уйғурлар дуч келиватқан еғир вәзийәткә нисбәтән чүшәнчә һасил қилишини үмид қилимән.»

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт