Гуаңхуй гороһиниң тексасқа салған мәблиғи америка сиясийонлири вә муһит қоғдиғучилириниң қаршилиқиға дуч кәлгән

Мухбиримиз гүлчеһрә
2021-08-19
Share
Гуаңхуй гороһиниң тексасқа салған мәблиғи америка сиясийонлири вә муһит қоғдиғучилириниң қаршилиқиға дуч кәлгән Тенаска империйә қуяш енергийәси мәркизидики қуяш енергийиси батарейәси. 2020-Йили 29-май, калифорнийә.
REUTERS

Хитай милярдер сун гуаңшинниң американиң тексас штати вал верде наһийәсидә "тәнһа юлтуз шамал електр истансиси" қурушқа мәбләғ селиши, нөвәттә американиң муһит асраш, дөләт бихәтәрлики һәмдә уйғур ирқий қирғинчилиқини өз ичигә алған америка-хитай мунасивитидики сәзгүр бир нуқтиға айланған.

"форбес" журнили ториниң хәвәр қилишичә, 2016-йил "гуаңхуй өй-мүлүк ширкити" ниң директори, милярдер сун гуаңшинниң америкадики бир тармақ ширкити 110 милйон доллар аҗритип, тексас шитатидин земин сетивалған. Сун гуаңшин бу тармақ ширкити арқилиқ икки йилға йәтмигән вақит ичидә тексас шитатиниң мексика чегрисиға йеқин вал верди наһийәсидин тәхминән 140 миң акр (ингилиз моси) земин сетивалған болуп, буниңдин 15 миң ингилиз мо йәрни американиң бир шамал ениргийәси еликтир ширкити билән бирлишип, електр истансиси қурушқа ишләткән, кейин бу електр истансиси тексас штатиниң електр ториға қетилған.

2019-Йили сун гуаңшин ток чиқиридиған 46 данә чақпеләкни көпәйтмәкчи болғанда, шу әтраптики аһалиләр вә муһитни қоғдиғучилар униңға қарши чиққан. Қарши турғучиларниң ейтишичә, сун гуаңшин америка GH лавлин һава армийә базисиниң учқучилири учуш мәшиқи қилидиған районға һәҗими адәттин ташқири чоң, егизлики 700 инглиз чиси келидиған шамал турбини орнитишни мәқсәт қилған икән. Улар бир хитай ширкитиниң америкадики шамал ениргийәси електр истансисини контрол қилиши, тексасниң еликтир ториға хәвп йәткүзиду, һәтта уни паләч қилип қойиду, дәп қариған.

6-Айниң 7-күни тексас шитатиниң башлиқи грег аббот бу түргә қарши "тәнһа юлтуз ул әслиһәлирини қоғдаш қануни" ға имза қойған.

Тексаста бу йил 7-айниң 18-күни "тәнһа юлтуз ул әслиһәлирини қоғдаш қануни" рәсмй мақулланған. Мәзкур қанун бойичә хитай, росийә, иран вә шималий корийә пуқралириниң контроллуқидики ширкәтләрниң тор бихәтәрлики, хәвәрлишиш, хәтәрлик ташландуқ яки су бир тәрәп қилиш әслиһәлири билән бағлиқ саһәләргә мәбләғ селишиға йол қоюлмайдикән.

Америка 4-хәвәр қанилиниң бу һәқтә тарқатқан хәвиридә көрситишичә, сун гуаңшинниң шамал инергийиси деһқанчилиқ мәйданиға қарши чиққучилардин җәй авила, шамал күчи деһқанчилиқ мәйданиниң американиң дөләт бихәтәрлики вә електр ториға тәһдит елип келидиғанлиқини оттуриға қойған.

Тексас парламентиниң консерватиплардин болған иҗраийә директори җули левей мундақ дегән: "чәт әллик гуманлиқ мәбләғ салғучилар бар, биз йеқинда газ туруба йоли хаккерлирини байқиғинимиздәк, улар дөлитимизниң муһим ул әслиһә қурулушлириға яман ғәрәздә болмақта."

Бу вәқә кәйл басқа охшаш хитай вәзийитини көзитиватқан күзәткүчиләрниң әндишисини йәниму күчәйткән. Кәйл бас сун гуаңшинниң хитай компартийәси билән йеқин мунасивити бар һәрбий арқа көрүнүшкә игә бири икәнликини, униң ширкитиниң тексасниң електр ториға киришигә йол қоймаслиқ керәкликини оттуриға қойған.

Тексас шитатлиқ кеңәш палата әзаси донна кампбел хитай һөкүмитиниң сун гуаңшин арқилиқ тексасниң електр ториға кирмәкчи болғанлиқини, әгәр шундақ болғанда тексасниң електир торини контрол қилалайдиғанлиқи һәққидә агаһландуп мундақ дегән: "хитай коммунистик партийәси һәр қандақ бир хитай пуқрасиниң мал-мүлүклирини өзиниң мүлки дәп қарайду."

Кампбел мундақ дегән: "бу қанун лайиһиси бизниң һалқилиқ ул әслиһәлиримизни дүшмән дөләтләрдин қоғдаш үчүн хизмәт қилиду". У йәнә мундақ дегән: "мениң билишимчә, бу америкадики һәрқайсий штатлар ичидә тунҗи болуп мақулланған қанун. Бу қанунниң мәқсити ‹дүшмән дөләтләр' билән мунасивәтлик сода орунлириниң тексас шитатиниң електр тори, компютер тори вә ташландуқларни бир тәрәп қилиш системиси қатарлиқ һалқилиқ ул әслиһә ториға суқунуп киришиниң алдини елиштур".

Хәвәрдә көрситилишчә, хитай һөкүмитиниң йөлиши билән бейиған сун гуаңшин, америкадики тармақ ширкитигә мәхсус һәрбий вә мәмурий хадимларни ишләткән. Бу әһвал тексастики сиясәтчиләрниң диққитини қозғиған, тексас шитатидин болған сабиқ дөләт мәҗлиси әзаси вил һард бу һәқтә мәхсус мақалә йезип, сун гуаңшинниң бу һәрикитидин агаһ болушқа чақирған. Чүнки хитай компартийәси беқип сәмриткән сун гуаңшиндәк милядерларниң истратегийәлик җайларни таллап земин сетивелиши вә ул әслиһә қурулушиға мәбләғ селиши, американиң бихәтәрлики вә дөләт мәнпәәтигә зиянлиқ икән.

Сун гуаңшинниң америкаға салған мәблиғини чөридигән қалаймиқанчилиқ икки дөләт оттурисидики сода талаш-тартишиға кишилик һоқуқни қоғдаштин ибарәт йеңи сәһнә һазирлиған. Бир қанчә хил мәнбәләргә қариғанда, сун гуаңшин 1980-йилларниң ахирида армийәдин айрилған. Униң уйғур елини 19 йил башқурған сабиқ партком секритари ваң лечуән билән юртдашлиқ мунасивити вә қоюқ мунасивәтни сақлап кәлгәнлики, сунниң ронақ тешпи вә уйғур дияридики байлиқ мәнбәлиригә еришишдә алаһидә рол ойниған.

Җорҗи-тавн унверситетиниң профессори җеймис милвардниң "явроасия кесишиш нуқтиси: шинҗаң тарихи" намлиқ китабида мундақ дейилгән: "2000-йилларниң бешида сун гуаңшин үрүмчидики өй-мүлүк содисиниң 60 пирсәнтини контрол қилип, нәччә онлиған дөләт илкидики ширкәтләрни сетивалған."

Җеймес милвард бизниң "сүн гуаңшин пәқәт милярдерму ? америка уни қайсий тәрәпләрдин ениқ тонуши керәк?" дегән сиоалимизға мундақ дәп җаваб бәрди: "мениң китабимда сун гуаңшинниң илгири хитай армийәсигә қатнашқанлиқи тилға елинған. У 1990-йиллардин башлап хитай компартийәсиниң сайисида бейиған хитай милярдерлар қатаридин орун алған. Хитайда ронақ тапқан һәр қандақ байниң арқисида худди җәк маға охшаш чоқум хитай компартийәси болиду вә улар шәртсиз коммунистик партийәгә бойсиуниду. Әмма униң кейинки тәрәққиятлири әлвәттә уйғурларға әмәс, бәлки райондики хитай күчмәнлири вә һөкүмитигә мәнпәәт йәткүзиду. Хитай компартийиси болса уйғурларға ирқий қирғинчилиқ қилиш билән әйибләнмәктә. Бундақ бир пәйттә, милярдер сун гуаңшин әлвәттә ирқий қирғинчилиқта рол алмай қалмайду. Мени әҗәбләндүргини шу болдики, сун гуаңшинниң уйғур ирқий қирғинчилиқи билән болған бағлиниши хәвәрләрдә көп тилға елинмиди. Һазирғичә америка уйғур ирқий қирғинчилиқи сәвәблик җаза елан қилинған хитай әмәлдарлар тизимликидә сун гуаңшингә охшаш хитай байлири йоқ. Әгәрдә хитай компартийәси билән бивастә бағлиниши бар кишиләр яки ширкәтләр америкаға ихтияричә мәбләғ салалиса, бу ялғуз американиң дөләт бихәтәрлик мәсилисигила әмәс, бәлки йәнә кишилик һоқуқ вә әхлақ қаришиғиму хилап болиду, дәп қараймән".

"уйғур биз" тори 2013-йили 7-айниң 19-күни елан қилған "гигант ачкөз ваң лечуән" һәққидики бир мақалидә мундақ дейилгән: "сүн гуаңшин ваң лечуәнниң алаһидә көңүл бөлүшигә еришти вә җуңгодики аз сандики шәхсий нефитлик игилириниң биригә айланди. Гуаңхуйниң өй-мүлүк тәрәққияти үрүмчи базириниң 60 пирсәнттин көпрәкини игиләйду. Гуаңхуй өй-мүлүк тәрәққиятида алаһидә мунасивәттин пайдилинип дөләт мүлкини хиянәт қилиш интайин еғир. 40 Кә йеқин дөләт илкидики кархана, нурғун дөләт илкидики мүлүкләр гуаңхуй гуруһиға қайта сетилди, буниң билән гуаңхуй гуруһи өй-мүлүккә нурғун йәр алалайду."

Бүгүнки күндә сун гуаңшин вә униң гуаңхуй гуруһи 100 милярд йүәндин артуқ мүлки вә төт пай чеки базириға селинған ғайәт зор селинмиси билән ғайәт зор иқтисадий империйәгә айланған. Сүн гуаңшин 2015-йили америкада гуаңхуй америка мәбләғ селиш гуруһини қурған. Униң калифорнийәдә сода вә өй-мүлүк һоқуқи бар болған GH PacVest ға охшаш тармақ ширкәтләр бар икән.

"тәнһа юлтуз ул әслиһә қануни" һазир тексас шитатида рәсмий қанунға айланған. Бу қанун 2021-йили 1-сентәбирдин башлап рәсмй йолға қоюлидикән, әмма GH баянатчисиниң сөзигә қариғанда, сүн гуаңшин техи бу пиланидин ваз кәчмигән.

Һазир тексастики мәлум бир йәр-мүлүк ширкитидә хизмәт қиливатқан уйғур паалийәтчи музәппәр зияритимизни қобул қилип, сүн гуаңшинни өз ичигә алған хитай мәбләғ салғучиларниң тексасни таллишида бу җайниң мәбләғ селиш шараитиниң алаһидә яхши болғанлиқида икәнликини билдүрди. Әмма у йеқинда мақулланған "тәнһа юлтуз қануни" буниңдин кейин хитай компартийиси билән алақиси бар болған хитайларниң америкаға халиғанчә мәбләғ селишиниң алдини алиду, дәп қарайдиғанлиқини билдүрди.

"вашингтон почтиси" қатарлиқ америка мәтбуатлиридики хәвәрләрдә сун гуаңшинниң тексаста қозғиған назарилиқи, америка-хитай мунасивитидики бәзи хаталиқларни ашкарилиди, дәп көрситилгән. Америка мәркизий ахбарат идарисиниң пенсийигә чиққан хадими роберт "мән американи GH вә униң хитай компартийәсидин ибарәт тәнһа хоҗайини һәққидә, болупму уларниң дөләт бихәтәрликимизгә елип келидиған тәһдитлири тоғрилиқ юқири авазда агаһландуримән," дегән.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт