Amérika xitay axbarat organlirining amérika jama'itige körsitiwatqan tesirige diqqet qilmaqta

Muxbirimiz irade
2020-06-26
Share
sara-cook-luisa.jpg Uyghur diyaridiki "Saqchi döliti" témisidiki muhakime yighinida washin'gtondiki "Erkinlik sariyi" ning xadimi sarah kuk xanim we "Dunya xristi'anlar ittipaqi" ning washin'gtonda turushluq xadimi lu'iza gréw xanim söz qildi. 2018-Yili 4-may.
RFA/Eziz

Amérika-xitay munasiwetliri arisidiki jiddiylik ikki döletning axbarat-uchur sahesidimu öz ipadisini tapmaqta. Bolupmu, tajsiman wirus yuqumi bashlan'ghan mezgilde xitay hökümitining wirusning menbesi heqqide köplep asassiz uchurlarni tarqitishi amérika hökümitini yenimu qattiq oylandurghanidi.

Netijide amérika hökümiti deslepte xitayning shinxu'a agéntliqi, xitay yershari téléwiziyisi tori qatarliq 5 axbarat orginini "Chet'el wakaletxanisi" dep békitken bolsa, yéqinda yeni 22-iyun küni yene xitayning merkizi téléwiziyisi "CCTV", xitay xewer agéntliqi, xelq géziti we xitay yershari waqti géziti qatarliqlardin ibaret 4 organnimu "Chet'el wakaletxanisi" qilip békitti. Buning bilen, chet'el wakaletxanisi dep békitilgen xitay axbarat organlirining sani 9 gha yetken boldi.

"Nyu-york waqti" gézitining xewiridin qarighanda, amérika tashqi ishlar ministirliqidiki xadimlar bu qarar arqiliq amérika xelqige bu orunlarning xitayning "Teshwiqat apparatliri" ikenlikini, bularning xitay kompartiyesining biwasite bashqurushidiki organlar ikenlikini éniq tonutup qoyushni meqset qilghan.

Amérika erkinlik sariyining xitay ishliri tetqiqatchisi sara kuk bizning bu heqtiki ziyaritimizni qobul qilip, xitay axbarat organlirining hemmisining yuqiriqidek katégoriyege kirgüzülüshini kishilerning xitay axbarati heqqidiki tonushini ashurush üchün muhimliqini bildürdi. U mundaq dédi: "Men buni toghra dep qaraymen. Chünki xitayning bir axbarat orginini yuqiriqidek katégoriyege kirgüzgen ikenmiz, u halda choqum bashqa organlirimu oxshash bu katogoriyege élinishi kérek. Xitayning hemme axbarat organliri oxshashla dölet üchün xizmet qilidu. Shunga bu organlarni dölet wakaletxanisi qilip békitish arqiliq amérika jamametchilikige buni chüshendürüsh, bu axbarat organlirining qandaqtur musteqil orunlar emes belki xitayning teshwiqat orgini ikenlikini éniq chüshendürüsh jehettin bu muhim".

Melum bolushiche, "Chet'el wakaletxanisi" amérika tashqi ishlar ministirliqining "Chet'el wakaletxanisi heqqidiki qarar" gha asasen, bashqa bir dölet hökümitige biwasite tewe bolghan we yaki uning bashqurushi astida bolghan mu'essesilerge qaritilidiken. Bundaq tizimlikke élin'ghan orunlar xuddi elchixana we konsulxanilargha oxshashla öz orginining pa'aliyetliri, mal-mülki we bu organlargha ishleydighanlarning uchurlirini amérika tashqi ishlar ministirliqigha melumat qilip turushi kérekken.

Amérikadiki tonulghan siyasiy analizchi doktor andérs kor bu heqte qilghan sözide amérika tashqi ishlar ministirliqining bu qararini "Orunluq", dep bahalidi. U bizge élxet arqiliq qayturghan inkasida töwendikilerni bildürdi: "Mustebit hakimiyettiki dölet taratquliri erkin taratqu emes, u abontliri üchün tekshürgüchilik rolini oyniyalmaydu, u hem erkin sözliyelmeydu. Xitay puqraliri yillardin béri baj tapshurush arqiliq özliri üchün sözlimeydighan belki xitay hökümitining teshwiqatini qilidighan, ularning hökümet ishlirigha arilishishini ret qilidighan bu organlarni yölep keldi. Shunga, amérika tashqi ishlar ministirliqining xitay axbarat organlirini normal taratqulardin perqlep, uninggha bashqiche mu'amile qilishi intayin toghra".

Xitay hökümiti bolsa amérikaning qararigha naraziliq bildürüp uni "Xitay taratqulirini siyasiy meqsette basturdi" dégen. Xitay tashqi ishlar ministirliqning bayanatchisi jaw lijyen 23-iyun künidiki axbarat yighinida yene amérikani "Soghuq urush rohiy haliti bilen ish kördi", dep tenqidligen.

Doktor andérs kor bolsa bizge qilghan sözide, xitay hökümitining yillardin béri amérikaning axbarat erkinlikidin adaletsiz halda behrimen bolup kelgenlikini eskertip: "Qachan bizning musteqil we erkin metbu'atlirimiz we shundaqla ijtima'iy taratqulirimiz toluq we cheklimisiz halda xitaygha kireleydighan bolghuche, xitayning dölet metbu'atliri we ijtima'iy taratquliriningmu amérikagha kirishige yol qoyulmasliqi kérek, kirelmesliki kérek. Mana bu amérikaning bundin kéyinki yéngiche siyasiti" dédi.

Erkinlik sariyining tetqiqatchisi sara kuk xanim bolsa xitay hökümitining axbaratqa körsitiwatqan tesirining yalghuz xitayning özige tewe axbarat organliri bilen cheklenmeydighanliqini eskertti. U sözide: "Xitay axbaratining amérika we dunya axbaratigha körsitiwatqan tesiri intayin murekkep, bu yerde perqlendürüsh eng asan bolghini xitayning özining axbarat organliridur. Emma körünüshte xitaydin musteqil bolghan we amérikada qurulghandek körünidighan, emeliyette bolsa yenila xitayning gépini qilidighan axbarat orunlirimu bar. Bundin bashqa yene amérikaning özining bir qisim axbarat organliriningmu xitay bilen iqtisadiy jehettin baghlinishliqi barliqi aydinglishiwatidu. Bularning amérika jama'itige qanchilik tesir körsetkenliki téxi éniq emes." dep eskertti. Shunga u bu jehettin qarighanda, xitay hakimiyitining amérika axbarat-uchur sahesidiki tesirini éniqlashta yene dawamliq qilinidighan xizmetler barliqini tekitlidi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet