Америка сиясәтчилири: “хитай америкаға дүшмән күчләр билән бирликсәп түзүватиду”

Вашингтондин мухбиримиз ирадә тәйярлиди
2024.01.31
Mike-Gallagher.jpg Америка-хитай истратегийәлик риқабәт пәвқуладдә комитетиниң рәиси майк галлагер(Mike Gallagher) “мустәбитләрниң иттипақлишиши-хитай һөкүмитиниң американиң дүшмәнлирини қоллиши” мавзулуқ испат аңлаш йиғинида сөзлимәктә. 2024-Йили 30-январ, вашингтон.
selectcommitteeontheccp.house.gov

30-январ күни, америка дөләт мәҗлисидики америка-хитай истратегийәлик риқабәт пәвқуладдә комитетида “мустәбитләрниң иттипақлишиши-хитай һөкүмитиниң американиң дүшмәнлирини қоллиши” мавзулуқ бир испат аңлаш йиғини өткүзүлгән. Хитай, русийә вә иран қатарлиқ мустәбит һакимийәтләрниң қандақ қилип америкаға қарши бирликсәп һасил қиливатқанлиқи вә буниңға қандақ тақабил туруш һәққидә муназирә болған бу йиғинда, америка-хитай истратегийәлик риқабәт пәвқуладдә комитетиниң рәиси майк галлагер ечилиш нутқи сөзлигән. У, мустәбит һакимийәтләрниң америкаға қарши бирликсәп һасил қиливатқанлиқидәк вәзийәтниң дәл 1918-1939-йиллири арисида германийәниң “версал шәртнамиси” ға хилап һалда қайтидин қораллиниш вә америка дүшмәнлири билән иттипақлишиш тарихиға охшатқан.

У, мундақ дегән: “черчил әйни чағда германийәниң қораллиниш вә иттипақлишиш дәврини бир қетимлиқ боран-чапқунниң чиқишиға охшатқан иди. Бүгүн бу боран-чапқунниң шәписи йәнә келиватиду. У қайтидин шәкиллиниватиду. Хитай иккинчи дуня урушидин буянқи әң чоң һәрбий күч болуп қурулуватқан, шундақла теһран, москва вә пйоңяң билән дост тартишип, уларни әтрапиға топлаватқан мушу минутларда, биз тарихтики тәҗрибә-савақлар үстидә қайта ойлинишимиз керәк.”

Майк галлагер американиң бу мустәбит һакимийәтләргә тақабил туруш үчүн кәскин позитсийәдә сиясәт йүргүзүши лазимлиқини әскәрткән.

Америка-хитай истратегийәлик риқабәт пәвқуладдә комитетиниң һәйәт әзаси раҗа кришнаморти (Raja Krishnamoorthi) “мустәбитләрниң иттипақлишиши-хитай һөкүмитиниң американиң дүшмәнлирини қоллиши” мавзулуқ испат аңлаш йиғинида сөзлимәктә. 2024-Йили 30-январ, вашингтон.
Америка-хитай истратегийәлик риқабәт пәвқуладдә комитетиниң һәйәт әзаси раҗа кришнаморти (Raja Krishnamoorthi) “мустәбитләрниң иттипақлишиши-хитай һөкүмитиниң американиң дүшмәнлирини қоллиши” мавзулуқ испат аңлаш йиғинида сөзлимәктә. 2024-Йили 30-январ, вашингтон.
selectcommitteeontheccp.house.gov

Мәзкур комитетниң һәйәт әзаси раҗа кришнаморти (Raja Krishnamoorthi) кириш сөзидә, хитайниң дуня тинчлиқиға һәр җәһәттин тәһдит шәкилләндүрүватқанлиқини ейтқан. У, хитайниң уйғурларға қаритиватқан ирқий қирғинчилиқини буниңға мисал қилип көрсәткән вә мундақ дегән:

“ши җинпиң һакимийәт бешиға кәлгәндин кейин демократийә, универсал қиммәт қарашлар, ахбарат әркинлики вә иҗтимаий қурулушларға охшаш ‛хата идеологийә‚ләрниң сиңип киришини чәкләш һәққидә 9-номурлуқ һөҗҗәтни елан қилди. Хитай компартийәси һазир жорналистлар вә өктичиләрни түрмигә ташлаватиду, өлтүрүватиду вә ғайиб қиливатиду. Улар шинҗаңдики уйғурларға ирқий қирғинчилиқни давам қиливатиду.”

Раҗа кришнаморти сөзидә йәнә хитай һөкүмитиниң зорийиватқан һәрбий күчи, җәнубий деңиздики иғвагәрчилики вә башқа мустәбит күчләр билән тил бириктүрүш арқилиқ пәйда қиливатқан хирислирини тилға елип, “бизниң демократийәйимиз, қиммәт қарашлиримиз һечқачан бундақ еғир тәһдиткә учрап бақмиди” дегән.

Мәзкур йиғинда американиң сабиқ ташқи ишлар министири майк помпейо (Michael R. Pompeo) Билән 2011-2013-йиллири арисида вәзипә өтигән сабиқ дөләт мудапиә министири леон панетта (Leon Panetta) өзлириниң көз қарашлирини ортақлишишқа тәклип қилинған. Американиң дипломатийә вә истихбарат саһәсидә хизмәт көрсәткән бу икки зат йиғинда дунядики вәзийәтниң барғансери мурәккәплишиватқанлиқини, демократик қиммәт қарашларниң күчлүк хирисқа дуч келиватқанлиқини тәкитләшкән.

(Оңдин) американиң сабиқ ташқи ишлар министири майк помпейо (Michael R. Pompeo) Сабиқ дөләт мудапиә министири леон панетта (Leon Panetta) “мустәбитләрниң иттипақлишиши-хитай һөкүмитиниң американиң дүшмәнлирини қоллиши” мавзулуқ испат аңлаш йиғинида. 2024-Йили 30-январ, вашингтон.
(Оңдин) американиң сабиқ ташқи ишлар министири майк помпейо (Michael R. Pompeo) Сабиқ дөләт мудапиә министири леон панетта (Leon Panetta) “мустәбитләрниң иттипақлишиши-хитай һөкүмитиниң американиң дүшмәнлирини қоллиши” мавзулуқ испат аңлаш йиғинида. 2024-Йили 30-январ, вашингтон.
selectcommitteeontheccp.house.gov

Сабиқ ташқи ишлар министири майк помпейониң қаришичә, дуняниң һәр бир булуңида баш көтүрүватқан уруш вә киризислар хитай, русийә, иран вә шималий корейәгә четишлиқ болуп, улар бу тоқунушларни биваситә яки васитилик һалда иқтисадий ярдәм вә қорал ярдими билән қоллап келиватқан икән.

Майк помпейо хитай тәһдитидин сөз ачқанда, бу тәһдитниң һәргизму америкалиқлар ойлиғандәк узақта әмәс, бәлки американиң ичидә икәнликини тилға алған. У, “биз хитай компартийәси пәйда қиливатқан тәһдит һәққидә ойланғинимизда көз алдимизға пәқәтла тәйвәнни кәлтүрсәк болмайду. Әксичә биз лос-анжелес, денвер, пайтәхт вашингтон, чикаго вә мениң юртум канзасни көз алдимизға кәлтүрүшимиз керәк. Хитай компартийәси дәрвазимизниң ичидә туруп, бизниң мәнпәәтимизгә қарши җиддий һәрикәт қиливатиду.” дегән.

Майк помпейо хитай компартийәсигә тақабил турушниң икки партийә оттурисидики сиясий мәсилә әмәс, негизлик мәсилә икәнликини, шуңа җумһурийәтчиләр вә демократчилардин ибарәт һәр икки партийәниң ортақ бир нишан үстидә бирлишип, зич һәмкарлишиши зөрүрлүкини тәкитлигән. Помпейо әпәнди өзиниң байден һөкүмитиниң бир қисим ташқи сиясәтлирини тәнқид қилсиму, бирақ униң хитай тәһдитигә тақабил туруш тиришчанлиқини давам қилғанлиқидин хурсән болғанлиқиниму тилға елип өткән.

Американиң сабиқ дөләт мудапиә министири леон панетта хәтәрниң зорлуқини агаһландурған. У, “биз хәтәрлик дуняда яшаватимиз. Дуняниң һәр қайси җайлиридики мустәбитләр ғәрбниң қиммәт қариши вә мәнпәәтигә җәң елан қилип, демократийәни дөләт башқурушниң начар әндизиси сүпитидә инавәтсиз қилишқа тиришиватиду.” дегән. У, буниң тор дунясида сахта учур тарқитиш вә тәшвиқат һәрикәтлирини қилиш; хитай вә русийә қатарлиқ дөләтләрниң аз тепилидиған минерал мадда қатарлиқларни америкаға қарши иқтисадий қоралға айландуруш; мустәбитләрни көзитиш вә таҗавузчилиқниң алдини елиш үчүн лайиһәләнгән хәлқаралиқ органларни бузуш қатарлиқларда өз ипадисини тепиватқанлиқини билдүргән. Панетта әпәнди һазирқи тоқунушларниң дуняниң келәчикини бәлгиләйдиғанлиқини тилға елип мундақ дегән: “һазир хирислар қораллиқ тоқунушқа айлинип кәтти. Буни русийә президенти виладимир путинниң 2022-йили украиналиқларниң қарар қилиш һоқуқини рәт қилип, украинаға таҗавуз қилиши испатлап бәрди. Мән украиналиқлар қиливатқан урушни пәқәт өзлириниң демократийәсини қоғдайду, дәпла қаримаймән, улар демократийәдин ибарәт пүткүл уқумни қоғдаватиду. Бу уруш демократик дөләтләр билән мустәбит дөләтләр арисида дуня миқясида елип бериливатқан техиму чоң идийәвий урушниң вәкили болуп, у 21-әсирдики дуня демократийәсиниң тәқдирини бәлгиләйду.”

Панетта сөзидә хитай пәйда қиливатқан тәһдитниң зорлуқи һәққидә мәхсус тохталди. У ши җинпиңниң өзиниң “ғәрб чөкүватиду, шәрқ йүксиливатиду” дегән нәзәрийисини алға сүрүш үчүн мәвҗут тоқунушлардин пайдилиниватқанлиқини билдүргән. У, “биз ши җинпиңға қәтий сәл қаримаслиқимиз керәк, чүнки у американиң муқимлиқиға бузғунчилиқ қилидиған һәрқандақ бир пурсәтни қолдин бәрмәйду” дәп әскәрткән.

Юқириқи рәһбәрләр “хитай башчилиқидики мустәбит һакимийәтләргә қандақ тақабил туруш керәк” дегән мәсилә һәққидики көз қарашлирини оттуриға қойғанда, бирдәк американиң алди билән өз қиммәт қарашлирида чиң туруши вә уни қоғдашта кәскин болуши зөрүрлүкини билдүрүшкән.

Панетта әпәнди, шерик дөләтләр ара һәмкарлиқни күчәйтишниң муһимлиқини оттуриға қойған. У сөзидә “мустәбитләрниң бирлишиши хәтәрлик болсиму, бирақ уларниң һәмкарлиқиниң күчи, әмәлий әһвали вә көлими һәргизму америка вә униң шерик дөләтлиригә йәтмәйду, шуңа американиң чоқум шериклири билән һәмкарлиқни ашуруши, һәммидин муһими шериклиригә бәргән вәдисидә чиң туруши лазим” дегән.

Улар йәнә американиң һәр җәһәттин күчлинип, қарши тәрәпни тәрәддүткә селиш алаһидиликини өстүрүшиниму, бу хирисни һәл қилиштики муһим амилларниң бири, дәп көрсәткән. Уларниң қаришичә, хитай билән қораллиқ тоқунуш йүз беришниң алдини елишниң үнүмлүк усули хитайға қаттиқ вә кәскин позитсийәдә болуш, тәйвәнни қоллашни давамлаштуруш, демократик қиммәт қарашларда чиң туруш арқилиқ уни тизгинләш, хитайниң җасаритини сундуруштин ибарәт, дегән.

Майк помпейо әпәнди йиғинда, американиң хитай вә русийәгә қаратқан сияситиниң өзини мудапиә қилиштин ибарәт пассип сиясәт болмастин, бәлки актип сиясәт болуши лазимлиқини билдүргән. Панетта әпәнди, американиң һәм иқтисадий җәһәттин һәм һәрбий җәһәттин күчлиниш арқилиқ, бу дөләтләрни нийитидин яндуруш характерлик сиясәт тутуши лазимлиқини ейтқан. У йәнә американиң шерик дөләтләргә бәргән вәдисидә чиң туруп ишәнч ата қилиши, дуняви рәһбәрлик ролини қайтидин җари қилдуруп, хәлқара билән болған алақисини күчәйтишиниң мустәбит дүшмән һакимийәтләргә ортақ тақабил турушни ишқа ашурушта муһим рол ойнайдиғанлиқини тәкитләшкән.

Мәзкур йиғинда һәр икки гуваһлиқ бәргүчи хитай, русийә, иран вә шималий корейәниң дуняда мустәбитликни илгири сүрүш үчүн һәрикәт қиливатқанлиқини вә хитайниң буниңдики асаслиқ ролчи икәнликини ортақлашқан.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.