Amérika dölet mejlisining 2021-yilliq doklatida Uyghurlar mesilisi alahide orun alghan

Muxbirimiz eziz
2022.04.02
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Amérika dölet mejliside Uyghurlarning panahliq ishlirini asanlashturush, ularni bixeter döletlerge yerleshtürüsh heqqide ispat anglandi (Soldin onggha) amérika kéngesh palata ezasi jéf mérkiliy(Jeff Merkley) we awam palata ezasi jeymis makgowrn(James McGovern) amérika dölet mejliside échilghan “Ziyankeshliktin qoghdash-xongkongluqlar we Uyghurlargha insanperwerlik yolini échish” témisidiki ispat anglash yighinida. 2021-Yili 19-öktebir, washin'gton.
cecc.gov

Amérika dölet mejlisi qarmiqidiki xitay ishliri ijra'iye komitéti yilda bir qétim xitay toghrisida tepsiliy doklat élan qilidighan bolup, bu doklatqa xitay heqqidiki eng yéngi we eng tepsiliy melumatlar toplinidighanliqi üchün, adette amérika hökümitining xitaygha da'ir tashqiy siyasitini békitishidiki eng muhim paydilinish matériyali hésaplinidiken.

Mezkur komitét 1-aprél küni élan qilghan 2021-yilliq doklatta xitay hökümitining 2021-yil jeryanida siyasiy, iqtisad we medeniyet sahesidiki omumiy ehwali türler boyiche bayan qilinip, xitay hökümitining nöwette herqandaq waqittikidinmu bekrek diktatora yoligha méngiwatqanliqi körsitip ötülgen.

Doklat xitay ishliri ijra'iye komitétining re'isliri jéf mérkéliy (Jeff Merkley) we jéymis mekgowérn (James P. McGovern) Ning kirish sözi bilen bashlinidighan bolup, uningda mundaq qurlar közge chéliqidu: “2021-Yili 1-iyul küni xitay kompartiyesining bash sékrétari shi jinping kompartiye qurulghanliqining 100 yilliq xatiriside xitay xelqining güllinish dewrining yétip kelgenlikini, xitaygha xiris qilghan herqandaq döletning polattin soqulghan seddichin sépiligha duch kélidighanliqini jakarlidi. Partiye bashlamchiliq qilidighan bu dölet, bu sözler arqiliq özlirining mutleq hakimmutleqliq boyiche ish körüp insani'iyet meniwiyitige qilchilikmu perwa qilmaydighanliqini élan qildi.”

Doklatta ular Uyghur diyaridiki qirghinchiliqning hélihem dawam qiliwatqanliqini, xitay hökümitining dawamliq halda iqtisadiy waste arqiliq özlirining hakimmutleq hökümranliqigha qarshi pikir qilghan barliq sadalarni öchürüshke urunup kelgenlikini alahide tilgha alghan. Shuningdek xitay hökümitining béyjing shehiride olimpik musabiqisini ötküzgenliki héchqachan Uyghurlarning qirghinchiliqqa uchrishidek ré'alliqni yoshurup qalalmaydighanliqini tekitlen'gen.

Doklatta körsitilishiche, xitay hökümiti gerche chet el muxbirlirining biwaste tekshürüshige yol qoymasliq yaki musteqil tekshürüsh guruppilirining Uyghur diyarigha bérishigha tosqunluq peyda qilish dégendek chariler arqiliq bu rayonni “Mutleq békinme rayon” qilip chiqqan bolsimu, mezkur komitét xitay hökümitining “Birleshken döletler teshkilati (b d t) qirghinchiliqning aldini élish nizami” we “Insaniyetke qarshi jinayetlerni jazalash nizami” diki belgilimilerge xilap halda Uyghurlarni qirghin qiliwatqanliqining köpligen ispatlirini toplap chiqalighan. Xitay hökümiti Uyghur diyaridiki lagér sistémisini dawamliq kéngeytiwatqan bolup, bu jaylardiki ölüm weqelirining köpiyiwatqanliqi, Uyghur sebiylirining a'ililiridin juda bolushining éghirlap méngiwatqanliqi, Uyghur ayallirining nishanliq halda depsende qiliniwatqanliqi dégenler meyli kölem yaki xaraktér jehettin alghandimu xitay hökümitining gherezlik halda bu milletni toluq yoqitishqa urunuwatqanliqini bek roshen körsitip béridiken.

Doklatta Uyghur ayalliri duch kéliwatqan kirizisning hemmidinmu éghirliqi alahide yer alghan. Bolupmu Uyghur qiz-chokanlirining lagérlarda hemde lagér téshidiki “Tughqanlishish pa'aliyiti” jeryanida jinsiy xorluqqa uchrawatqanliqi, mejburiy tughmas qiliwétilish hemde hamile chüshürüshke mejburlinish bolsa Uyghur we bashqa türkiy tilliq xelqlerning nopus sanini mejburiy kontrol qilishni közligen qebihlikler ikenliki, buning bilen 1950-yillardin buyanqi eng zor nopus chékinishining del ashu qebihlikler ijra bolghan birnechche yilda ishqa ashqanliqi, netijide Uyghur nopusining köpiyish sür'iti 50 pirsentke yéqin töwenlep dunyada körülmigen rékord yaritilghanliqi, emma bu halning xitay hökümiti bikar qilghan “Pilanliq tughut siyasiti” hemde xitaylarning omumiy nopusini ashurush tedbirlirige pütünley qarimu-qarshi menzire ikenliki alahide tekitlen'gen.

Doklatta sistémiliq qilip Uyghur diyaridiki paxta ishlepchiqirish we quyash énérgiye taxtisi ishlepchiqirishtiki mejburiy emgek qilmishining barliqqa kélishi, uning lagér sistémisi bilen bolghan baghlinishi hemde nöwette köpligen sahege kéngiyiwatqanliqi, shuningdek xitay hökümitining bu hadisini “Namratliqtin qutuldurush” dégen namda yoshurup kéliwatqanliqi bayan qilin'ghan. Dpoklatta bir qisim amérika shirketlirining aliqachan bu xildiki “Insaniyetke qarshi jinayetler” din özini tartip, bu rayondiki teminlesh zenjiri bilen bolghan alaqisini üzüwatqanliqi, amérika tamozhnasiningmu bu xildiki mejburiy emgek mehsulatlirining amérika bazirigha kirishining aldini élish üchün bir qatar charilerni alghanliqi bayan qilin'ghan.

Xitay hökümiti “Xitaychilashturush” namida ijra qiliwatqan diniy étiqad we til-yéziq sahesidiki depsendichilik qilmishlirimu doklatta mexsus sehipilerni teshkil qilghan. Shu qatarda xitay hökümitining özi élan qilghan aptonomiye qanunlirigha ashkara xilapliq qilip xitay bolmighan milletlerning til-yéziqi we diniy étiqadini yoqitiwatqanliqini, buni yoshurup qélish üchün “Milletler ittipaqliqi” namidiki sho'arlarni toxtimastin tekitlewatqanliqi, bu halning nöwette mongghullar, tibetler we tungganlar rayonighimu kéngiyiwatqanliqi misallar bilen körsitilgen.

Mezkur doklatning élan qilinish munasiwiti bilen qilghan sözide xitay ishliri ijra'iye komitétining re'isliridin jéf mérkléy ependi bu qétimliq doklatning alahide qimmetke ige ikenlikini tekitligen. U bu heqte mundaq deydu:

“Xitay hökümitining kishilik hoquqlarni we insaniy qedir-qimmetni bu qeder qebihlerche payxan qilishi, mahiyette xitay ishliri ijra'iye komitétining xitay heqqidiki bu xil depsendichilikni höjjetleshtürüp chiqishi ötken 20 yildiki herqandaq waqittikidinmu bekrek muhim boluwatqanliqini körsitidu. Bu yilliq doklat xitayche shekildiki hökümranliq endizisige qarita dunyaning zor derijide diqqet qilishi zörürlükini tewsiye qilidu. Emdi buninggha qarshi emeliy herket qollinidighan peyt yétip keldi. Ziyankeshliktin qéchip sersan boluwatqanlar, qanunsiz tutqun we öz milliy medeniyitining yoqilip kétishidin endishe qiliwatqan kishiler amérika hökümitining herqachan ulargha yar-yölek bolidighanliqini bilishi lazim. Men amérika dölet mejlisi we baydén hökümitining xitay ishliri ijra'iye komitéti tewsiye qilghan saheler boyiche emeliy herket qollini'ishni ümid qilimen.”

Xitay ishliri ijra'iye komitétining re'isliridin jéymis mekgowérn bu heqte söz bolghanda, özining bu heqtiki ümidlirinimu alahide tekitleydu:

“Xitay hökümiti sadir qiliwatqan kishilik hoquq depsendichilikini höjjetleshtürüp chiqish yalghuz komitétimizning nishani bolupla qalmastin, bu yene türlük zulumlar tüpeylidin öz kechmishlirini bayan qilishqa qadir bolalmighan minglighan ‍insanlargha bolghan exlaqiy mejburiyitimizdur. Komitétimizdiki köpligen shexslerning xitay hökümiti ijra qiliwatqan Uyghur we bashqa türkiy xelqlerge qarshi qabahetlik qirghinchiliqni, tibettiki zulum we xongkongdiki démokratiyening halakitini, shuningdek puqrawiy jem'iyet, ayallarning heq-huquqliri dégenlerni tekshürüsh we pash qilishtiki japaliq emgikige minnetdarliqimni bildürimen. ‛Uyghur mejburiy emgikining aldini élish qanun layihesi‚ ning qanun'gha aylinishi komitétimiz qiliwatqan xizmetlerning qandaq qilip qanun'gha aylinidighanliqini namayen qilip béridu. Xizmetdashlirimizning bu qétimqi tewsiyeliriningmu xuddi shu teriqide emeliy herketke aylinishini ümid qilimen.”

Doklatning axirida amérika hökümiti we dölet mejlisige sunulidighan bir qatar tewisyeler, jümlidin Uyghur diyarigha amérika we b d t tekshürüsh guruppilirini ewetish, Uyghur we bashqa türkiy tilliq xelqlerni aldin oylishilidighan musapirlar qatarida amérikida yerleshtürüsh, xitay hökümitini “Tughqan bolush” programmisi, balilarni a'ilisidin juda qilish, mejburiy emgek qatarliqlarni toxtitishqa chaqirish dégenler otturigha qoyulghan.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet