Уйғур анализчилири: хитай әлчиханилири өз дөлитиниң мәхсус органлири

Ихтиярий мухбиримиз җәвлан
2020-07-27
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Хюстон сақчи идарисиниң хәвиригә қариғанда, хитайниң хюстонда турушлуқ консулханисиниң арқа һойлисида һөҗҗәтләрниң көйдүрүлгәнлики сақчи вә от өчүрүш хадимлириниң һәрикәтлинишигә сәвәб болған. 2020-Йили 22-июл.
Хюстон сақчи идарисиниң хәвиригә қариғанда, хитайниң хюстонда турушлуқ консулханисиниң арқа һойлисида һөҗҗәтләрниң көйдүрүлгәнлики сақчи вә от өчүрүш хадимлириниң һәрикәтлинишигә сәвәб болған. 2020-Йили 22-июл.
AP

Бу йил 22-июл, ақсарай «американиң әқлий мүлүк һоқуқи вә америка пуқралириниң шәхсий учурлирини қоғдаш» үчүн хитайниң хюстондики консолханисини тақайдиғанлиқини билдүрди, арқидинла 72 саәт ичидә бу консолханини тақаш тоғрулуқ буйруқ чүшүрди. Америка президенти доналд тирамп 22-июл мухбирларни күтүвелиш йиғинида сөз қилип, хитайниң американиң техникиси, әқлий мүлүк һоқуқи вә америка пуқралириниң шәхсий учурлирини оғрилаш қилмишиға әмди тақәт қилип туралмайдиғанлиқини билдүрди. Америка ташқи ишлар минстери майк помпйому «биз бундақ әһвалниң давамлиқ йүз беришигә йол қоймаймиз» деди. Таратқулар буни бәс-бәстә хәвәр қилди, анализчиларниң қаришичә, бу американиң бир қанчә айдин буян хитайға қолланған әң чоң һәрикити икән.

23-Июл «америка авази» торида елан қилинған бир мақалидә ейтилишичә, хитай йеқинқи йиллардин буян дипломатийә, һәрбий һәрикәт, сода, кишилик һоқуқ, сәһийә қатарлиқ саһәләрдә хаталиқ үстигә хаталиқ өткүзүп, америкағила әмәс, пүтүн дуняға тәһдит салмақтикән. Американиң хитайниң хиюстон шәһиридики консолханисини тақашқа буйруқ чүшүрүштин тартип хитайниң уйғур елидики мәҗбури әмгәк вә бастуруш билән мунасивәтлик завут-карханилири һәм хитай әмәлдарлирини җазалашқичә, хоңкоңға алаһидә имтияз бәрмәйдиғанлиқини елан қилиштин тартип хитайниң җәнубий деңиздики қанунсиз игилик һоқуқини етирап қилмайдиғанлиқини җакарлашқичә болған барлиқ һәрикити хитайға дипломатийә, кишилик һоқуқ, пән-техника, сода қатарлиқ саһәләрдә омумйүзлүк зәрбә бериватқанлиқини көрситидикән. Болупму бу қетим американиң хитай консолханисини тақашқа буйруқ чүшүрүши икки дөләтниң зиддийитини техиму күчәйткән болуп, хәлқара җәмийәт бу икки дөләт арисида уруш партлаш хәвпини пәйда қилишидин әнсиримәктә икән.

23-Июл хитайниң америкада турушлуқ әлчиханиси буниңға қарита баянат елан қилип, «американиң бу қарари хитайға шилтиң атқанлиқ, өзиниң путиға палта чапқанлиқ. Хитай американи бу қарарини әмәлдин қалдурушқа үндәйду, ундақ болмайдикән, хитайму буниңға қарап турмайду» дегән.

Анализчиларниң қаришичә, хитайниң чәт әлдики әлчиханилири хитай һөкүмитигә, хитай компартийисигә вәкиллик қилидиған орган болуп, дипломатийә, сода, һәрбий мунасивәт қатарлиқ көплигән саһәләрдә хитай мәнпәәти үчүн хизмәт қилидикән. Америкада турушлуқ паалийәтчи илшат һәсән әпәндиниң ейтишичә, хитайниң чәт әлдики әлчиханилириниң көпинчиси хитайниң аталмиш «дөләт бихәтәрликини қоғдаш, шундақла дуняға кеңәймичилик қилиш үчүн хизмәт қилидиған җасуслуқ оргини икән. Хитай әлчиханилири муһаҗирәттики уйғурларға һәр вақит дүшмәнлик вә гуманхорлуқ билән қарайдиған болуп, уйғурлар үчүн иш беҗиришни халимайдикән яки шәрт қойидикән; уйғурларниң хитайға виза елиш, паспортни узартип бериш дегәндәк нормал тәлипини даим рәт қилидикән. Паспортини елип барғанларниң паспортини кесиветип, хитайға қайтиш қәғизи тутқузуп қойидикән. Айрим шәхсләрни нуқтилиқ көзитиш, һәтта тутуп сорақ қилиш, тәһдит селиш дегәндәк рәзил васитиләрни қоллинидикән».

Зияритимизни қобул қилған уйғур кишилик һоқуқи қурулуши тәшкилати мәсули өмәр қанат әпәнди хитайниң америкада турушлуқ әлчиханә вә консулханилириниң америкада яшаватқан уйғурларға елип барған қилмишлири үстидә тохтилип, «хитай әлчиханилири йиллардин бери вәтәнгә бармақчи болған уйғурларға виза бериш җәрянида улардин учур игиләш вә уларниң арисида питнә-пасат пәйда қилишқа урунуп кәлди» деди.

У йәнә хитай консулханилириниң хитай һөкүмитиниң сақчи вә бихәтәрлик хадимлири билән һәмкарлишип америкада яшаватқан уйғурларни назарәт қилидиғанлиқини, уларға телефон уруп тәһдит салидиғанлиқини, паалийәтлирини чәкләйдиғанлиқини, оқуғучи яки хизмәтчиләрни бир-биригә ишпйонлуққа салидиғанлиқини, омумән уларни йирақтин контрол қилишқа тиришидиғанлиқини билдүрди.

Өмәр қанат әпәнди хитай әлчихана-консулханилириниң һәқиқәтән хитайниң җасуслуқ оргини икәнликини тәкитлигәндин кейин, хитайниң тәһдитигә учриған уйғурларниң американиң мунасивәтлик орунлириға бу әһвални мәлум қилғанлиқини, уйғур кишилик һоқуқи қурулуши тәшкилатиниңму бу һәқтә доклап тәйярлап америка һөкүмитигә сунғанлиқини ейтти.

Илшат һәсән әпәнди хитай һөкүмити вә хитай әлчиханилириниң маһийитини тонуп йетиватқан америка һөкүмитиниң биринчи қәдәмдә хитайниң хюстондики консолханисини тақап наһайити тоғра иш қилғанлиқини, әмма буниң техи йетәрлик әмәсликини оттуриға қойди, шундақла башқа әлләрниңму бу җәһәттә һәрикәт қоллинишини үмид қилидиғанлиқини билдүрди.

Хитай әлчиханилири өз нөвитидә йәнә хитайниң тәшвиқат оргини болуп, чәт әл таратқулириниң уйғур, тибәт қатарлиқ милләтләрниң мәсилиси һәққидики хәвәр, мақалилиригә қарши һалда тәшвиқат йүргүзүш, хитайни махташ, хитайниң җинайитини ақлаш, хитайниң хәлқарадики образини сақлаш вә уни пәрдазлаш вәзиписиниму үстигә алған. Хитайниң америкада турушлуқ әлчиханиси тор бекитигә улиниш қилинған «тәңритағ тори», «хитай тибәт тори», «фалунгуңниң һәқиқий маһийитини тонуш» қатарлиқ тор бекәтлирини буниң бир мисали дейишкә болидикән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт