Uyghur analizchiliri: xitay elchixaniliri öz dölitining mexsus organliri

Ixtiyariy muxbirimiz jewlan
2020-07-27
Élxet
Pikir
Share
Print
Xyuston saqchi idarisining xewirige qarighanda, xitayning xyustonda turushluq konsulxanisining arqa hoylisida höjjetlerning köydürülgenliki saqchi we ot öchürüsh xadimlirining heriketlinishige seweb bolghan. 2020-Yili 22-iyul.
Xyuston saqchi idarisining xewirige qarighanda, xitayning xyustonda turushluq konsulxanisining arqa hoylisida höjjetlerning köydürülgenliki saqchi we ot öchürüsh xadimlirining heriketlinishige seweb bolghan. 2020-Yili 22-iyul.
AP

Bu yil 22-iyul, aqsaray "Amérikaning eqliy mülük hoquqi we amérika puqralirining shexsiy uchurlirini qoghdash" üchün xitayning xyustondiki konsolxanisini taqaydighanliqini bildürdi, arqidinla 72 sa'et ichide bu konsolxanini taqash toghruluq buyruq chüshürdi. Amérika prézidénti donald tiramp 22-iyul muxbirlarni kütüwélish yighinida söz qilip, xitayning amérikaning téxnikisi, eqliy mülük hoquqi we amérika puqralirining shexsiy uchurlirini oghrilash qilmishigha emdi taqet qilip turalmaydighanliqini bildürdi. Amérika tashqi ishlar minstéri mayk pompyomu "Biz bundaq ehwalning dawamliq yüz bérishige yol qoymaymiz" dédi. Taratqular buni bes-beste xewer qildi, analizchilarning qarishiche, bu amérikaning bir qanche aydin buyan xitaygha qollan'ghan eng chong herikiti iken.

23-Iyul "Amérika awazi" torida élan qilin'ghan bir maqalide éytilishiche, xitay yéqinqi yillardin buyan diplomatiye, herbiy heriket, soda, kishilik hoquq, sehiye qatarliq sahelerde xataliq üstige xataliq ötküzüp, amérikaghila emes, pütün dunyagha tehdit salmaqtiken. Amérikaning xitayning xiyuston shehiridiki konsolxanisini taqashqa buyruq chüshürüshtin tartip xitayning Uyghur élidiki mejburi emgek we basturush bilen munasiwetlik zawut-karxaniliri hem xitay emeldarlirini jazalashqiche, xongkonggha alahide imtiyaz bermeydighanliqini élan qilishtin tartip xitayning jenubiy déngizdiki qanunsiz igilik hoquqini étirap qilmaydighanliqini jakarlashqiche bolghan barliq herikiti xitaygha diplomatiye, kishilik hoquq, pen-téxnika, soda qatarliq sahelerde omumyüzlük zerbe bériwatqanliqini körsitidiken. Bolupmu bu qétim amérikaning xitay konsolxanisini taqashqa buyruq chüshürüshi ikki döletning ziddiyitini téximu kücheytken bolup, xelq'ara jem'iyet bu ikki dölet arisida urush partlash xewpini peyda qilishidin ensirimekte iken.

23-Iyul xitayning amérikada turushluq elchixanisi buninggha qarita bayanat élan qilip, "Amérikaning bu qarari xitaygha shilting atqanliq, özining putigha palta chapqanliq. Xitay amérikani bu qararini emeldin qaldurushqa ündeydu, undaq bolmaydiken, xitaymu buninggha qarap turmaydu" dégen.

Analizchilarning qarishiche, xitayning chet eldiki elchixaniliri xitay hökümitige, xitay kompartiyisige wekillik qilidighan organ bolup, diplomatiye, soda, herbiy munasiwet qatarliq köpligen sahelerde xitay menpe'eti üchün xizmet qilidiken. Amérikada turushluq pa'aliyetchi ilshat hesen ependining éytishiche, xitayning chet eldiki elchixanilirining köpinchisi xitayning atalmish "Dölet bixeterlikini qoghdash, shundaqla dunyagha kéngeymichilik qilish üchün xizmet qilidighan jasusluq orgini iken. Xitay elchixaniliri muhajirettiki Uyghurlargha her waqit düshmenlik we gumanxorluq bilen qaraydighan bolup, Uyghurlar üchün ish béjirishni xalimaydiken yaki shert qoyidiken؛ Uyghurlarning xitaygha wiza élish, pasportni uzartip bérish dégendek normal telipini da'im ret qilidiken. Pasportini élip barghanlarning pasportini késiwétip, xitaygha qaytish qeghizi tutquzup qoyidiken. Ayrim shexslerni nuqtiliq közitish, hetta tutup soraq qilish, tehdit sélish dégendek rezil wasitilerni qollinidiken".

Ziyaritimizni qobul qilghan Uyghur kishilik hoquqi qurulushi teshkilati mes'uli ömer qanat ependi xitayning amérikada turushluq elchixane we konsulxanilirining amérikada yashawatqan Uyghurlargha élip barghan qilmishliri üstide toxtilip, "Xitay elchixaniliri yillardin béri weten'ge barmaqchi bolghan Uyghurlargha wiza bérish jeryanida ulardin uchur igilesh we ularning arisida pitne-pasat peyda qilishqa urunup keldi" dédi.

U yene xitay konsulxanilirining xitay hökümitining saqchi we bixeterlik xadimliri bilen hemkarliship amérikada yashawatqan Uyghurlarni nazaret qilidighanliqini, ulargha téléfon urup tehdit salidighanliqini, pa'aliyetlirini chekleydighanliqini, oqughuchi yaki xizmetchilerni bir-birige ishpyonluqqa salidighanliqini, omumen ularni yiraqtin kontrol qilishqa tirishidighanliqini bildürdi.

Ömer qanat ependi xitay elchixana-konsulxanilirining heqiqeten xitayning jasusluq orgini ikenlikini tekitligendin kéyin, xitayning tehditige uchrighan Uyghurlarning amérikaning munasiwetlik orunlirigha bu ehwalni melum qilghanliqini, Uyghur kishilik hoquqi qurulushi teshkilatiningmu bu heqte doklap teyyarlap amérika hökümitige sun'ghanliqini éytti.

Ilshat hesen ependi xitay hökümiti we xitay elchixanilirining mahiyitini tonup yétiwatqan amérika hökümitining birinchi qedemde xitayning xyustondiki konsolxanisini taqap nahayiti toghra ish qilghanliqini, emma buning téxi yéterlik emeslikini otturigha qoydi, shundaqla bashqa ellerningmu bu jehette heriket qollinishini ümid qilidighanliqini bildürdi.

Xitay elchixaniliri öz nöwitide yene xitayning teshwiqat orgini bolup, chet el taratqulirining Uyghur, tibet qatarliq milletlerning mesilisi heqqidiki xewer, maqalilirige qarshi halda teshwiqat yürgüzüsh, xitayni maxtash, xitayning jinayitini aqlash, xitayning xelq'aradiki obrazini saqlash we uni perdazlash wezipisinimu üstige alghan. Xitayning amérikada turushluq elchixanisi tor békitige ulinish qilin'ghan "Tengritagh tori", "Xitay tibet tori", "Falun'gungning heqiqiy mahiyitini tonush" qatarliq tor béketlirini buning bir misali déyishke bolidiken.

Toluq bet