Хитай “мәркизи бирликсәп бөлүми” үчүн хизмәт қилидиған җасусниң әнглийә парламентидики һәрикәтлири ашкариланди

Мухбиримиз ирадә
2022.01.18
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Хитай “мәркизи бирликсәп бөлүми” үчүн хизмәт қилидиған җасусниң әнглийә парламентидики һәрикәтлири ашкариланди Әнглийәниң дөләт бихәтәрлик оргини “ми5” ашкарилиған әнглийә парламентида актип һәрикәт қиливатқан хитай һөкүмити үчүн хизмәт қилидиған җасусниң киристина ли чиңкүй(Christine Ching-Kui Lee).
REUTERS

Әнглийәниң дөләт бихәтәрлик оргини “MI5” хитай һөкүмити үчүн хизмәт қилидиған җасусниң әнглийә парламентида актип һәрикәт қиливатқанлиқини ашкарилиған.

Әнглийәниң б б с агентлиқиниң бу һәқтики хәвиридин қариғанда, әнглийәниң ички бихәтәрликигә мәсул оргини болған “MI5” 13-январ пәйшәнбә күни әнглийә парламент әзалирини хитай җасуси һәққидә агаһландурған. Улар бу хитай җасусиниң әнглийә парламентниң сиясий йөнилишини өзгәртиш үчүн һәрикәт қилғанлиқини билдүргән. Уқтурушта “кимлики киристина ли чүңкүй дәп ениқланған бир аял хитай компартийәси тармиқидики мәркизи бирликсәп хизмәт бөлүми билән биргә мәхпий һәрикәт қилған. Улар әнглийәниң кишилик һоқуқ мәсилисиниму өз ичигә алған бир қатар мәсилиләрдики сиясий позитсийәсиниң хитай компартийәсигә пайдилиқ болушиға капаләтлик қилиш үчүн әнглийәдики тәсиргә игә шәхсләр билән мунасивәт орнитишқа урунған” дейилгән.

Хәвәрдин қариғанда, өзи бир адвокат болған ли чиңкүй әнглийәдә “хитай достлуқ җәмийити” вә “әнглийә-хитай қурулуш түри” қатарлиқ икки гуруппа биләнму очуқ-ашкара мунасивити бар болуп, у өзини әнглийәдики хитай җамаитиниң вәкилидәк көрситип туруп, хитай һөкүмити үчүн хизмәт қилғаникән. У йәнә әнглийәдики сиясий партийәләргә, парламент әзалири, әнглийәдики аммиви хизмәт намзатлириға вә шуниңдәк сиясий орунларниң кандидат намзатлириға ианә қилиш ишлириға көпләп қатнашқаникән. “MI5” уқтурушида йәнә ли чиңкүйниң “б д т ниң сиясий сәһнисидики шәхсләр билән кәң көләмдә алақә қилғанлиқини, әнглийә парламентидики парламентлар ара гуруппа болған ‛пүтүн партийә парламент гурупписи‚ биләнму йеқин мунасивәт орнатқанлиқини” билдүргән.

Мәзкур хәвәр ашкариланғандин кейин хәлқара ахбаратларда зор инкас қозғиди вә хитайниң “мәркизи бирликсәп бөлүми” һәққидики муназириләр қайтидин күчәйди.

Әнглийәлик сиясәт тәтқиқатчиси, “хитай ишлири бойичә хәлқара парламентлар һәмкарлиқи” ниң баш маслаштурғучиси лук де пулфорт бүгүн радийомизға қилған сөзидә һөкүмәтниң тәдбир қоллиништа кәч қалғанлиқини ейтти. У мундақ деди: “хитай мәркизи бирликсәп хизмәт гурупписиниң әнглийә сиясәт саһәсигә сиңип киришкә урунуватқанлиқиға узун болди. 2017-Йиллирида ли чиңкүй вә шуниңға охшаш кишиләрниң һәрикәтлири һәққидә көп хәвәрләр ишләнгән, нурғун агаһландурушлар берилгән. Шуңа униң сиңип кириш һәрикити билән шуғулланғанлиқи бизни һәйран қалдурмиди, бизни һәйран қалдурғини буниң оттуриға чиқишиға немә үчүн 5 йил вақит кәткини болди. Бизниң истихбарат органлиримиз, һөкүмитимиз тез һәрикәт қилиши керәкти”.

Хитай мәркизи бирликсәп бөлүми хитай компартийәсигә биваситә қарашлиқ болған вә хитай компартийәсиниң сиясити вә һакимийитигә қарши тәһдит пәйда қилғуси мәнбәләрни йоқитиш вә яки уни пассип һалға чүшүрүш үчүн хизмәт қилидиған әң юқири дәриҗилик орган болуп, униң хизмәт даириси һәм хитай ичи һәм чәтәлләрни өз ичигә алидикән.

Мәркизи бирликсәп бөлүми йеқинқи йилларда америка қатарлиқ ғәрб әллириниң диққитини қозғашқа башлиған болуп, америка дөләт мәҗлиси қармиқидики америка-хитай иқтисад вә бихәтәрлик комитети бу һәқтә елан қилған мәхсус доклатида “ши җинпиң һакимийәткә чиққандин кейин мәркизи бирликсәп хизмәт гурупписиниң хизмәтлириниң қаттиқ күчәйгәнликини, уларниң хитай ичи вә сиртидики өктичи пикир вә мәнбәләрни йоқитиш, пассип һалға чүшүрүш, чәтәлләрдики җамаәт пикир еқимини өзгәртиш, чәтәл һөкүмәтлири вә парламентлириға сиңип кириш қатарлиқ һәрикәтләрни елип барғанлиқи вә униңда бәлгилик ғәлибә қазанғанлиқини” билдүргәниди.

Америкадики “кор анализ тәтқиқат мәркизи” ниң қурғучиси доктор андерс кор әпәндиниң қаришичә, юқиридики ли чиңкүйниң вәқәси музтағниң пәқәт көрүнгән қисми икән. У бизгә елхәт арқилиқ қайтурған инкасида мундақ дегән: “әнглийәдики хитай мәркизи бирликсәп хадиминиң һәрикити униң интайин һийлигәрликини көрситип бериду. У қанунға хилаплиқ қилмай туруп, сиясий намзатларға нәччә йүз миң фондстерлиң ианә қилған. Бу униң вә хитайниң тәсирини зор дәриҗидә ашуриду. Мән юқирида ашкариланғанларни муз тағниң көрүнгән кичиккинә бир қисми дәп қараймән. Бейҗиң әнглийәдики тиҗарәтчиләр билән болған милярд долларлиқ содиси арқилиқ әнглийә сиясәт саһәсигә техиму зор тәсир көрситиватиду. Чүнки пулдарлар әнглийә парламентида хели зор тәсиргә игә. Бу бизгә пәқәт чәтәлниң сиңип кириш һәрикәтлиригә қарши техиму қаттиқ тәдбир елишла әмәс, бәлки пулниң сиясәткә тәсир көрситишини чәкләйдиған қаттиқ қанунлар чиқирилиши зөрүрлүкини көрситип бериду”.

Б б с ниң хәвиридин қариғанда, ли чиңкүй әнглийәдә йеқин мунасивәттә болған кишиләрниң бири әнглийәниң ишчилар партийәсидин болған парламент әзаси бәррий гардинер болуп, ли чиңкүй 2014-йилиниң ахиридин башлап униң сиясий һәрикәтлирини мәбләғ билән тәминләп кәлгәникән. Диққәт қозғайдиғини, ли чиңкүйниң оғлиму униң сиясий паалийәтлиридә пидаий болуп ишлигәникән. Вәқә ашкарилинип кәткәндин кейин бәррий гардинир өзиниң бу мәбләғни пүтүнләй өз хизмәтлирини яхшилашқа, әнглийә парламенти үчүн техиму яхши хизмәт қилишқа ишләткәнликини билдүргән.

Лук де пулфорт болса радийомизға қилған сөзидә юқиридики бу парламент әзасиниң хитайниң тәсиригә учриғанлиқиниң интайин рошәнликини, чүнки униң парламентта һечқачан хитайниң уйғурларға қиливатқан зулуми һәққидә сөзләп бақмиғанлиқини ейтти: “биз мушундақ ишларниң тәкрар йүз беришиниң алдини елишимиз керәк. Башқа бир дөләт үчүн хизмәт қилидиғанларниң бизниң сиясәтчилиримизгә пул беришини қәтий қобул қилғили болмайду. Бундақ сиясәтчиләр кишилик һоқуқ қатарлиқ мәсилиләрдә һәргиз хитайға қарши сөзлимәйду. Мәсилән бәррий гардинер толиму әпсус парламентта хитайниң уйғурларға қарши елип барған һәрикәтлирини бирәр қетимму тилға елип баққини йоқ. Әксичә у хитайниң әнглийәдики ядро базисини сетивелиши үчүн һәрикәт қилған. Мана бу интайин хәтәрлик вә диққәт қозғашқа тегишлик бир мәсилә. Биз бундақ ишларниң қайта йүз беришиниң алдини елишимиз керәк”.

Б б с ниң хәвәр қилишичә, хитайниң лондондики баш әлчиханиси MI5 ниң баянлирини қәтий рәт қилған вә әнглийәни әнглийәдики хитай җамаитигә “төһмәт қилди вә қорқутти” дәп әйиблигән.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт