Америка малийә министирлики әркин тунияз вә шөһрәт закирға җаза елан қилди

Мухбиримиз әзиз
2021.12.10
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
явропа иттипақи билән хитай оттурисидики сүркүлүш давамлиқ күчийәмду? Явропа иттипақи җазалиған уйғур ирқий қирғинчилиқиға мәсул 4 хитай әмәлдар. 2021-Йили 22-март.
Yettesu

Америка һөкүмити президент трамп дәвридила уйғур дияридики зулум вә бастурушларни әйибләп кәлгән болуп, 2017-йили рәсмий қанунға айланған “йәр шари магнетиски қануни” ниң вуҗутқа келиши буниңдики бир муһим намайәндә болған иди. Америка малийә министирлики әнә шу қанундики бәлгилимиләр бойичә, 2020-йили 9-июл күни уйғур дияридики зулумға бивастә җавабкар дәп қариған чен чуәнго, җу хәйлун, ваң миңшән вә хо лиҗүн қатарлиқ төт хитай әмәлдариға, шуниңдәк “шинҗаң уйғур аптоном районлуқ җамаәт хәвпсизлики назарити” гә җаза елан қилған иди. Аридин узун өтмәй буниңға “шинҗаң ишләпчиқириш-қурулуш биңтуәни” (XPCC) һәмдә униң хитай рәһбәрлиридин ваң җүнҗең, чен миңго, сун җинлоң вә пең җяруй қошулған иди. Бу хилдики зулумға җавабкар хитай әмәлдарлириға җаза бериш тәдбири байдин һөкүмити дәвридә йәнә бир қетим иҗра болди. 2021-Йили 10-декабир күни америка малийә министирлики рәсмий уқтуруш тарқитип, уйғур аптоном райониниң сабиқ рәиси шөһрәт закир вә һазирқи мувәққәт рәиси әркин туниязға җаза елан қилди.

Мәлум болушичә, бу җазаниң елан қилиниши 10-декабирдики “хәлқара кишилик һоқуқ хатирә күни” гә, шуниңдәк америка президенти җов байденниң тәклипи бойичә ечилған “дуня демократийә мәҗлиси” ниң йепилиш йиғиниға тоғра кәлгән. Малийә министирликиниң муавин министири валлий адейемо намида елан қилинған бу һәқтики баянатта мунда дейилиду: “‛хәлқара кишилик һоқуқ хатирә күни‚ дә малийә министирлики өзидики мәвҗут қорални ишқа селип кишилик һоқуқни еғир дәриҗидә дәпсәндә қилған бир түркүм кишиләргә җаза елан қилди. Бизниң бу һәркитимизгә әнглйә вә канада аваз қошти. Биз бу арқилиқ дуняға ‛демократийә һәрқачан зулумға вә һәқләр дәпсәндичиликигә қарши һәркәт қоллиништин тохтап қалмайду‚ дегән учурни йоллимақтимиз.”

Униң бу сөзлири америка ташқий ишлар министири антони билинкенниң 2021-йили мартта ваң җүнҗең (биңтуән) вә чен миңго (җ х назарити) ға җаза елан қилинғандин кейин мухбирларға: “хитай һөкүмити шинҗаңда қирғинчилиқ вә инсанийәткә қарши җинайәт садир қиливатиду. Биз бу җинайәтләргә шерик болғанларға давамлиқ җаза беримиз,” дегән сөзлиригә охшишип кетиду.

Малийә миниситрликиниң алақидар материяллирида көрситилишичә, шөһрәт закир вә әркин туниязға җаза елан қилинғандин кейин уларниң америка тәвәсидики һәрқандақ мүлки тоңлитилидикән. Шундақла уларға қаттиқ болған виза чәклимиси иҗра қилинидикән.

Америка малийә министирликиниң мәзкур қарари елан қилинғандин кейин, муһаҗирәттики уйғурлар буниңдин бәкму хурсән болди. Дуня уйғур қурултийи (д у қ) ниң рәиси долқун әйса бу мунасивәт билән зияритимизни қобул қилди. У бу һәқтики сөзидә буниң аддийла бир қетимлиқ җаза мәсилиси әмәсликини, әксичә буниң зор тарихий әһмийәткә игә бир вәқә икәнликини алаһидә тәкитлиди.

Америкидики уйғур паалийәтчи, “уйғур һәркити тәшкилати” ниң рәиси рошән аббас бу қарарниң елан қилинишиға нисбәтән муһаҗирәттики уйғур җамаитиниң бәкму зор миннәтдар болидиғанлиқини билдүрүш билән биргә буниң ирқий қирғинчилиқни давам қиливатқан бир һакимийәткә қарши бир әмәлий қәдәм болидиғанлиқини тилға алди.

Америка малийә министирликиниң өткән йилидин башлап бир түркүм юқури дәриҗилик хитай әмәлдарлириға арқиму-арқидин бу хилдики җаза тәдбирлирини йолға қоюши һәмдә буниңдики сәвәбләр һәққидә сөз болғанда д у қ иҗраийә комитетиниң муавин рәиси илшат һәсән буниң тасадипий оттуриға чиқип қалған һадисә әмәсликини, әксичә буниң америка қошма шитатлири бәрпа болған вақиттики қиммәт қариши пиринсиплириниң әмәлдә көрситилиши икәнликини алаһидә тәкитләйду.

Америка һөкүмити дәсләп бу хилдики җаза тәдбирлирини елан қилғанда чен чуәнго қатарлиқ хитай әмәлдарлири өзлириниң буниңға қилчиликму писәнт қилмайдиғанлиқини, йәнә келип өзлириниң америкиға бериш арзусиниңму йоқ икәнликини алаһидә җакарлиған иди. Бу һәқтә сөз болғанда илшат һәсән буни “қуруқ терә тарақшитиш” дәйду.

Америка малийә министирликиниң мәзкур қарари елан қилинғандин кейин америка ташқи ишлар министири антони билинкен әпәнди бу мунасивәт билән өзиниң тиветтер бетидә учур йоллап “кишилик һоқуқни пайхан қилғанларни биз давамлиқ җавабкарлиққа тартимиз” деди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.