Хитай көчмәнлири тәйяр өй, терилғу йәр вә башқа имтиязлар билән уйғур райониға көчүрүлмәктикән

Мухбиримиз меһрибан
2020-11-19
Share
aral-shehirige-xitaydin-kelgen.kochmenlerge-teuuarlanghan-oyler-1.jpg Хитайлар кәң қоллинидиған тикток арқилиқ тарқалған видийоларда көрситилгән, хитай көчмәнләргә тәйярланған өйләрни екскурсийә қилдурмақта. 2020-Йили март, арал шәһири.
Social Media

Йеқинда иҗтимаий алақә мунбири болған фейсбокқа хитайдики үндидар салонида тарқалған хитай өлкилиридин уйғур дияриға келип деһқанчилиқ қилишни халайдиған хитай көчмәнлириниң һәқсиз туралғу өй, терилғу йәр вә қошумчә ярдәм пулидин бәһримән болидиғанлиқи һәққидики син филимлири көчүрүп тарқитилип, уйғурларниң җиддий инкасини қозғиди.

Мәзкур син филимлириниң биридә биңтуәннниң бир хитай алақиләшкүчи аял хадими билән нопусини уйғур райониға йөткимәкчи болған хитайларниң тор сөһбити ашкариланған.

Уйғур райониға йәрләшмәкчи болған хитай көчмән: аңлисақ, әгәр биз көчүп кәлсәк, йеңи өйгә киргәнләр адәм бешиға 4000 йүәндин пул тапшуруши керәк икән, бу қандақ әһвал?

Алақиләшкүчи хитай хадим: яқ, ундақ иш йоқ, бу пул силәргә берилидиған толуқлима ярдәм пули, өйгә көчүп кирсәңлар һәқ елинмайду.

Хитай көчмән: ундақта, демәкчи болғиниңиз, мән барғандин кейин шу йәрдә турушум керәкму?

Хитай хадим: мушу йәрдә яшишиңиз керәк. Сиз кәлгәндин кейин бу җайда узун муддәт яшисиңизла болди. Бу йәрдә бизниң юртдашлардин көп қисми бу өйләргә кирип болди, силәрниң у йәрдикиләрдинму бар. Һазир йәнә 40 нәччә йүрүш өй бар, өйләр асасән 3 ятақ, бир меһманхиси өйдин тәркиб тапқан. Һәҗми 90 ковдрат метир келиду, безилип тәйяр қилинған, сафа қатарлиқ өй сайманлириму бар. Сиз келип олтурақлашсиңизла болиду.

Хитай көчмән: нопус йөткилип, кимлик рәсмийәтлири беҗирилгәндин кейин рәсмийәт түгәмду? силәрниң ярдәм пулуңлар қандақ берилиду? картимизға уруп бериләмду?

Хитай хадим: ярдәм пулини һазирчә алалмайсиз, аввал өй тәқсим қилиниду. Карантин вақти аяғлашқандин кейин, өйгә көчүп кирсиңиз болиду. Сиз келип бармақ изиңизни бәргәндин кейин, кимликиңиз шинҗаң кимликигә өзгәртилиду, андин ярдәм пули картиси беҗирип берилиду.

Һалбуки, мәзкур филимда биңтуәнниң бу алақиләшкүчи хадими өзини "хуйзу" (туңган) дәп тонуштурған бирәйләнгә: "хуйзулар бу сиясәттин бәхримән болалмайду!" дәп ениқ җаваб бәргән.

Мәзкур син филимидә йәнә һелиқи хитай хадим уйғур райониға көчмән болуп кәлгән хитайларға тәқсим қилинидиған йәр көлими, бәһримән болидиған шараитлар вә көчмәнләргә қоюлидиған шәртләр һәққидә мундақ чүшәндүрүш бәргән: "бикарлиқ өй тәқсиматидин бәһримән болғучиларға қоюлидиған шәртләр шуки, һәр бир аилидин чоқум бирәйләнниң йеши 18 дин 35 яшқа қәдәр болуши керәк. 40 яштин юқирилар бу сиясәттин бәһримән болалмайду. Силәр кәлгәндин кейин һәр бир хизмәтчигә 40 мо йәр тәқсим қилиниду, бу йәрләр ақ қалмаслиқи керәк, йәр териғучиларға һәр айда 3000 йүән ярдәм пули берилиду, һөддигә берилгән йәрләргә биңтүән териқчилиқ машинилири арқилиқ бир йүрүш уруқ чечип бериду, алма көчити қоюлған мевилик бағлиримизму бар, пахта яки башқа зираәтләрни теришни халиғанларға арзуси бойичә йәр тәқсим қилиниду. Ата-анисини биллә көчүрүп кәлгүчиләр 3-қәвәттики үстидә балиханиси бар өйләргә илтимас қилса, балиханини 4-қәвәт қилип пайдиланса болиду. Өйләрниң қиш пәслидә газ билән исиниш әслиһәлириму тәйяр, өй җаһазлири толуқ, һәтта йотқан-көрпиләргичә тәйяр."

Әмма син филимидә юқириқидәк имтиязлардин бәһримән болидиғанлиқини аңлиған хитайларниң баянидин нопусини уйғур уйғур райониға йөткәш, шинҗаң кимлики елишқа қарита йәнила қарар берәлмәйватқанлиқи ашкара ипадиләнгән.

Йеқинда үндидардин фейсбукқа көчүрүлгән йәнә бир филимда йеқинқи үч йил ичидә һөкүмәтниң тәшәббуси билән хитайлар билән тойлашқан икки уйғур аялниң хитай әрлиригә ятлиқ болғандин кейин хорлуқ ичидә өткән көңүлсиз һаяти һәққидики сөһбәтму берилгән.

Уларниң сөһбитидә уйғур аяллири билән тойлашқан хитай әрлириниң әсли мәқсити һөкүмәттин берилидиған ярдәм пули вә башқа имтиязлардин бәһримән болуш икәнлики ашкара болған.

Уйғур аптоном районлуқ һөкүмәт таратқулириниң йеқинқи хәвәрлиридиму уйғур райониға йәрләшкән хитай көчмәнлириниң йәрлик һөкүмәт тәминлигән һәр хил имтиязлардин бәһримән болуп, бәхтлик яшаватқанлиқи һәққидики хәвәрләр барғанчә көпәйгән.

Ақсу һөкүмәт торида 16-ноябир елан қилинған хәвәрдә йеқинда ақсуда тамамланған 14 миң 821 йүрүш капаләт характерлик әмин өйләрниң тәқсим қилинғанлиқи һәққидики хәвәр берилгән. Хәвәрдә әмин өй қурулушиниң әслидики шәһәр аһалисиниң "кәпә өйләр" дәп аталған районларни өзгәртиш арқилиқ селинғанлиқи тилға елинған. Әмма хәвәрдә зиярәт обйекти кона өйи чиқилип, бина өйгә көчүп киргән уйғурлар болмастин, бәлки хитайлар болуши диққәт қозғиди.

Мәзкур хәвәрдә өзини ақсу шәһири аһалиси дәп ативалған ли геншең исимлик хитай көчмән өз хушаллиқини ипадиләп: "бир аилә кишилири 20 нәччә кивадрат метир келидиған йәр өйдә олтураттуқ, һазир 76 квадрат метир келидиған аммиви иҗарилик өйгә ериштуқ, йеңи өйниң ачқучини елипла безәшни башливәттуқ, әмди иссиқ өйимиз бар болди," дегән.

Һалбуки, 2017-йили уйғур районида башланған "қайта тәрбийәләш" намидики лагерларға қамалғанларниң зор көп қисмини уйғур деһқанлири тәшкил қилған. Хитай таратқулирида 2019-йилдин кейин аталмиш "кәспи тәрбийәләш мәркәзлирини түгәтти" дәп хәвәр берилгән уйғур деһқанлириниң ишқа орунлаштуруш намида хитай өлкилиридики завутларға әрзан әмгәк күчи қилип йөткиливатқанлиқи, һәтта лагер ичидики завутларда мәҗбурий әмгәккә селинғанлиқи ашкариланған. Уйғур деһқанлириниң әслидики өй-маканлири "кәпә өйләрни рәтләш" намида чеқиветилип, яки көтүрүветилип, уларниң йәрлири "қайта тәқсим қилиш" намида йиғивелинғанлиқи ашкариланған иди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт