Анализчилар: хитай көчмәнлиригә уйғурларниң бағ-варан терилғу йәрлириниң берилиши талан-тараҗ сияситидур

Мухбиримиз меһрибан
2020-11-25
Share
xoten-yangaq-eng-kona-derixi.jpg Хотәндики 1400 йилға йеқин тарихқа игә яңақ дәрихи. 2011-Йили авғуст.
RFA

2017-Йилдин буян хитайниң һөкүмәт таратқулири вә үндидар, тик-ток қатарлиқ иҗтимаий алақә мунбәрлиридә, нопуси вә кимликини уйғур райониға йөткәшни халайдиған хитайларниң һәқсиз туралғу өй, терилғу йәр, мевилик бағ вә қошумчә ярдәм пулидин бәһримән болидиғанлиқи һәққидә мәхсус тәшвиқат хәвәрлири көпәйгән.

Тәшвиқат мәқситидә елан қилиниватқан бу хилдики хәвәр вә йеқинда ашкариланған бирқанчә син филимлирида уйғурчә кийингән хитайларниң йеңидин игә болған бағларниң яңақ, чилан, алма қатарлиқ мәһсулатлирини даңлап сетиватқанлиқи, яшанған уйғур деһқанлириниң болса уларға яллинип ишләватқан көрүнүшлири әкс әткән.

Мәзкур син филимлириниң биридә уйғурчә доппа вә уйғурчә көңләк кийгән бир хитай әрниң өзигә қағилиқтики мәлум бир яңақлиқниң йеқинда тәқсим қилинғанлиқини билдүргәндин кейин, қағилиқниң уйғурлар "қәғәз яңақ" дәп атайдиған алаһидә мәһсулати болған непиз постлуқ яңақниң алаһидилики вә озуқлуқ қиммитини даңлап, хитай өлкилиридин содигәр чақириватқанлиқи әкс әткән.

Уйғур дияриниң җәнубидики мәлум чиланзарлиқни һөддигә алғанлиқини билдүргән хитай аял болса, өзиниң беғидики йәрлик чилан билән хитайниң талла базарлиридики чиланни селиштуруп, уйғур дияриниң җәнубидики қумлуқ районларда өсидиған йәрлик чиланларниң, татлиқ-чүрүк икәнликини, өзиниң бу бағни һөддигә алған икки йилдин буян херидарлириниң барғанчә көпийип, бейиғанлиқини баян қилған. (Авз)

Мәзкур син филимида йәнә бу хитай аялниң беғида ишләватқан яшанған бир җүп уйғур бовай-момайниңму сеймаси бар болуп, хитай аял филимда уларниң йәрликтики намрат деһқанлар икәнликини алаһидә әскәрткән. У өзиниң уларни беғида ишлитиш арқилиқ бу беқимсиз қалған яшанған уйғурларға пул тепиш имканийити бәргәнликидин махтанған.

Бу хилдики син филимлирида йәнә уйғур районидики алмилиқ бағлар, нәшпүтзарлиқлар, кевәзликләргә игә болғанлиқини билдүргән хитай көчмәнлириниң йәнә бикарлиқ өй, терилғу йәр, мевилик бағ бериш сиясәтлиридинму бәһримән болғанлиқи, уларниң уйғур районида еришкән мәнпәәтлиридин миннәтдар икәнлики алаһидә ипадиләнгән.

Һалбуки, 2017-йили уйғур районида башланған "қайта тәрбийәләш" намидики тутқун қилишларда лагерларға қамалғанларниң зор көп қисмини уйғур деһқанлири тәшкил қилған. Хитай таратқулирида 2019-йилдин кейин аталмиш "кәспий тәрбийәләш мәркәзлирини түгәтти" дәп хәвәр берилгән уйғур деһқанлириниң ишқа орунлаштуруш намида хитай өлкилиридики завутларға әрзан әмгәк күчи қилип йөткиливатқанлиқи, һәтта лагер ичидики завутларда мәҗбурий әмгәккә селинғанлиқи ашкариланғаниди.

Дуня уйғур қурултийиниң хитай ишлири мудири, америкадики сиясий вәзийәт анализчиси илшат һәсән әпәндиниң қаришичә, хитай һөкүмитиниң нөвәттә уйғурларға қарита йүргүзүватқан сиясий вә иқтисадий бастурушини "қирғинчилиқ вә талан-тараҗ сиясити" дәп шәрһләшкә болидикән.

Илшат һәсән әпәнди, уйғурлар пүткүл милләт бойичә қирғинчилиқ вә талан-тараҗ қилиш сияситиниң зиянкәшликигә учраватқанлиқини тәкитләп, уйғурларға йүргүзүлүватқан сиясәтниң 2-дуня уруши мәзгилидики йәһудийлар, вә сабиқ совет иттипақи дәвридики татар, чечән вә башқа милләтләр учриған "гулаг" намидики әмгәк лагерлириға қамилип, туралғу өйлири, байлиқлири талан-тараҗ қилинған қирғинчилиқниң тәкрари икәнликини билдүрди.

Америкадики "уйғур кишилик һоқуқ қурулуши" ниң тәтқиқатчиси зубәйрә шәмшидин ханим зияритимизни қобул қилип, өзлириниң йеқинда мәхсус мушу хилдики талан-тараҗ қилинған уйғур содигәрлири вә уйғур деһқанлириниң йәр-земинлири, бағ-варанлириниң тартивелинип, хитай көчмәнлиригә тәқсим қилиниш мәсилиси һәққидә мәхсус доклат тәйярлаватқанлиқини билдүрди.

У, лагерларға қамалған зор көпчилик уйғурниң деһқанларни тәшкил қилидиғанлиқини билдүрүп, лагерға қамалған уйғур деһқанлириниң әслидики өй-маканлириниң "кәпә өйләрни рәтләш" намида чеқиветилгәнлики вә уларниң көчүриветилгәнликини тәкитлиди.

Зубәйрә ханим йәнә деһқанларниң йәрлири "қайта тәқсим қилиш" намида йиғивелинип, хитай көчмәнлиригә тәқсим қилинишиниң узундин буян давамлишип келиватқан сиясәт икәнликини билдүрди.

Зубәйрә ханим нөвәттә чәтәлләрдики уйғур тәшкилатлири вә кишилик һоқуқ тәшкилатлириниң доклат-баянатлирида ғәрб демократик дөләт һөкүмәтлиридин хитай һөкүмитиниң уйғурлар үстидин йүргүзүватқан бу хил радикал бастуруш сияситини етник қирғинчилиқ вә талан-тараҗ сиясити дәп аташ тәләп қилиниватқанлиқини көрсәтти. Униң билдүрүшичә, мәзкур тәшкилатлар

Һәрқайси дөләт һөкүмәтлириниң бу хил җинайәтләрни өткүзүватқан хитай һөкүмити вә униң әмәлдарлириға қарита җаза тәдбирлири қоллинишини тәләп қиливатқанлиқини билдүрди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт