Паалийәтчиләр: "бир әсирлик зулумниң тәбриклигүдәк һечнемиси йоқ!"

Мухбиримиз әзиз
2021-07-01
Share
Паалийәтчиләр: Хитай компартийәси қурулғанлиқиниң 100 йиллиқини тәбрикләш мурасими. 2021-Йил 1-июл, бейҗиң.
AP

Ғәрп дунясидики көплигән мутәхәссисләр вә алимлар бирдәк "инсанийәтниң ортақ дүшмини" дәп қарап келиватқан комунизим идеологийәси хитай компартийәси қурулған 1921-йили 1-июлдин тартип бүгүнгичә болған йүз йил ичидә тәдриҗи һалда хитайдики һөкүмран идийәгә вә орунға игә шәйи болуп қалди. Шуниң билән биргә хитайниң йеңидин баш көтүргән иқтисадий қуввәт саһиби болушиға әгишип барғансери хитай чеграсидин һалқип, ташқи дуняға өз тәсирини кеңәйтишкә урунуватқанлиқиму өз нөвитидә түрлүк тәнқид вә муһакимиләрниң барлиққа келишигә сәвәб болушқа башлиди. Хитай компартийәси өзлириниң бир әсирлик тарих яратқанлиқини һәмдә бу җәрянда аҗизлиқтин зорайғанлиқини өзлириниң һәқлиқ икәнликигә дәстәк қиливатқанда дуня уйғур қурултийи (д у қ) "бир әсирлик зулумниң тәбриклигүдәк һечнемиси йоқ" дегән темидики тор муһакимә йиғини чақирди.

Дуня уйғур қурултийи

1-Июл күни чақирилған йиғинниң биринчи басқучи дуняниң һәрқайси җайлиридики паалийәтчиләрниң хитай компартийәси тәшвиқ қиливтқан "йүз йиллиқ шанлиқ тарих" һәққидики қарашлириға беғишланди. Йиғин риясәтчиси, д у қ ниң хадими зумрәтай әркин алди билән сөз елип йиғинниң мәқсиди һәққидә қисқичә мәлумат бәрди. У сөзидә хитай компартийәси қурулған вә зорайған бир әсирлик тарихниң әмилийәттә инсанийәт үчүн әң зулмәтлик бир әсир болғанлиқини, бу бир әсирлик тарихниң зулумдин башқини пәйда қилмиғанлиқини алаһидә тәкитләп өткәч бу һәқтики тәпислатларни һәрқайси паалийәтчиләрниң ағзидин аңлаш лазимлиқини билдүрди.

Д у қ ниң рәиси долқун әйса ечилиш нутқи сөзләшкә тәклип қилинған иди. У сөзидә нуқтилиқ қилип хитай компартийәси өзиниң йүз йиллиқ хатирисини варақлаватқанда әмлийәттә хитайдики кишилик һоқуқ мәсилисиниң өткән нәччә ‍он йилдин буян барғансери яманлишишқа қарап меңиватқанлиқини баян қилди. Болупму хитай компартийәсиниң залимлиқи ешип меңиватқанда униң езиши вә зиянкәшликигә учраватқан уйғур, қазақ, тибәт, моңғул қатарлиқларниң бу ортақ дүшмәнгә қарши бир яқидин баш чиқиришиниң муһимлиқини, ташқи дунядики һәрқайси күчләр бирләшкәндила бу рәзил һакимйәткә қарши туруш һәмдә уни тарихниң әхләт сандуқиға чөрүп ташлашниң мумкин болидиғанлиқини шәрһиләп өтти.

Тибәт сәргәрдан һөкүмити парламентиниң йеңидин сайланған рәиси пенпа сереңму йиғинға қатнашқан болуп, меһманлар қатарида алаһидә сөз қилди. Уму өзиниң долқун әйса оттуриға қойған "йүз йиллиқ тарих әмилийәттә зулум вә бесимдин башқа һечнәрсә яратқини йоқ" дегән пикирни толуқ қоллайдиғанлиқини билдүрди. Шуниңдәк "һөкүмран болғучи бир гуруһ әң әқәллиси өзи һөкүмранлиқ қилған хәлқниң йүзигә әң әқәлли сәвийидә тәбәссум йүгүртүшкә қадир болалиғанда андин ‹тәбрикләш' дегәндин еғиз ачса болиду. Әмма зулумдин башқини яриталмиған бир һөкүмәтниң һечнемидин хиҗил болмастин йүз йиллиқни тәбрикләш һәққидә сөз қилиши һәқиқәтәнму кишини ойландуриду" деди.

Бу қетмқи йиғинға д у қ қармиқидики хитай ишлири бөлүминиң директори илшат һәсәнму тәклип қилинған иди. Илшат һәсән сөзидә хитай компартийәси қурулғандин буянқи тарихни варақлиғанда башқисини қоюп "тйәнәнмен қирғинчилиқи" дин буянқи 32 йиллиқ мусапини әсләп өтүшниң өзила купайә қилидиғанлиқини, шу вақитта өз "хәлқи" дәп қариливатқан хитай оқуғучиларни рәһимсизлик билән қирип ташлиған хитай һөкүмитиниң һазирқи күнгә кәлгәндә уйғурларни лагирларға қамап 21-әсирдики ирқий қирғинчилиқни барлиққа кәлтүргәнликини, нөвәттә буниң хоңкоң вә башқа җайларға қарап кеңийишкә башлиғанлиқини әскәртип өтти. Шундақла буниң 2-дуня уруши дәвридики натсстлар вә фашистларниң қилмишини ашуруп тәкрарлиғанлиқ болидиғанлиқини, чүнки һәр иккисиниң йилтизи вә мәнбәси бир икәнликини, шуңа бундақ бир партийәниң "йүз йиллиқ хатирә күн" паалийитиниң бәкму мәсхирилик бир тарихий һадисә болидиғанлиқини тәкитлиди.

Бу қетимқи муһакимә йиғиниға хитайлар, тибәтләр, моңғуллар, хоңкоң демократчилири қатарлиқ һәрқайси гуруппиларниң вәкиллириму қатнашқан иди. Шулардин хитай адвукат тең бявму айрим сөз қилип хитай компартийәси қурулған йүз йилдин буян барлиққа кәлгән байларни йоқитиш, зиялиларни йоқитиш, йиғивелиш лагири вә ирқий қирғинчилиққа охшаш инсанийәткә қарши түрлүк җинайәтләрниң йилсери ешип маңғанлиқини, диктаторлуқниң күндилик нормиға айлинип қалғанлиқини, шу сәвәбтинму хитай компартийәсиниң қанлиқ һөкүмранлиқи 3-империйә дәвридин буянқи һәрқандақ һакиммутләқ һакимийәтни бесип чүшиду, дәп қарашниң қилчиму мубалиғә болмайдиғанлиқини баян қилди.

Йиғинниң ахирида һәрқайси вәкилләр хитай компартийәсиниң бир әсирлик зорийиш тарихидин қандақ савақларни елиш мүмкинлики, уйғурлар вә башқа хәлқләр, шундақла дуня хәлқи хитай компартийәсиниң ешип бериватқан дүшмәнликлиригә дуч келиватқанда немиләрни қилиш мүмкинлики қатарлиқ темилар бойичә суал җаваблар болуп өтти. Йиғин әһли ахирида бирдәк "зулум вә зиянкәшликни асасий һөкүмранлиқ темиси қилған бундақ бир һакимийәтниң бир әсирлик хатирә күнни тәбриклиши маһийәттә зулум вә зиянкәшликниң бир әсир давам қилғанлиқини тәбриклигәнликкә баравәр" дегән ортақ пикиргә кәлди. Бу һәқтики башқа темилар йиғинниң иккинчи бөликидә муһакимә қилинди.

Худди шу күнниң өзидә америка қошма шитатлириниң бирләшкән дөләтләр тәшкилати (б д т)да турушлуқ сабиқ баш әлчиси никки халей өзиниң фейсбок (йүздидар) бетидә уйғур дияридики лагирларниң сүритини қошуп учур йоллап "хитай компартийәси мәвҗут болғанлиқиниң йүз йиллиқини тәбрикләватқанда йиғивелиш лагерлириға қамалған һәмдә бу җайларда азап чекиватқан бир милйон уйғурни унтумаймиз. Чүнки бу күн хитайда қурбанлиққа ‍айланған инсанлар үчүн һаза ечилидиған күн" деди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт