Ма җү: “хитай компартийәси уйғурларниң қәлбидики ислам етиқадини йоқитишқа һәргизму қадир әмәс! ”

Вашингтондин мухбиримиз шадийә тәйярлиди
2024.01.24
qeshqer-xambaziri-1024 Қәшқәр хамбазири кочисида зиярәт қиливатқан саяһәтчиләр. 2024-Йили 16-ноябир, қәшқәр
www.ts.cn

Хитай таратқулиридин игилинишичә, 2024-йиллиқ хитайниң чаған байрими йетип келиш алдида, хитай даирилириниң уйғур елиниң һәрқайси җайлирида аталмиш “чаған байримилиқ хушал кәйпият” яритилған тәшвиқат паалийәтлириниң көпийиватқанлиқи мәлум болмақта.

 “хитай хәвәр тори” ниң 22-январдики хәвиригә қариғанда, қәдимий шәһәр қәшқәрдә йәрлик аһалиләр билән сирттин кәлгән саяһәтчиләрниң қизил пануслар билән безәлгән кочиларни тамаша қилип, “чаған байримилиқ хушал кәйпият” қа чөмгәнлики тәшвиқ қилинған. “тәңритағ тори” да йәнә 1-айниң 19-күнидин 22-күнигичә гуаңҗудики бейҗиң йолида “гуаңдуң базири билән шинҗаң мәһсулатлирини бирләштүрүлгән” чағанлиқ алаһидә базарниң бәрпа қилинғанлиқи хәвәр қилинған. Мәзкур хәвәрдә уйғур райониниң йеза-игилик мәһсулатлири, шундақла тонур кавипи, зиқлиқ кавап, самса қатарлиқ уйғур әнәниви таамлири вә уйғур нахша-музикилири қатарлиқ сәнәт номурлирини гуаңҗуға елип келип, “тәңри теғи билән җуҗяң дәрясиниң чоңқур достлуқи” ни күчәйтиш тәшвиқ қилинған.

Америкада яшаватқан туңган анализчи ма җү йеқинқи йиллардин буян хитай даирилириниң “шинҗаңни мәдәнийәт билән озуқландуруш” , “җуңхуа миллити ортақ еңи” шәкилләндүрүш қатарлиқ намларда ассимилятсийә вә уйғур кимликини йоқитиш сиясити йүргүзүватқанлиқини билдүрди. У, хитайниң уйғурларниң роза һейт, қурбан һейт, норуз байрими қатарлиқ миллий вә диний байрамлирини чәкләп, уларниң орниға хитайниң чаған вә башқа байрамлирини мәҗбурлап теңиватқанлиқини илгири сүрди. У, бу һәқтә мундақ деди:

 “һазир уйғурларни елип ейтсақ, улар һәқиқәтән зиянкәшликкә учраватиду вә азаблиниватиду. Әмма мениңчә, бир милләтниң мәдәнийити унчә асан бузуветилидиған яки йоқилип кетидиған нәрсә әмәс. Болупму уйғурларниң ислам диниға болған күчлүк етиқади, қәйсәрлики, шундақла уйғур ислам мәдәнийитиниң чоңқур йилтизи вә җәмийәт қурулмисиниң пухтилиқи буни очуқ көрситип турмақта. Ислам мәдәнийити уйғур тупрақлириниң һәр бир қум данисиға вә һәр бир инсанниң қәлбиниң чоңқур қатламлириға сиңип кәткән. Мана бу уйғур хәлқидики етиқадиниң мустәһкәм күчидур. Уйғурлар пүткүл оттура асия мәдәнийәт тарихи вә етиқад әнәнилириниң мәркизидә туруватқан бир хәлқтур. Шуңа мән хитай компартийәсиниң бимәнә сәпсәтәлири вә идеологийәлик тәшвиқатлири ислам мәдәнийитиниң уйғурларниң қәлбидики чоңқур орни билән риқабәтлишишкә һәргизму йәтмәйду, дәп қараймән! ”

Хитай башқурушидики “тәңритағ тори” ниң 18-январ күни бәргән хәвиригә қариғанда, тор тиҗарәтчилириниң 2024-йиллиқ чағанлиқ “шинҗаң мәһсулатлири” ни торда сетиш вә сетивелиш һәл қилғуч мусабиқиси үрүмчидә башланған. Хәвәрдә дейилишичә, хитайниң чаған байримини молчилиқ ичидә өткүзүш үчүн, уйғур райониниң һәрқайси җайлиридин кәлтүрүлгән түрлүк қуруқ мевиләр вә уйғур йемәкликлири тор арқилиқ сетилишқа башлиған.

Голландийәдики лагер шаһити қәлбинур сидиқ ханим, лагерлар башланғандин буян хитайниң чаған қатарлиқ әнәниви байрамлирини уйғурларға техиму қаттиқ шәкилләрдә мәҗбурий теңишқа башлиғанлиқини әскәртип өтти. Униң билдүрүшичә, хитай даирилири шу вақитлардин башлапла уйғурларниң ғуруриға тегидиған һарам йемәкликләр вә чошқа гөши тәркиби болған йемәкликләрни йейишкә мәҗбурлаш, һарақ ичишкә қисташ, хитайлар билән биллә ғизалинишқа зорлаш қатарлиқ усуллар арқилиқ уйғурларниң “хитай дөлитигә компартийәгә вә хитай мәдәнийитигә болған садақитини синаш” қа урунған икән.

Һазир америкада яшаватқан, илгири шинҗаң университетида уйғур фолклори кәспи бойичә оқутқучи болған меһриай мәмтели ханимму бу һәқтики сөһбитимизгә дахил болди. У хитай һөкүмитиниң йеқинқи йиллардин буян һәр хил шәкилдики “юмшақ” вә “қаттиқ” васитиләрдин пайдилинип, уйғурларниң миллий кимликиниң бир парчиси болған әнәниви байрам вә өрп-адәтләрни йоқ қилишқа, униң орниға хитай әнәниви байрамлирини өткүзүшкә мәҗбурлап кәлгәнликини тәкитлиди.

Хитай хәвәрлиридин мәлум болушичә, хитай бу йиллиқ мәркизий телевизийә истансисиниң чағанлиқ сәнәт кечиликини хитайдики бейҗиң, чаңша вә шеняң қатарлиқ 3 чоң шәһәрдин башқа 4-нәқ мәйдан нуқтисини қәшқәрдә өткүзүшни пиланлиған икән.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.