Түркийәдә хитай мелиға байқут елан қилишқа аваз қошқан ширкәт сани 44 кә йәкән

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2020-04-06
Share
xitay-turkiye-saxta-maska.jpg Түркийәдики хитайға қайтурулған маскилар.
Social Media

Түркийәниң денизли вилайитидә башланған «шәрқий түркистандики ирқий қирғинчилиққа қарши хитай билән болған тиҗарәтни сәнму тохтат, хитай мелини импорт қилма» намлиқ паалийәткә аваз қошқан ширкәтләрниң сани тезла көпәймәктикән.

Узун йиллардин буян уйғурларни қоллап келиватқан «дәнкром сүт ишләп чиқириш машина вә запчаслири ширкити» хоҗайини қадир ақинчи әпәнди хитайға қарши конкрет ишларни қилиш үчүн 2019-йили 12-айниң 25-күни түркийәдики барлиқ ширкәтләрни хитай мелини импорт қилмаслиққа чақириш паалийити башлиған. Қадир ақинчи әпәндиниң ейтишичә һазирғичә түркийәниң һәрқайси җайлиридин 44 ширкәт язма арқилиқ аваз қошидиғанлиқини рәсмий җакарлиған. Униң ейтишичә түркийәниң сиртидики көп санда ширкәт өзигә телефон қилип қоллайдиғанлиқини ипадилигән.

Мәзкур ширкәтниң хоҗайини қадир ақинчи әпәнди өткән йилиниң ахирида уйғурларни қоллаш мәқситидә башлиған бу һәрикәткә һазир аваз қошуватқан ширкәтләрниң тез көпийиватқанлиқини баян қилип мундақ деди: «2019-йили 12-айниң 25-күни денизлидики 3-4 ширкәт шәрқий түркистан үчүн немиләрни қилалаймиз? темисида йиғин ечип биз хитайдин импорт қиливатқан малларни алмаслиқ йәни байқут қилиш паалийити башлидуқ. Бизниң нишанимиз 7 ай ичидә 100 ширкәтниң аваз беришини қолға кәлтүрүш иди. 4-Айниң бешиғичә болған арилиқта 44 ширкәт бизни қоллайдиғанлиқини җакарлиди. Бу ширкәтләрниң һәммиси бурун хитайдин импорт қиливатқан малларни хитайдин алмай, башқа дөләтләрдин сетивалди».

У, бу паалийәтни башлаштики мәқситиниң хитайниң уйғурларға елип бериватқан бесим сияситигә кишиләрниң диққитини тартиш икәнликини бу мәқситигә йәткәнликини баян қилип мундақ деди: «мәқситимиз шәрқий түркистандики қериндашлиримизниң әркинликкә еришиши вә хитайниң уларға елип бериватқан зулуминиң ахирлишиши үчүн бир аммиви дипломатийәни күчәйтиштин ибарәт. Худди хитай иқтисадий күчи арқилиқ һәр қайси дөләтләрниң шәрқий түркистан хәлқигә болған һесдашлиқини тосқандәк бизниң мәқстимизму хитайға иқтисадий җәһәттин зиян селиш арқилиқ уйғурларға болған бесимни тохтитиштин ибарәттур».

Қадир ақинчи әпәнди өткән йили 12-айниң 25-күни башланған «шәрқий түркистандики ирқий қирғинчилиққа қарши хитай билән болған тиҗарәтни сәнму тохтат, хитай мелини импорт қилма» намлиқ паалийәткә 5 уйғур ширкитиниң аваз қошқанлиқини баян қилип мундақ деди: «һазирғичә 5 шәрқий түркистанлиқниң ширкити башқа дөләтләр арқилиқ импорт қиливатқан хитай маллирини алмайдиған болди. Шәрқий түркистанлиқ қериндашлиримиз бизниң бу паалийитимизни һәр хил йоллар арқилиқ қоллаватиду. Иҗтимаий таратқулар, торлар арқилиқ хәвәрлиримизни тарқитиватиду, мән уларға рәһмәт ейтимән».

Қадир ақинчи әпәнди бу паалийитини америка, тайланд вә малайшия қатарлиқ дөләтләрдики бир қисим ширкәтләрниңму қоллайдиғанлиқини ипадилигәнликини, 7-айдин кейин башқа дөләтләрдиму бу паалийәтни башлайдиғанлиқини баян қилип мундақ деди: «һазир америкада бәзи паалийәтләрни елип бериватимиз. У йәрдики достлиримиз муһим шәхсләргә бизниң бу паалийитимизни аңлитиватиду. Һиндонезийә, тайланд вә африқадики бәзи дөләтләрдә буни аңлитиватимиз. 7-Айда бизни қоллаватқан ширкәтләрниң сани 100гә йәткәндин кейин пүтүн дуняда шәрқий түркистандики ирқий қирғинчилиққа қарши хитай билән болған тиҗарәтни сәнму тохтат, хитай мелини импорт қилма намлиқ паалийәтни башлаймиз. Таки шәрқий түркистанда түрмиләрдә, җаза лагерлирида йетиватқан қериндашлиримиз әркинликкә еришкичә паалийитимизни давамлаштурмақчимиз».

Қадир ақинчи әпәнди бу паалийәт башланғандин буян өзигә яхши инкасларниң келиватқанлиқини баян қилип мундақ деди: «омумән қилип ейтқанда иҗабий инкаслар келиватиду. Бир қанчә ширкәт сәлбий инкас қайтурғаниди. Улар бизниң бу паалийитимизниң мувәппәқийәтлик болалмайдиғанлиқини илгири сүргәниди. Лекин бүгүнки күндә түркийәниң һәр қайси җайлиридики ширкәтләр бизни қоллайдиғанлиқини билдүрүватиду. Демәк биз тоғра йолда икәнмиз. Биз бу ширкәтләрниң санини йүзгә чиқарғандин кейин түркийә ташқи сода министирлиқиниң алдида мухбирларға баянат беримиз. Бу арқилиқ уйғурларниң һәққаний дәвасини қоллайдиғанлиқимизни, хитайниң шәрқий түркистанлиқларға елип бериватқан ирқий қирғинчилиқиға болған наразилиқимизни билдүрмәкчимиз, түркийә һөкүмитини уйғурларға игә чиқиришқа чақиримиз».

Қазақистандин қалса түркийә уйғурлар әң көп дөләтләрдин бири һесаблиниду. Түркийәдики тиҗарәтчи уйғурларниң көпи хитайдин түркийәгә мал елип келип тиҗарәт қиливатқанлар иди. 2017-Йилидин тартип бу уйғурларниң тиҗарити тохтиған. Бәзи уйғурлар қадир ақинчи әпәндиниң паалийитигә аваз қошқан. Булардин бири хитайдин йипәк әкелип сетиватқан абликим қарақаш әпәндиниң қарақаш рәхт ширкити икән. Абликим қарақаш әпәнди 4 йил бурун хитай билән болған тиҗаритини тохтатқанлиқини, бундин кейин хитай билән тиҗарәт қилмайдиғанлиқини баян қилди.

Пешқәдәм паалийәтчи, шәрқий түркистан вәхпиниң сабиқ рәиси һамут көктүрк әпәнди түрк карханичилар башлиған бу паалийәтниң түркийәдә уйғур дәвасини тонуштуруш үчүн зор әһмийәткә игә икәнликини, уйғур содигәрләрниңму аваз қошуши керәкликини оттуриға қойди.

2019-Йиллиқ статистикиларға қариғанда түркийә 2019-йили хитайдин 25 милярд долларлиқ мал импорт қилған, әмма хитайға 2 йерим милярд долларлиқ мал експорт қилған. Бу хил содидики тәңсизлик күнсайин зораймақта. Түркийә-хитай содисидики мәзкур тәңсизликниң хитайға көп пайда елип келидиғанлиқини оттуриға қоюшмақта. Әмма, нөвәттә корона вируси оттуриға чиққандин кейин түркийә билән хитай оттурисидики тиҗарәт пүтүнләй тохтиди, бундин кейин қандақ болидиғанлиқи намәлум икән.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.