Франк маяр: «хитай ғәрбни бойсундуруш мәқситигә һәргиз йетәлмәйду»

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2020-09-04
Share
lager-atush-yepiq-terbiyelsh.jpg Тез сүрәттә көпийиватқан «йепиқ тәрбийәләш лагери» йәни хитайниң җаза лагеридин бириниң көрүнүши. 2018-Йили 3-декабир, атуш.
AP

Франк маяр: «ғәрб һәргиз мәғлуп болмайду, чүнки хитай бир нуқтида ғәрбкә әсла йетишәлмәйду».

Шиветсарийәлик кәспий язғучи вә журналист франк андре маяр илгири елан қилған «немә үчүн һечким хитайға қарши намайиш қилмайду?» намлиқ мақалисидә хитай һакимийитини «Digital Stalinizim» дәп атап, «уйғурлар қамалған хитайчә ‹гулаг' ниң исми ‹қайта тәрбийәләш мәркизи' дейилмәктә! қолға елиниватқан, өлтүрүлүватқан, қамиливатқан, ғайиб қилиниватқан, пирактика буюмиға айлинип зиянкәшликкә учраватқан уйғурларға зади қанчилик адәм ич ағритип бақти?» дегәндәк баянларға орун бәргән иди.

3-Сентәбир күни у германийәдики «фокус» ахбарат торида «ғәрб һәргиз мәғлуп болмайду, чүнки хитай бир нуқтида ғәрбкә әсла йетишәлмәйду» намлиқ йәнә бир мақалә елан қилди. Мақалидә баян қилинишичә, бәзи хитай зиялийлири вә хитайпәрәстләр хитай һакимийитиниң сиясий, иқтисадий, дипломатийә қуввитини көккә көтүрүп, һәтта хитайниң ғәрбкә болған тәсирини, нопуз күчини мубалиғә қилип: «ғәрб мәғлубийәтниң тәһдитигә йолуқтила әмәс, бәлки мәғлуп болуп болди» дегән қарашни илгири сүрүшкән.

«Ғәрб мәғлуп болдиму? узундин буян бу соал бәзидә әндишигә толған төвән авазда, бәзидә көрәңликкә толған юқири садада сорилип кәлди. Униң җаваби ахирқи һесабта гоя ‹һә-ә' болидиғандәк қилатти,» дәп сөз башлиған франк майәр мақалисидә мундақ дәйду: «әгәр ғәрб мәғлуп болған болса, бу нимедин дерәк бериду? бу әркинликниң мәғлуп болғанлиқидин дерәк бериду. Ғәрбтин башқа җайда әркинлик барму? йоқ! ғәрб қиммәт қариши асасиға қурулған бир җәмийәт пәқәт демократийә вә қанун дөлитиниң капалити астидики сиясий әркинлик болған җайдила мәвҗут болуп туралайду.»

Хитай тәһдитини, хитайниң кишилик һоқуқ дәпсәндичиликлирини, хитайниң сиясий вә иқтисадий таҗавузчилиқлирини изчил сөкүп кәлгән франк маяр мақалисиниң «хитайниң дигитал диктаторилиқи ғәрбниң ишләпчиқиришиға тайиниду» намлиқ бөликидә мундақ язиду: «хитайниң сотсиялизм билән капитализмниң қени арилашқан заманиви фашисизимлиқ модели ғәрбни мәғлуп қилаламду? шундақ қилалиса иди, у алди билән хитайниң өзини мәғлуп қилған болатти. Чүнки инсанийәт тарихидики бу тунҗи дигитал диктатор дөләт ғәрбниң икки мәһсулатиға таяниду: буниң бири, марксизм, йәнә бири коммунизмниң һулини колайдиған капитализим.»

Мақалидә мундақ баян қилиниду: «бундин 60 йил илгири америка вә явропа шундақ чөчүп кәтти. 1957-Йили совет иттипақи тунҗи сүний һәмраһини орбетаға чиқарди. 1961-Йили тунҗи қетим инсанни аләм бошлуқиға чиқарди. У дунядики әң чоң коммунистик дөләт иди. Сарасимә ғәйәт зор болди. Дунядики әң чоң әркин дөләт болған американиң президенти җон кеннеди агаһландуруп: ‹әгәр совет иттипақи аләм бошлуқини контрол қиливалса, у пүтүн йәр шарини контрол қилалайду,» деди. Тарихниң мәсхириси! 1989-йилиға кәлгәндә москваниң диктаторлири тәңпуңлуқини йоқатти. Һәммә тәрәптин вәйран болди. Буни хитайға тәтбиқлашқа боламду? тамамән вә толуқ тәтбиқлашқа болиду. Хитайниң тарихтин алидиған хели көп дәрси бар.»

Франк маяр мақалисидә йәнә мундақ дәйду: «хитай 0 дин 1.2 Метирға сәкрисә бу һәйран қаларлиқ һадисә һесаблиниду. Әмма ғәрб 2, 40 тин 2, 50 метирға сәкрисә буниң һәйран қалғучилики йоқ. Буни бейҗиңниң мустәбитлири яхши билиду. Шуңа улар коммунизм, капитализм, техника оғрилаш, копийә қилип ясаш, сетивелишқа тайинип йүксилип кәлди. Ғәрб болса әркин сода базарлирини уларға кәң ечивәтти. Әмма шуниси муһимки, хитай мәңгү әркин пуқралар җәмийитини яриталмайду. Хитай түзүлмисидики уни мувәппәқийәткә ериштүрүштә кәмчил болған асаслиқ һәм һалқилиқ амил: пуқралар әркинликидур. Дәрвәқә, нурғунлиған хитайлар ғәрбниң әң яхши мәктәплиридә оқуп каллисини ачти, дәвәқә, улар хитайниң әң яхши алий мәктәплири вә ширкәтлиридә әқлини ишлитиватиду. Хуавей дунядики илғар дигитал ширкәтләрниң бири һесаблиниду. Һалбуки, хуавейму ғәрбниң мәһсулатлириға беқиниду.»

Франк маяр мақалисидә уйғурларниму тилға елип өтиду. У мундақ дәйду: «ким өз пуқраси болған уйғурлар үстидин бу қәдәр ечинишлиқ бастуруш елип бериватқан болса, ким 600 милйондин артуқ камера орнитип өз хәлқини омумйүзлүк назарәт қиливатқан болса, ким хоңкоң яшлириниң наразилиқ намайишлиридин қорқуватқан болса, ким пуқралириниң әқлий янфонлирини қәдәмдә бир тәкшүрүп күндилик турмушиға дәхли йәткүзүватқан, уларни җазалватқан болса, дәл шу мәңгү әркин бир пуқралар җәмийитини һәргиз барлиққа кәлтүрәлмәйду.»

«Әркинлик» тин ибарәт инсанийәтниң әң әқәллий һәқ-һоқуқиға һөрмәт қилишни билмигән, әксичә уни халиғанчә аяқ асти қиливатқан хитайниң һәргизму ғәрб үстидин ғәлибә қилалмайдиғанлиқини, ғәрбни мәғлуп қилиш мәқситигә әсла йетәлмәйдиғанлиқини илгири сүргән франк маяр мақалисидә хуавейниң ши җинпиңниң бир қорали икәнликини тилға елип, сөзини герман пәйласопи георге вилһелм фредрик һегелниң «дуня тарихи әркин тәпәккур арқилиқла тәрәққий қилиду» дегән ибариси билән ахирлаштуриду.

3-Сентәбир франк маяр йәнә «фокус» қанилиниң «йәр шарилишиш немә үчүн зиддийәткә сәвәб болуватиду» дегән темидики нәқ мәйдан зияритини қобул қилғанда, «демократийини йәр шарилаштуруш» пикир еқиминиң хаталиқини тилға елип, хитайға охшаш диктатор дөләтләргә демократийәниң ярашмайдиғанлиқини илгири сүргән иди. У мундақ дәйду: «демократийә милләтниң әмридә болиду. Уни яшиталмайдиған милләттә демократийә болмайду. Демократийә әркинликниң рамкиси ичидә яшайду. Әркинлик болмиған йәрдә демократийәниң мәвҗут болушидин қандақму сөз ачқили болсун?»

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт