Борис җонсон: хитай елан қилған җаза тәдбирлири өзлириниң "кишилик һоқуқ дәпсәндичилики" ни техиму ениқ йорутуп бәрди

Мухбиримиз нуриман
2021-03-26
Share
Борис җонсон: хитай елан қилған җаза тәдбирлири өзлириниң Әнгилийә баш министири борис җонсон парламентниң төвән палатасида сөз қилмақта. 2021-Йили 10-март, лондон.
REUTERS

26-Март күни хитай ташқи ишлар министирлиқи баянатчиси әнглийәниң мунасивәтлик шәхс вә орунлириға қарита җаза йүргүзгәнлики һәққидә баянат елан қилған.

Баянатқа қариғанда хитай җаза йүргүзгәнләр бәш нәпәр парламент әзасини өз ичигә алған тоққуз шәхс вә төт орун болуп улар: том тугенхат, иин данкан симис, нил обриен, давид алтон, тим луфтон, нусрәт ғәни, хелена кенниди, геффрей нис, җоанна никола симис финлей, хитай тәтқиқат гурупписи, консерватиплар партийәсиниң кишилик һоқуқ комитети, уйғур сот коллегийәси, ессекис адвокатлар бирләшмиси қатарлиқлар икән.

Хитай тәрәп җаза тәдбири елан қилған парламент әзалири әнглийәдики әң күчлүк хитайни тәнқид қилғанлар болуп, көзәткүчиләр хитай "аччиқини чиқириш" үчүн мушу баянатни елан қилған дейишмәктә.

BBC Хәвәр агентлиқиниң бу һәқтә бәргән хәвиридә: "хитайниң бу һәрикити ‹өч елиш' характерлик болуп, бу, уйғур мусулманлириға қаритилған кишилик һоқуқ дәпсәндичилики сәвәбидин хитайниң мунасивәтлик әмәлдарлириға қарита қоллинилған тәдбирләргә қарши өч елиш үчүн қолланған тәдбирдур" дәп язған.

Йеқинда әнглийә парламентиниң төвән палатасида парламент әзалири хитайниң уйғурларға қарита йүргүзгән сияситигә четишлиқ әмәлдарлириға қарита җаза тәдбири йүргүзүшни тәләп қилғаниди.

Әнглийә баш министири борис җонсон изчил хитай билән мөтидил мунасивәтни сақлап келиватқан болуп, уйғурлар һәққидә хитайға қарши һечқандақ ипадә билдүрмигәниди. Хитай ташқи ишлар министирлиқи әнглийә парламент әзалириға қарита йүргүзгән җаза тәдбирлирини елан қилғандин кейин, баш министир борис җонсон 26-март өзиниң тветтир һесабида мундақ дәп язған: "бүгүн хитай җаза тәдбири елан қилған әнглийә парламент әзалири вә башқа әнглийә пуқралири уйғур мусулманлириға қаритилған еғир кишилик һоқуқ дәпсәндичиликини йорутушта интайин муһим рол ойнаватиду. Дәпсәндичиликкә қарши сөзләш кишиләрниң негизлик әркинлики. Мән уларни қәтий қоллаймән".

Дуня уйғур қурултийи лондон ишханисиниң мудири рәһимә мәһмут ханим бу һәқтә мундақ деди: "нусрәт ғәни қатарлиқ парламент әзалири изчил баш министир борис җонсонға соал қоятти. Баш министир борис җонсонниң уйғурлар һәққидә соал қойған парламент әзалирини қоллайдиғанлиқни очуқ-ашкара билдүрүши тунҗи қетим".

Әнглийә парламент әзаси нусрәт ғәни өзиниң тветтир һесабида баш министир борис җонсонға рәһмәт ейтқан вә йәнә мундақ дәп язған: "әнглийә парламентида уйғур қирғинчилиқини ашкарилашқа җүрәт қилғанлиқимиз үчүн хитай бизгә җаза тәдбири елан қилди. Мән қорқмаймән һәм сүкүт қилмаймән. Шундақла һөкүмитимизму қорқмайду, сүкүт қилмайду. Мән әркинликимдин пайдилинип уйғурлар дуч келиватқан зулумни аңлитимән вә бу җазани шәрәп бәлгиси сүпитидә қобул қилимән".

BBC Хәвәр агентлиқиниң хәвиригә асасланғанда, җаза тәдбири йүргүзүлгән башқа парламент әзалириму өзлириниң уйғурлар мәсилисидә хитайға қарши чиққанлиқидин пушайман қилмайдиғанлиқи, әксичә шәрәп һес қилидиғанлиқини билдүрүшкән.

Иин данкан әпәнди мундақ дегән: "биз қанун билән идарә қилинидиған әркин дөләттә яшайдиғанлар авази боғулғанлар үчүн сөз қилишимиз керәк. Әгәр бу хитайниң ғәзипини кәлтүрүп маңа җаза тәдбири қолланған болса, мән уни шәрәп бәлгиси дәп қобул қилимән".

Җаза тәдбири йүргүзүлгәнләрниң бири төвән палата ташқи ишлар комитетиниң рәиси туген хат әпәнди мундақ дегән: "мән буни әнглийә демократийәсигә қилинған биваситә һуҗум вә мени авази боғулғанларниң авази болушум үчүн сайлиған әнглийә хәлқини җимиқтурушқа урунуш дәп қараймән".

Тәтқиқатчи доктор симис финлей тветтирда: "мән сөзлигәнликимдин пушайман қилмаймән һәм бундин кейинму сүкүт қилмаймән", дәп язған.

Рәһимә мәһмут ханим уйғур мәсилисиниң әнглийәдики бу тәрәққиятидин наһайити сөйүнгәнликини вә әнглийә һөкүмитиниң буниңдин кейинки қарарлиридин техиму үмидвар икәнликини ейтти.

Өткән йили сентәбирдә әнглийәниң лондон шәһиридә даңлиқ кишилик һоқуқ адвокати җеффери найис башчилиқида қурулған уйғур сот коллегийәсигиму җаза тәдбири елан қилинғанларниң қатарида болуп, улар бу һәқтә мәхсус баянат елан қилған.

Баянатта мундақ дейилгән: "хитай хәлқ җумһурийити елан қилған җаза тәдбири хизмитимизгә тәсир көрситәлмәйду. Сотимизға қатнишишни халайдиған һәр қандақ гуруппа, район вә яки шәхсниң сот коллегийәмизни тәминлигән учурлири арқилиқ мустәқил чиқарған һөкүмлиримиз хитай хәлқ җумһурийитигә қарши туруш үчүн әмәс. Биз хитай хәлқ җумһурийитиниң бизниң сот коллегийәмиз билән һәмкарлишиш тәклипимизгә җаваб қайтурушини вә сот коллегейәмизниң хизмитигә ярдәм беридиған испат билән тәминлишини үмид қилимиз. Уйғур сот коллегийәсигә вакалитән җеффери найис".

Бирләшмә агентлиқниң өткән йили 3-сентәбир бәргән хәвиригә асасланғанда, әнглийәниң лондон шәһиридә даңлиқ кишилик һоқуқ адвокати җеффери найис башчилиқида бир мустәқил сот коллегийәси қурулған. "уйғур сот коллегийәси" дәп аталған бу коллегийә хитай һөкүмитиниң уйғурларға қаритилған кишилик һоқуқ дәпсәндичиликлирини тәкшүриду вә топланған дәлил-испатлар арқилиқ хитай һөкүмитиниң "ирқий қирғинчилиқ" җинайити үстидин қарар чиқириду.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт