Профессор александер гөрлах ши җинпиңни залим падишаһ леополид 2 гә охшатқан

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2020-07-16
Share
alexander-gorlach.jpg "ташқи сиясәт" журнилида мақалә елан қилип ши җинпиңниң уйғурлар үстидин йүргүзүватқан вәһший сияситиниң әйни замандики белгийә падишаһи леополид 2 ниң залимлиқидинму ешип кәткәнликини илгири сүргән профессор александер матяс гөрлах (Alexander Mathias Görlach) әпәнди.
alexandergoerlach.com

Александер гөрлахниң "леополид 2 вә ши җинпиң" намлиқ мақалиси көплигән ахбарат васитилиридә қизиқ тема сүпитидә тарқалди.

Профессор александер матяс гөрлах (Alexander Mathias Görlach) йеқинда "ташқи сиясәт" журнилида елан қилған "леополид2 вә ши җинпиң" намлиқ мақалисидә хитай рәиси ши җинпиңниң уйғурлар үстидин йүргүзүватқан вәһший сияситиниң әйни замандики белгийә падишаһи леополид 2 ниң залимлиқидинму ешип кәткәнликини илгири сүргән.

Һазир американиң ню-йорк шәһиридә яшаватқан профессор александер матяс гөрлахниң "леополид 2 вә ши җинпиң" намлиқ мақалиси елан қилинғандин кейин, германийәдики көплигән таратқуларда бүгүнгә қәдәр көчүрүп тарқитилип, қизғин бәс-муназириләргә сәвәбчи болуп кәлгән.

12-Июл "германийә долқунлири" радийосиниң хитайчә қанили "леополид 2 вә ши җинпиң" намлиқ мақалиниң асасий мәзмунини тонуштуруп өтти. Мәзкур радйониң германчә қанили униңдин илгири бу әсәрни "падишаһ леополд 2 вә ши җинпиң: буларниң һәр иккиси охшашла мустәбит вә залимдур" дегән тема астида елан қилған иди.

Профессор александер матяс гөрлах мақалисиниң муқәддимисидә "инсанлар немә үчүн леополд 2 гә охшаш өтмүштики залим падишаһлардин һесаб сорайду-ю, ши җинпиңға охшаш бүгүнки залимлардин һесаб соримайду?" дегән қарашта мақалисини мундақ башлайду: "нөвәттә, дуняниң нурғун җайлирида кишиләрниң өтмүштики мустәбитләр вә ириқчилардин қандақ һесаб сораватқанлиқини һәммимиз көрүп туруптимиз. Әмма күнимиздики ашундақ қилмишқа игә залимларға қарита қаршилиқ көрситиватқанлар йоқ дейәрлик."

Мақалидә мундақ дейилиду: "белгийә падишаһи леополид 2 әнә шундақ тәлвә, зораван вә қанхор мустәмликичиләрниң әң вәһшийлириниң үлгиси иди. Бу сабиқ падишаһ ишғал қиливалған конго дөлитини өзиниң шәхсий түрмисигә айландурувалған, у йәрдә инсанлар екиспилататсийәгә, хорлашларға, һақарәтләргә учрайти. Йосеп конрад өзиниң ‹қара йүрәк' намлиқ романида бу падишаһниң ғалҗирлиқини баян қилип бәргән. Бүгүн һечким бундақ адәмләрниң һечқандақ бир хатириләшкә еришәлмәйдиғанлиқидин гуманланмайду".

Уйғур дияридики еғир бастурушлар һәққидә түрлүк мәнбәләрдин нәқилләр берилгән бу мақалә мундақ давамлишиду: "хитай рәиси ши җинпиң вә униң қол астидикиләр хитайниң ғәрбий-шималидики еғир зулум вә қисишларға учраватқан уйғурларниң үстидики бесимни йәниму бир балдақ артурди. Бейҗиң 18 яштин 49 яшқичә болған аяллар үстидин мәҗбурий туғут чәкләш буйруқи чүшүрүп, чәкләш ниспитини 14 пирсәнттин 34 пирсәнткичә йәткүзди. Мусулман аз санлиқ милләтләрниң нопусини тизгинләп, хитайларниң нопусини көпәйтип, хитайларни нопус әвзәлликигә ериштүрди."

Мақалиниң "тарихниң әң қараңғу сәһиписи" дегән бөликидә уйғурларниң милләт сүпитидә қирғин қилиниватқанлиқи, уйғурларниң ялғуз қеливатқанлиқи илгири сүрүлүп, мундақ баян қилиниду: "бу кишиләргә инсанийәт тарихидики әң қараңғу дәврдә һаят қалған йеганә ‹бибаһа җанлиқлар' ни әслитиду. Бу йүз бериватқанлар әркин дуняниң хитайниң мустәбит һөкүмрани ши җинпиңға қарши тәдбир елишиға түрткә болуши лазим иди. Ташқи дуня ши җинпиңниң буйруқи билән милйонлиған мусулман уйғурларниң лагерларға қамалғанлиқини аллиқачан билип болди. ‹Ню-йорк вақти гезити' бу мустәбит ши җинпиңниң ‹уйғурларға һәргиз юмшақ қоллуқ қилишқа болмайду' дегәнликини ашкарилиди. Илгири тибәтләргә қилғанға охшаш хитай уйғурдин ибарәт бир милләтниң нәслини қурутушқа урунмақта. Хитай бу милләтниң земинини хитайниң туприқи дәп атайду. Тарихий реаллиқ қандақ болушидин қәтийнәзәр, әгәр хәлқниң яқтуруп сөйидиған черкавлири, мәсчитлири чеқиветилсә, уларниң тиллири боғулса, уйғурларниң садиқ мусулман яки әмәслики тоғрисида мәлумат елиш үчүн уларниң өйлиригә хитайлар йәрләштүрүлсә, бу демәк, кишилик һоқуқ еғир дәриҗидә дәпсәндә қилинмақта, дегәнликтур."

Мақалиниң "хоңкоң түгәшти" намлиқ бөликидә мундақ дәйду: "бир һәптә илгири ‹йеңи зурүкликләр гезити' бир доклат елан қилди. Доклатта бейҗиңниң аз санлиқ милләтләрни бастуруп болғандин кейин, райондики тәсирини сиртқа кеңәйтишни пиланлаватқанлиқи оттуриға қоюлди. Доклатта йәнә хитай коммунистик партийәсиниң тәсәввуриға асасән хитайниң кейинки қәдәмдә америкаға, японийәгә, явропаға кеңийидиғанлиқини баян қилди. Буниңға асасланғанда, бейҗиң пүтүн дуняни бой сундурушни қарар қилған."

Италийәдики "дөләт һалқиған радикал партийә" ниң б д т дики вәкили вә "дуняни қанун билән идарә қилиш комитети" - марко панилланиң әзаси лаура харт ханимниң бәргән мәлуматлириға асасланғанда, "ташқи сиясәт" журнилида  елан қилинған "леополид 2 вә ши җинпиң" намлиқ бу мақалә италийә мәтбуатлиридиму тарқитилип ғулғула қозғиған. У мундақ дәйду: "биз алдинқи һәптә италийә парламентида уйғурлар вә хоңкоң һәққидә гуваһлиқ бериш, ахбарат елан қилиш йиғини өткүзүп, бирқанчә күндин кейинла бу мақалиниң бәзи муһим ахбарат қаналлирида италиянчә бесилған нусхисини оқудуқ. Уйғурларниң һазирқи вәзийити һәқиқәтән әтраплиқ йорутуп берилипту. Бу әсәрниң болупму демократийә вә ғәрб қиммәт қаришиниң қоғдуғучилири болған инсанларға қарита қилған хитаплири наһайити тәсирлик бопту. Йәни әгәр силәр ши җинпиңниң бүгүн уйғурларға қиливатқан залимлиқиға сүкүт қилсаңлар, бу күн әтиси хоңкоңлуқларниң бешиға кәлгәндәк, өгүни силәрниңму бешиңларға келиду, дәп агаһландурупту. Мән бу хитапни бәк яқтурдум."

"леополид 2 вә ши җинпиң" намлиқ мақалиниң "дуня хитайдин қорқмақта" намлиқ бөликидә уйғур диярида йүз бериватқан шу қәдәр еғир паҗиәләргә җавабән германийәни өз ичигә алған ғәрб демократик дөләтлириниң түзүк бир сада чиқармайватқанлиқи қаттиқ тәнқид қилинип йәнә шулар тилға елиниду: "худди өтмүштики белгийәгә охшаш, бүгүнки хитай хәлқ җумһурийитиму тилға елишқа әрзигүдәк җаза тәдбирлиригә дуч кәлмиди. Бу нуқтидин ши җинпиңни леополид 2 гә охшитишқа болиду. Илгири бейҗиңниң қилмишлиридин рази болмиған бәзи ислам дөләтлириниң хитайдики вәкиллиригә уларниң дөлитиниң ‹йеңи йипәк йоли' ға беқинидиғанлиқи агаһландурулди. Улар һақарәтләнди, һәтта дөлитигә қайтуруветилди. Бейҗиңға аччиғлиғанларниң һеч бири яхшилиққа еришәлмиди. Буниң билән хитайдин қорқуш кәйпияти пүтүн дуняға тарқалди, германийәму әлвәттә буниң ичидә."

Хитайниң уйғурлар үстидин йүргүзүватқан бесим сиясити вә ирқий қирғинчилиқлирини тәсирлик рәвиштә йорутуп бәргән мәзкур мақалигә "тәһдит астидики хәлқләр тәшкилати" ниң директори улрик делиюс әпәндиму яхши баһа бәрди. У мундақ дәйду: "уйғурлар учраватқан ирқий қирғинчилиқниң бундақ нопузлуқ әрбаблар тәрипидин баян қилиниши хәлқараниң диққитини уйғурларға, җаза лагерлири мәсилисигә техиму мәркәзләштүрүш нуқтисидин елип ейтқанда, муһим әһмийәткә игә. Буниң тәсири йүзлигән, миңлиған инсанларниң хитайға қарши елип барған намайишлириниң тәсиридин яхши болиду."

"леополид 2 вә ши җинпиң" намлиқ әсәрниң ахири мундақ сөз-җүмлиләр билән тамамлиниду: "германийәдә хитайдики кишини һәйран қалдуридиған һадисиләр дөләтниң хитай сияситидә һечқандақ өзгириш һасил қилалмиди. Биз өтмүштики мустәбитләр, залимлар вә инсанийәткә қарши җинайәт садир қилғучи җаллатлардин һесаб сорашқа шу қәдәр етибар бәргәнгә охшаш, дәвримиздикилиригиму етибар беришимиз, уларниң варислириниң һазирму һәрикәт қиливатқанлиқини көрүшимиз, көрмәскә селивалмаслиқимиз, милйонлиған инсанниң һаятиниң бәрбат болуватқанлиқини, бизниң барлиқ әркинликимизниң тәһдиткә йолиқиватқанлиқини нәзәргә елишимиз лазим иди."

Александер матяс гөрлач 1976-йили германийәдә туғулған болуп, лүнебург университетиниң профессори болған. 2016-Йили өзи қурған "явропа муназирә журнили" ниң баш муһәррири, мухбири, обзорчиси болуп ишлигән. Илгири харвард университетида әхлақ вә илаһийәтшунаслиқ кәсиплиридә оқуған. Һазир хрвард университети вә камбриҗ университетлириниң тәклиплик тәтқиқатчиси болуп хизмәт қилмақта икән.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт