Рик сикот: «хәлқара олимпик мусабиқиси хитайниң җинайәтлирини ақлайдиған сәһнә болуп қалмаслиқи керәк»

Мухбиримиз нуриман
2020-09-14
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Америка кеңәш палата әзаси рик сикот(Rick Scott) әпәнди йиғинда сөзлимәктә. 2020-Йили 9-март, миами, америка.
Америка кеңәш палата әзаси рик сикот(Rick Scott) әпәнди йиғинда сөзлимәктә. 2020-Йили 9-март, миами, америка.
REUTERS

Америка кеңәш палата әзаси рик скот «вашингтон почтиси» гезитидә 2022-йиллиқ олимпик тәнһәрикәт мусабиқисиниң бийҗиңда өткүзүлмәслики керәклики һәққидә бир парчә обзор елан қилған.

Обзорида көрситилишичә, рик сикот хәлқара олимпик комитетиниң рәиси томас бахқа өткән йили өктәбирдә хәт язған икән. У хетидә хитай компартийәсиниң хәлқаралиқ журналистларни тутқун қилиш арқилиқ пикир әркинликни боғқанлиқи, 1 милйондин артуқ уйғур вә башқа түркий милләтләрни лагер вә түрмиләргә ташлиғанлиқи қатарлиқ кишилик һоқуқ дәпсәндичиликлирини оттуриға қойған. Томас бах униң хетигә җаваб берип, хәлқара олимпик комитетиниң чоқум «битәрәплик» ни сақлайдиғанлиқи һәққидә ипадә билдүргән.

Рик сикот хәлқара олимпик комитетиниң әйни вақитта җәнуби африқа һөкүмитиниң сияситигә қарши позитсийәсини ипадилигинигә охшаш, 2022-йилдики олимпик тәнһәрикәт мусабиқисини бейҗиңда өткүзүш қараридин ваз кечиш арқилиқ өзиниң хитай һөкүмитиниң кишилик һоқуқ дәпсәндичиликигә қарши мәйданини ипадиләшкә чақирған.

9-Сентәбир күни хәлқара олимпик комитетиниң иҗраийә директори кирситофи дуби дуня уйғур қурултийиниң 2022-йиллиқ олимпик тәнһәрикәт мусабиқисини хитайда өткүзүш қарарини әмәлдин қалдурушни тәләп қилип язған хетигә җаваб қайтурған.

Җаваб хәттә кирситофи дуби хәлқара олимпик комитетиниң қиммәт қаришини тәкитләш билән бир вақитта йәнә «хәлқара олимпик комитетиниң мустәқил дөләтләрниң сияситигә арилишиш вә яки өзгәртиш иқтидари йоқ,» дәп язған.

Америка кеңәш палата әзаси рик скот 11-сентәбир «вашингтон почтиси» гезитидә елан қилған обзорида буниңдин 56 йил илгири хәлқара олимпик комитетиниң җәнубий африқа һөкүмитиниң ирқий айримичилиқ түзүмигә қарши туруп, уларниң 1964-йилдики токйо олимпик тәнһәрикәт мусабиқисигә қатнишишини чәклигәнликини әскәрткән иди.

Дуня уйғур қурултийиниң рәиси долқун әйса бу һәқтә зияритимизни қобул қилип, мундақ деди: «хәлқара олимпик комитети өзлириниң битәрәп орган икәнликини, башқа дөләтләрниң сияситигә арилишалмайдиғанлиқини йезипту. Улар хитай тәрәп билән сөзләшкәндә хитайниң кишилик һоқуққа һөрмәт қилишқа мақул болғанлиқини билдүрүпту. Лекин бу биз күткән җаваб әмәс, бу бир сөз оюни, халас.»

Обзорда йәнә хитайдики кишилик һоқуқ дәпсәндичиликиниң күнсери иғирлишиватқанлиқи тәкитләнгән. Хитай компартийәсиниң баш секретари ши җинпиң хоңкоңниң аптономийисини әмәлдин қалдурғанлиқи, 7 милйондин артуқ пуқраниң сөз әркинликидин ибарәт негизлик һоқуқини тартивалғанлиқи, уйғур аяллириға қаратмилиқ һалда елип барған мәҗбурий бала чүшүрүш вә мәҗбурий туғмас қилишқа даир испатларни оттуриға қойған.

Хәлқара олимпик комитетиниң низамнамисидә мундақ мәзмунлар йәр алған: «олимпикниң мәқсити тәнтәрбийәни инсанийәтниң тәрәққиятиға мулазимәт қилдуруш, инсанларниң иззәт-һөрмитини қоғдашқа көңүл бөлидиған тинч җәмийәтни раваҗландуруштур.» Хәлқара олимпик комитети 2017-йили мақуллиған «саһибхана шәһәр тохтами» да саһибхана дөләтниң «кишилик һоқуқни қоғдаш вә униңға һөрмәт қилиши керәклики» тәкитләнгән икән.

Рик сикот обзорида мундақ дәйду: «әпсуслинарлиқи шуки, бу тохтам 2022-йили бейҗиңда олимпик тәнһәрикәт мусабиқиси өткүзүлсә, өз күчини йоқитиду.»

Америкадики тонулған хитай ишлири мутәхәссиси гордон чаң радийомизниң бу һәқтә сориған соалиға елхәт арқилиқ җаваб берип, мундақ деди: «хәлқара олимпик комитети олимпик тәнһәрикәт мусабиқисиниң 1936-йили берлинда өткүзүлүшигә рухсәт бәргән. 2022-Йилидики қишлиқ олимпк мусабиқисиниң бейҗиңда өткүзүлүш еһтималлиқи юқири. Чүнки белгинимиздәк, бундақ иш тарихта бир қетим йүз бәргән.»

Гордон чаң йәнә мундақ деди: «биз һәммимиз ирқий қирғинчилиқ, кәң көләмлик қуллуқ түзүм вә басқунчилиқ қатарлиқ еғир җинайәтләр хәлқара олимпик комитетиниң 2022-йилдики тәнһәрикәт мусабиқисини бейҗиңда өткүзүштин ваз кечишигә йетәрлик дәп ойлаймиз. Әмма әпсуслинарлиқи хәлқара олимпик комитети хитайниң инсанийәткә қарши җинайәтлирини қобул қилғандәк туриду.»

Рик сикот обзориниң ахирида мундақ дәп язиду: «милйонлиған инсанлар соланған лагерларни бәрпа қилған вә кишилик һоқуқини еғир дәпсәндә қиливатқан коммунист хитайниң хәлқара олимпик мусабиқисини өз җинайәтлирини ақлайдиған сәһнә қиливелишини кәскин рәт қилишимиз керәк иди.»

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт