Хәлқара олимпик комитети вә униң президенти уйғур мәсилисидә пәрвасизлиқ қилиш билән әйибләнди

Мухбиримиз әркин
2020-10-29
Share
tomas-bax-Thomas-Bach.jpg Хәлқара олимпик комитетиниң президенти томас бах(Thomas Bach) йиғинда. 2020-Йили 26-сентәбир, италийә.
AP

Хәлқара олимпик комитети 28-өктәбир радийомизға баянат елан қилип, өзиниң бейҗиңни 2022-йиллиқ қишлиқ олимпик мусабиқиси билән мукапатлиғанлиқини ақлиди.

Улар немә үчүн бейҗиң қишлиқ олимпик мусабиқисиниң байқут қилинишиға қарши икәнликини чүшәндүрүп, «олимпик мусабиқисиниң сиясий мәсилә әмәслики» ни илгири сүрди. Олимпик комитетиниң тәкитлишичә, улар аммиви тәшкилатларниң бу җәһәттики пикирлирини хитай даирилиригә йәткүзгән. Мәзкур хәлқара тәнтәрбийә оргини бу сөзләрни 28-өктәбир мухбиримизниң бу һәқтики язма соаллириға бәргән җавабида тәкитлигән.

Хәлқара олимпик комитетиниң президенти томас бах 24-өктәбир әнглийә «муһапизәтчи гезити» дә мақалә елан қилип, тәнтәрбийәниң сиясәт әмәслики, «тәнтәрбийәниң битәрәп туруши», «олимпик мусабиқисиниң намайиш өткүзидиған базар болуп қалмаслиқи», «олимпик мусабиқисигә байқут ишлимәйдиғанлиқи» ни тәкитлигән. Томас бахниң сөзи олимпик мусабиқисиниң милйонлиған уйғурни лагерларға қамиған хитайдәк бир дөләттә өткүзүлүшигә қарши чиқиватқан кишилик һоқуқ тәшкилатлириниң тәнқидигә учриған.

Германийәдики «тәһдит астидики хәлқләр җәмийити» 27-өктәбир баянат елан қилип, хәлқара олимпик комитети вә томас бахниң хитайдики кишилик һоқуқ дәпсәндичиликигә ипадә билдүрүп бақмиғанлиқи, униң хитай компартийәсини қоғдиши «йүз бериватқан ирқий қирғинчилиқни қоллиғанлиқ дәп қарилиши керәклики» ни билдүргән. Мәзкур тәшкилатниң ирқий қирғинчилиқниң алдини елиш ишлириға мәсул директори һано шәдлерниң тәкитлишичә, «бир милйондин артуқ адәм лагерларға қамалған әһвалда тәнтәрбийә битәрәп туралмайдикән.»

Һано шәдлер 28-өктәбир зияритимизни қобул қилип мундақ деди: «тәнтәрбийә наһайити чоң тиҗарәткә айланди. Нурғун һөддигәрләр, даңлиқ маркилар униңға қатнишишни, һөддигәр болушни үмид қилиду. Олимпик бир милйондин артуқ мусулман тутқун қилинған бир диктатор дөләттә өткүзүлсә, тәнтәрбийә битәрәп болмайду, дәп қараймән.»

Лекин хәлқара олимпик комитети баянатида: «олимпик мусабиқиси сиясий мәсилә әмәс. Хәлқара олимпик комитети бир ғәйрий һөкүмәт тәшкилати болуш сүпити билән һәр вақит сиясий битәрәпликкә қаттиқ әмәл қилиду. Мусабиқә билән мукапатлаш яки униңға қатнишиш саһипхан дөләткә берилгән сиясий баһа әмәс. Олимпик мусабиқиси һөкүмәтләр тәрипидин әмәс, хәлқара олимпик комитети тәрипидин башқурулиду,» дегән.

Буниң алдида дунядики 160 тәк тәшкилат хәлқара олимпик комитетиниң президентиға хәт йезип, хитайниң милйонлиған уйғурни йиғиливелиш лагерлириға қамиғанлиқи, хәлқара олимпик комитетиниң «бейҗиңни 2020-йиллиқ қишлиқ олимпик мусабиси билән мукапатлаштәк хаталиқини түзитиши» ни тәләп қилған. Томас бах һазирға қәдәр бу хәткә җаваб бәрмигән иди.

Шветсийә хәлқара кишилик һоқуқ җәмийити бейҗиң қишлиқ олимпик мусабиқисини байқут қилишни қоллаватқан тәшкилатларниң бири. Улар хәлқара олимпик комитетиниң президентиға хәт язған 160 тәшкилатниң бири. Мәзкур тәшкилатниң рәиси петер ебертс 28-өктәбир зияритимизни қобул қилип, хитайниң олимпик мусабиқисигә саһибханилиқ қилишқа лайиқ әмәсликини билдүрд.

У мундақ деди: «хитай компартийәсигә нисбәтән ейтқанда, у олимпик мусабиқисигә лайиқ әмәс. Лекин бу мәсилиниң қандақ бир тәрәп қилинишиға қарита мәндә бир пикир йоқ. Әмма буниң қандақ болушини техиму йеқиндин диққәт қилишқа тоғра келиду. Нәтиҗидә буниң қандақ болуши көпчиликниң пикригә бағлиқ.»

Петер ебертсниң қаришичә, хәлқара олимпик комитетиниң 2008-йиллиқ бейҗиң язлиқ олимпик мусабиқисидә болған ишлардин кейин қишлиқ олимпикни қайта бейҗиңға бериши хата икән. У мундақ дәйду: «хитайниң олимпик мусабиқисигә саһибханилиқ қилиш-қилмаслиқ мәсилисидә ноқул уйғурларла нәзәрдә тутулмиған. Бу йәрдә хитайдики зулумға учраватқан хитайдики көп санлиқ аһалә, җүмлидин тибәтләр, фалунгуңчилар, християнларму көздә тутулған. Әгәр биз бурулуп хитай саһибханилиқ қилған 2008-йиллиқ язлиқ олимпик мусабиқисигә қарисақ, қандақ мәсилиләрниң мәвҗутлуқини көрәләймиз. Шундақ болсиму униңға олимпикни қайта бериш хата болди.»

Хәлқара олимпик комитети «сиясәт билән мусабиқиниң айрим мәсилә» икәнликини тәкитлисиму, лекин петер ебертс буниң хитай компартийәси үчүн ундақ әмәсликини билдүрди. У мундақ деди: «хитай компартийәси һәммә нәрсини сиясий, дәп қарайду. У инсанийәтниң истиқбали үчүн болған кишилик һоқуқ мәсилисигиму шундақ қарайду. Хитайниң олимпик мусабиқисигә саһибханилиқ қилиш-қилмаслиқ мәсилисидә ялғуз уйғурларла көздә тутулған әмәс. Бу йәрдә йәнә көп санлиқ хитай нопуси бар. Бу бастурулуватқан тибәтләр, фалунгуңчилар, християнларниму өз ичигә алиду.»

Лекин «тәһдит астидики хәлқләр җәмийити» ниң 27-өктәбир елан қилған баянатида тәкитлишичә, хәлқара олимпик комитетиниң «сиясий битәрәпликни тәкитлиши бир пәрвасизлиқ» икән. Мәзкур тәшкилатниң баянатида: «бахниң сиясий битәрәплик тәшәббуси хитайдики җиддий кишилик һоқуқ дәпсәндичиликлирини бималал қобул қилиш, дәп қарилиши керәк. Һалбуки, бу җинайәтләрни бималал қобул қилиш битәрәплик әмәс,» дейилгән.

Уларниң тәкитлишичә, томас бах «олимпик мусабиқисиниң тинчлиқ ишикини ечишини үмид қилған болсиму, лекин шинҗаңдики мусулманлар пәқәт лагерлар тақалғанда, хитай һөкүмитиниң зулуми ахирлашқанда андин тинчлиққа еришидикән.» «Тәһдит астидики хәлқләр җәмийити» дики һанно шәдлер уйғурларниң ирқий қирғинчилиқ яки мәдәнийәт қирғинчилиқиға учраватқанлиқи, хәлқара олимпик комитети сиясий битәрәпликниң арқисиға өтивалмаслиқи керәкликини билдүрди.

У мундақ деди: «хәлқара олимлик комитети б д т ниң бир парчиси болуш сүпитидә җавабкарлиқни үстигә елип, лагерларни тақаш, мусулманлар вә башқа аз санлиқ милләтләрни бастурушни тохтитиш тоғрисида хитайға бесим ишлитиши, әгәр улар ундақ қилмиса германийә, америкаға охшаш демократик дөләтләр мусабиқини байқут қилиши керәк. Лекин алди билән хәлқара олимпик комитети битәрәпликниң ариқисиға өтүвелишни тохтитиши лазим.»

Бирақ хәлқара олимпик комитети радийомизға әвәткән язма баянатида: «хәлқара олимпик комитети баһалаш комитетиниң 2022-йиллиқ бейҗиң қишлиқ олимпики мәсилисидә мустәқил аммиви тәшкилатниң кишилик һоқуқни өз ичигә алған нурғун мәсилиләрдики пикирлирини ойлашқанлиқи» ни билдүрди. Уларниң тәкитлишичә, «бу мәсилиләр һөкүмәт вә йәрлик һөкүмәтләргә қоюлған вә қоюлмақта» икән. Баянатта: «бизгә олимпик низамнамисиниң принсиплириға мусабиқә даирисидә һөрмәт қилинидиғанлиқи тоғрисида капаләт берилди,» дейилгән.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.