Xelq'ara olimpik komitéti we uning prézidénti Uyghur mesiliside perwasizliq qilish bilen eyiblendi

Muxbirimiz erkin
2020-10-29
Élxet
Pikir
Share
Print
Xelq'ara olimpik komitétining prézidénti tomas bax(Thomas Bach) yighinda. 2020-Yili 26-séntebir, italiye.
Xelq'ara olimpik komitétining prézidénti tomas bax(Thomas Bach) yighinda. 2020-Yili 26-séntebir, italiye.
AP

Xelq'ara olimpik komitéti 28-öktebir radiyomizgha bayanat élan qilip, özining béyjingni 2022-yilliq qishliq olimpik musabiqisi bilen mukapatlighanliqini aqlidi.

Ular néme üchün béyjing qishliq olimpik musabiqisining bayqut qilinishigha qarshi ikenlikini chüshendürüp, "Olimpik musabiqisining siyasiy mesile emesliki" ni ilgiri sürdi. Olimpik komitétining tekitlishiche, ular ammiwi teshkilatlarning bu jehettiki pikirlirini xitay da'irilirige yetküzgen. Mezkur xelq'ara tenterbiye orgini bu sözlerni 28-öktebir muxbirimizning bu heqtiki yazma so'allirigha bergen jawabida tekitligen.

Xelq'ara olimpik komitétining prézidénti tomas bax 24-öktebir en'gliye "Muhapizetchi géziti" de maqale élan qilip, tenterbiyening siyaset emesliki, "Tenterbiyening biterep turushi", "Olimpik musabiqisining namayish ötküzidighan bazar bolup qalmasliqi", "Olimpik musabiqisige bayqut ishlimeydighanliqi" ni tekitligen. Tomas baxning sözi olimpik musabiqisining milyonlighan Uyghurni lagérlargha qamighan xitaydek bir dölette ötküzülüshige qarshi chiqiwatqan kishilik hoquq teshkilatlirining tenqidige uchrighan.

Gérmaniyediki "Tehdit astidiki xelqler jem'iyiti" 27-öktebir bayanat élan qilip, xelq'ara olimpik komitéti we tomas baxning xitaydiki kishilik hoquq depsendichilikige ipade bildürüp baqmighanliqi, uning xitay kompartiyesini qoghdishi "Yüz bériwatqan irqiy qirghinchiliqni qollighanliq dep qarilishi kérekliki" ni bildürgen. Mezkur teshkilatning irqiy qirghinchiliqning aldini élish ishlirigha mes'ul diréktori hano shedlérning tekitlishiche, "Bir milyondin artuq adem lagérlargha qamalghan ehwalda tenterbiye biterep turalmaydiken."

Hano shedlér 28-öktebir ziyaritimizni qobul qilip mundaq dédi: "Tenterbiye nahayiti chong tijaretke aylandi. Nurghun höddigerler, dangliq markilar uninggha qatnishishni, höddiger bolushni ümid qilidu. Olimpik bir milyondin artuq musulman tutqun qilin'ghan bir diktator dölette ötküzülse, tenterbiye biterep bolmaydu, dep qaraymen."

Lékin xelq'ara olimpik komitéti bayanatida: "Olimpik musabiqisi siyasiy mesile emes. Xelq'ara olimpik komitéti bir gheyriy hökümet teshkilati bolush süpiti bilen her waqit siyasiy bitereplikke qattiq emel qilidu. Musabiqe bilen mukapatlash yaki uninggha qatnishish sahipxan döletke bérilgen siyasiy baha emes. Olimpik musabiqisi hökümetler teripidin emes, xelq'ara olimpik komitéti teripidin bashqurulidu," dégen.

Buning aldida dunyadiki 160 tek teshkilat xelq'ara olimpik komitétining prézidéntigha xet yézip, xitayning milyonlighan Uyghurni yighiliwélish lagérlirigha qamighanliqi, xelq'ara olimpik komitétining "Béyjingni 2020-yilliq qishliq olimpik musabisi bilen mukapatlashtek xataliqini tüzitishi" ni telep qilghan. Tomas bax hazirgha qeder bu xetke jawab bermigen idi.

Shwétsiye xelq'ara kishilik hoquq jem'iyiti béyjing qishliq olimpik musabiqisini bayqut qilishni qollawatqan teshkilatlarning biri. Ular xelq'ara olimpik komitétining prézidéntigha xet yazghan 160 teshkilatning biri. Mezkur teshkilatning re'isi pétér ébérts 28-öktebir ziyaritimizni qobul qilip, xitayning olimpik musabiqisige sahibxaniliq qilishqa layiq emeslikini bildürd.

U mundaq dédi: "Xitay kompartiyesige nisbeten éytqanda, u olimpik musabiqisige layiq emes. Lékin bu mesilining qandaq bir terep qilinishigha qarita mende bir pikir yoq. Emma buning qandaq bolushini téximu yéqindin diqqet qilishqa toghra kélidu. Netijide buning qandaq bolushi köpchilikning pikrige baghliq."

Pétér ébértsning qarishiche, xelq'ara olimpik komitétining 2008-yilliq béyjing yazliq olimpik musabiqiside bolghan ishlardin kéyin qishliq olimpikni qayta béyjinggha bérishi xata iken. U mundaq deydu: "Xitayning olimpik musabiqisige sahibxaniliq qilish-qilmasliq mesiliside noqul Uyghurlarla nezerde tutulmighan. Bu yerde xitaydiki zulumgha uchrawatqan xitaydiki köp sanliq ahale, jümlidin tibetler, falun'gungchilar, xristiyanlarmu közde tutulghan. Eger biz burulup xitay sahibxaniliq qilghan 2008-yilliq yazliq olimpik musabiqisige qarisaq, qandaq mesililerning mewjutluqini köreleymiz. Shundaq bolsimu uninggha olimpikni qayta bérish xata boldi."

Xelq'ara olimpik komitéti "Siyaset bilen musabiqining ayrim mesile" ikenlikini tekitlisimu, lékin pétér ébérts buning xitay kompartiyesi üchün undaq emeslikini bildürdi. U mundaq dédi: "Xitay kompartiyesi hemme nersini siyasiy, dep qaraydu. U insaniyetning istiqbali üchün bolghan kishilik hoquq mesilisigimu shundaq qaraydu. Xitayning olimpik musabiqisige sahibxaniliq qilish-qilmasliq mesiliside yalghuz Uyghurlarla közde tutulghan emes. Bu yerde yene köp sanliq xitay nopusi bar. Bu basturuluwatqan tibetler, falun'gungchilar, xristiyanlarnimu öz ichige alidu."

Lékin "Tehdit astidiki xelqler jem'iyiti" ning 27-öktebir élan qilghan bayanatida tekitlishiche, xelq'ara olimpik komitétining "Siyasiy bitereplikni tekitlishi bir perwasizliq" iken. Mezkur teshkilatning bayanatida: "Baxning siyasiy bitereplik teshebbusi xitaydiki jiddiy kishilik hoquq depsendichiliklirini bimalal qobul qilish, dep qarilishi kérek. Halbuki, bu jinayetlerni bimalal qobul qilish bitereplik emes," déyilgen.

Ularning tekitlishiche, tomas bax "Olimpik musabiqisining tinchliq ishikini échishini ümid qilghan bolsimu, lékin shinjangdiki musulmanlar peqet lagérlar taqalghanda, xitay hökümitining zulumi axirlashqanda andin tinchliqqa érishidiken." "Tehdit astidiki xelqler jem'iyiti" diki hanno shedlér Uyghurlarning irqiy qirghinchiliq yaki medeniyet qirghinchiliqigha uchrawatqanliqi, xelq'ara olimpik komitéti siyasiy bitereplikning arqisigha ötiwalmasliqi kéreklikini bildürdi.

U mundaq dédi: "Xelq'ara olimlik komitéti b d t ning bir parchisi bolush süpitide jawabkarliqni üstige élip, lagérlarni taqash, musulmanlar we bashqa az sanliq milletlerni basturushni toxtitish toghrisida xitaygha bésim ishlitishi, eger ular undaq qilmisa gérmaniye, amérikagha oxshash démokratik döletler musabiqini bayqut qilishi kérek. Lékin aldi bilen xelq'ara olimpik komitéti bitereplikning ariqisigha ötüwélishni toxtitishi lazim."

Biraq xelq'ara olimpik komitéti radiyomizgha ewetken yazma bayanatida: "Xelq'ara olimpik komitéti bahalash komitétining 2022-yilliq béyjing qishliq olimpiki mesiliside musteqil ammiwi teshkilatning kishilik hoquqni öz ichige alghan nurghun mesililerdiki pikirlirini oylashqanliqi" ni bildürdi. Ularning tekitlishiche, "Bu mesililer hökümet we yerlik hökümetlerge qoyulghan we qoyulmaqta" iken. Bayanatta: "Bizge olimpik nizamnamisining prinsiplirigha musabiqe da'iriside hörmet qilinidighanliqi toghrisida kapalet bérildi," déyilgen.

Toluq bet