Явропа парламентидин чиққан бейҗиң олимпик мусабиқисини байқут қилиш садаси

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2020-12-04
Share
явропа парламентидин чиққан бейҗиң олимпик мусабиқисини байқут қилиш садаси Хәлқара олимпик комитетиниң президенти томас бах(Thomas Bach) йиғинда. 2020-Йили 26-сентәбир, италийә.
AP

2022-Йиллиқ бейҗиң қишлиқ олимпик мусабиқисини байқут қилиш, уйғурларни қоллашниң бир хил усулиға айланмақта.

4-Декабир күни явропадики көплигән ахбарат васитилиридә "тәсири күчлүк сиясий әрбаблар хитай олимпикини байқут қилмақта" намлиқ хәвәр кәң тарқалди. Хәвәрдә 2022-йиллиқ бейҗиң қишлиқ олимпик мусабиқисиниң бир сиясий мәсилигә айлинип болғанлиқи, уйғурларниң кишилик һәқ-һоқуқлириниң хитай һакимийити тәрипидин еғир дәриҗидә дәпсәндә қилинишиниң ғәрб сиясийонлирини орнидин дәс туруп, аваз чиқиришқа мәҗбурлаватқанлиқи сөз беши қилинған.

Явропа парламентиниң муавин рәиси никола бәер бүгүн мухбирларниң зияритини қобул қилғанда "бейҗиң олимпикини байқут қилишқа ярайдиған барлиқ җаза тәдбирлири бүгүн үстәлниң үстидә һазир болуши лазим" дегән. Униң билдүрүшичә, 2008-йили хитайда өткүзүлгән олимпик мусабиқисини "хитайдики кишилик һоқуқ вәзийитиниң яхшилинишиға түрткә болиду" дәп үмид қилған болсиму, әмма бу үмиди көпүккә айланған.

Явропа парламентиниң йешиллар партийисидин болған әзаси, явропа иттипақи хитай-явропа мунасивәтләр комитетиниң рәиси райинхард бүтикофер әпәнди мундақ дегән: "хитайдин ибарәт бу сақчи дөлитиниң шинҗаңдики уйғурлар үстидин йүргүзүватқан вәһшиянә зулумлирини дуня һазир ениқ көрди. Хитайниң шинҗаң вә хоңкоң сияситиниң бейҗиң қишлиқ олимпик мусабиқиси тоғрисида күчлүк муназирә пәйда қилиши муқәррәр."

Явропа иттипақи сода уюшмисиниң президенти җөрг вутке мундақ дегән: "1980-йили байқут қилинған совет иттипақиға селиштурғанда, явропа иттипақи билән мунасивити алаһидә йеқин болған хитайға қарита йүргүзүлгән бу байқут әҗәллик болиду. Нөвәттики җиддий вәзийәттә олимпикни байқут қилмай бу чарисизлиқтин қутулушниң башқа бир истратегийәсиму йоқ."

Явропа парламентиниң муавин рәиси никола бәер, явропа иттипақи хитай-явропа мунасивәтләр комитетиниң рәиси райинхард бүтикофер, явропа иттипақи сода уюшмисиниң президенти җөрг вутке қатарлиқлар явропада сиясий тәсири алаһидә күчлүк болған сиясийонлар санилидикән. Уларниң бүгүн бирла вақитта уйғурларни қоллап, 2022-йиллиқ бейҗиң қишлиқ олимпик мусабиқисини байқут қилиш тәрәпдари болуп оттуриға чиқиши ахбарат саһәсиниң җиддий диққитини тартқан.

Хәвәрдә баян қилинишичә, 2022-йиллиқ бейҗиң қишлиқ олимпик мусабиқисини байқут қилиш нөвәттә хәлқаралиқ бир мәсилигә айланмақта икән. Бундин илгири америка, әнглийә, австралийә дипломатлири вә йүзлигән кишилик һоқуқ тәшкилатлири байқутнамиларни елан қилған һәмдә олимпик комитетиға бу хусуста мәхсус наразилиқ хәтлири язған. Болупму, олимпикни байқут қилиш шоари әнглийә парламентида техиму күчлүк товланған. Әнглийәниң баш министири доминик раб өктәбирдә уйғурлар учраватқан зулумлар һәққидә тохталғанда "интайин еғир вә қорқунчлуқ" дегән кәлими қолланған шундақла парламенттики бейҗиң олимпик мусабиқисини байқут қилиш тоғрисидики садаларға қарши чиқмиған.

Д у қ ниң муавин рәиси пәрһат муһәммиди әпәндиниң билдүрүшичә, уйғурларға йүргүзүлүватқан хитай зулуми шу қәдәр юқири чәккә йәкән бир заманда, әгәр бейҗиң қишлиқ олимпик мусабиқиси түрлүк қаршилиқларға қаримай хитайда өткүзүлсә, бу инсанийәт тарихидики әң зор ар-номуслуқ бир һадисә болуп қалидикән.

"тәсири күчлүк сиясий әрбаблар хитай олимпикини байқут қилмақта" намлиқ хәвәрдә тәкитлинишичә, хитайниң уйғурлар үстидин елип бериватқан бастурушлири ғәрб ширкәтлирини барғансери қейин әһвалда қоймақта икән. Америка һөкүмитиниң хитайға қарита йүргүзгән җаза тәдбирлиридин кейин, америка билән тиҗарий алақиларда болуватқан нурғунлиған явропа ширкәтлири өзлириниң шәрқий түркистандики мәҗбурий әмгәк билән алақиси йоқлуқини испатлаш мәҗбурийитидә қалған. Буни испатлаш болса наһайити қейин бир мәсилигә айланған. Мубада бейҗиң олимпик мусабиқиси байқут қилинса, буниң һәм көплигән ширкәтләргә сәлбий тәсири болидикән.

Д у қ берлин ишханисиниң мудири, қурултай яшлар комитетиниң рәиси ғәюр қурбан әпәнди бу һәқтә тохталғанда, д у қ қурултийиниң 2022-йиллиқ бейҗиң қишлиқ олимпик мусабиқисини байқут қилиш йолида һазирға қәдәр көплигән паалийәтләрни елип барғанлиқини тилға алди.

Мәзкур хәвәрдә б д т ниң 2018-йили 1 милйондин артуқ уйғурниң җаза лагерлириға қамалғанлиқини елан қилғанлиқи, уйғурларниң җаза лагерлирида учраватқан азап-оқубәтлириниң ғәрб дипломатлириниң барғансери күчлүк һесдашлиқини қозғаватқанлиқи, уларниң 2022-йиллиқ бейҗиң қишлиқ олимпик мусабиқисини байқут қилишиниң бу һесдашлиқниң бир ипадиси икәнлики қәйт қилинған.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт