Amérika “Qara tizimlik” ke alghan xitay shirketlirige qarshi sadalar kücheymekte

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2019.10.30
daxua-camera-qara-tizimlik.jpg Xitay téxnologiye guruhi‏ - daxu'a hessidarliq cheklik shirkitining közitish kaméraliri körgezmide. 2018-Yili 29-may, xangju.
AFP

Yawropada amérika “Qara tizimlik” ke alghan “Xikwizyon” we “Daxu'a” qatarliq xitay shirketlirige qarshi sadalar barghanséri kücheymekte.

7-Öktebir küni amérika hökümiti xitaygha qarshi muhim bir jaza tedbirini yolgha qoyup xitayning Uyghur diyaridiki 28 saqchi orgini we yuqiri téxnika shirkitini “Qara tizimlik” ke alghanliqini élan qilghan idi.

Amérika soda ministiri wilbur ros bu heqte toxtalghanda: “Amérika hökümiti xitaydiki étnik az sanliqlarning wehshiyane basturulushigha chidap turalmaydu we chidap turmaydu,” dégen. U sözide yene: “Bolupmu bu mu'essesiler xitayning basturush siyasitining yürgüzülüshi, Uyghurlar, qazaqlar we shinjang Uyghur aptonom rayonidiki bashqa musulman az sanliqlargha qaritilghan keng kölemlik mejburiy tutup turush, yuqiri téxnikiliq teqiblesh herikiti qatarliqlarda sadir bolghan kishilik hoquq depsendichiliki we xorlashlargha chétilghan,” dégen idi. Shundin buyan muhajirettiki Uyghur teshkilatliri d u q bilen birliship bu xitay shirketlirige qarshi pa'aliyetlirini bashliwetken.

Xitay bilen tijariy munasiwetlerde boluwatqan herqandaq xelq'araliq shirketlerning insaniy heq-hoquqlargha hörmet qilish mejburiyiti barliqini ilgiri sürgen dunya Uyghur qurultiyining re'isi dolqun eysa ependining bayan qilishiche, amérika “Qara tizimlik” ke alghan xitay shirketlerning hemmisila sherqiy türkistanda tesis qilin'ghan jaza lagérliri hemde sherqiy türkistandiki yuqiri nazaret sistémilirining royapqa chiqishida xitay hakimiyiti bilen zich hemkarlashqan, belki Uyghurlar üstidin yürgüzülüwatqan irqiy qirghinchiliq hem kishilik hoquq depsendichilikige toluq shérik bolghan shirketler hésablinidiken. Uning tilgha élishiche, d u q yawropada bu xitay shirketlirige qarshi pa'aliyetlerni janlandurghandin sirt, yene gérmaniyening xitaydiki shirketliri üstidinmu tekshürüsh élip baqmaqta iken.

Norwégiye Uyghur komitétining re'isi, “Uyghur edliye arxipi ambiri” ning mes'uli bextiyar ömer ependining bayan qilishiche, ular amérika “Qara tizimlik” ke alghan bu xitay shirketlirige qarshi d u q bilen hemkarliship pa'aliyet élip bériwatqan iken. U bu heqte toxtalghanda xitayning “Daxu'a” shirkitige norwégiye néfit fondining meblegh salghanliqidin xewer tapqanliqini, mezkur fondini xitayning Uyghurlar üstidin yürgüzüwatqan kishilik hoquq depsendichilikige chétilidighan bu jinayettin tosup qélish üchün pa'al heriket qiliwatqanliqini ilgiri sürdi.

D u q re'isining tekitlishiche, aldimizdiki künlerde d u q xitay bilen tijariy munasiwetlerde boluwatqan, emma sherqiy türkistandiki kishilik hoquq depsendichiliklirige sel qarighan bezi xelq'araliq shirketlerge qarita tégishlik teshwiqat pa'aliyetlirini yolgha qoyidiken.

Chet'eldiki Uyghurlarning özi turushluq döletlerdiki xitay shirketliri bilen hemkarlishiwatqan xelq'araliq shirketlerge qarshi pa'aliyetlerge köngül bölüshini ümid qilidighanliqini eskertken bextiyar ömer ependi muhajirettiki nurghunlighan Uyghurlarning bu mesilige sel qarawatqanliqini ipade qildi.

Nöwette, amérika hökümiti “Qara tizimlik” ke alghan 8 xitay shirkitige qarshi sadalar dunyaning herqaysi jaylirida barghanséri kücheymekte. Aldinqi hepte gérmaniye metbu'atliridimu xitayning “Xikwizyon” we “Daxu'a” qatarliq shirketliride ishlen'gen kaméralarni sétiwélip, qatnash béketlirige ishlitish qilmishigha qarshi köplep yazmilar élan qilin'ghan idi. Bu yazmilarda mezkur xitay shirketlirining Uyghur diyaridiki jaza lagérliri bilen zich alaqisi barliqi, kishilik hoquq erkinlikige dexli-teruz qilidighan xitay shirketlirining mehsulatlirini tekshürmestin almasliq tekitlen'gen, xeter astidiki xelqler teshkilati qatarliq bezi kishilik hoquq organlirimu bu xususta naraziliqlarni bayan qilghan idi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.