Heqiqetke qarshi shiddet bilen küchiyiwatqan xitay sepsetisi

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2021-04-20
Share
Mejburiy emgekning heqiqiti: lagérlardiki zawutlar Ishchilar ürümchidiki dawalash üsküniliri zawutida qoghdash kiyimi tikiwatqan körünüsh. 2020-Yili 27-yanwar, ürümchi.
REUTERS

Xitay Uyghurlar üstidin yürgüzüwatqan jinayetlirini yoshurush, inkar qilish üchün saxta teshwiqatlirini pütün küchi bilen qanat yaydurmaqta.

Awistraliye radi'osi ABC radiyo torining 19-april élan qilghan "Xitayning siyasiy teshwiqatidiki shinjang we gherb taratquliri bilen tirkishish weziyitining shekillinishi" namliq xewiride körsitilishiche, nöwette xitay hakimiyiti axbarat sahesidiki pütün küchini ishqa sélip, Uyghurlar üstidin yürgüzüwatqan jinayetlirini yoshurush, gherbning teshwiqati we jazalirini inkar qilishning yuqiri dolqunini qozghighan. Bu dolqun hazirgha qeder ashkarilan'ghan Uyghurlargha munasiwetlik pütkül pakitlarni yoqqa chiqirishni nishan qilghan.

Xewerde bayan qilinishiche, xitayning "Yer shari waqti géziti" mushu bir ay ichide Uyghur weziyitini aqlap, gherbni eyiblep qanche on parche doklat élan qilghan. Xitayning yerbshari téléwiziye qaniligha tewe bolghan chet eldiki CGTN téléwiziyesi özining torida 4-ayning 1-künidin bügün'ge qeder Uyghurlargha alaqidar 100 parchidin artuq filim élan qilghan. Xitayning memliket ichidiki axbarat wastilirini bolsa "Uyghurlarning güzel turmushi" we "Bextlik shinjang" gha a'it teshwiqatlar "Kelkün kebi basqan".

Xitayning bu teshwiqatlirida otturigha qoyuluwatqan mezmunlar: "Shinjangning weziyiti tarixtiki herqandaq waqitqa qarighanda intayin yaxshi", "Uyghurlar ussul oynap, naxsha éytip xatirjem, ténich, bayashat yashimaqta", "Gherb taratquliridiki Uyghurlargha a'it xewerlerning hemmisi yalghan", "Jaza lagéliri, mejburiy emgek, mejburiy tughut cheklesh mewjut emes", "Irqiy qirghinchiliq esla yoq" dégenlerdin ibaret bolghan.

Xewerde CGTN ning yuqiriqi nuqtilarni ispatlash üchün ürümchidiki xitaylarni ziyaret qilip, ularning tili arqiliq "Shinjang weziyitining nahayiti yaxshi" ikenlikini sözletkenliki eskertilgen. Shuning bilen birge ABC radiyosi awistraliyediki bezi Uyghurlarni ziyaret qilip, ularning "Eger shinjangning weziyiti shundaq yaxshi bolsa, biz némishqa yurtimizgha baralmaymiz? némishqa lagérlargha solan'ghan qérindashlirimiz bilen ta hazirgha qeder alaqe qilalmaymiz?" dégen so'allirining hélighiche jawabsiz qéliwatqanliqini ilgiri sürgen.

Xitayning bu teshwiqatlirining nahayiti yasalma hem külkilik shekillerde küchiyip bériwatqanliqini tilgha alghan norwégiyediki Uyghur ziyaliysi bextiyar ömer ependi bu heqte toxtalghanda, dunya jama'itining alliqachan Uyghurlarni xitay teswirligendek chüshenmeydighan bir weziyetke kelgenlikini tekitlidi.

Xewerde izahlinishiche, xitay 4-ay kirgendin buyan memliket ichidiki axbarat wastilirida hem döletlik axbarat wastilirining chet elge qaritilghan in'gilizche sehipiliride Uyghurlar we shinjanggha a'it teshwiqatlarni her küni shiddet bilen kücheytishke bashlighan. Xewerde buninggha seweb bolghan birqanche amil tilgha élin'ghan. Bularning biri, amérika, yawropa ittipaqi, gollandiye, kanada we en'giliyening xitaygha qarita jaza yürgüzgenliki, yürgüzidighanliqi hem téximu köp gherb döletlirining jaza yürgüzüshke hazirliniwatqanliqi, ikkinchisi, gherb metbu'atlirini xitayning Uyghurlar üstidin yürgüziwatqan jinayetlirige munasiwetlik melumatlarning keng kölemde qaplighanliqi, gherb xelqi aldida xitay obrazining sun'ghanliqi bolghan. Mana bu amillar xitay hakimiyitige nisbeten xelq'aradila emes, xitay ichidimu éghir bésim shekillendürgen. Buninggha jawaben xitay hakimiyiti teshwiqat sahesidiki mewjut küchining hemmisini ishqa sélishqa bashlighan.

Undaqta, xitayning mewjut teshwiqat küchining kölimi zadi qanchilik?

Bu so'alning jawabini "Özgiche armiye: xitayning intérnét torini séhriy quwwetlik herbiyleshtürishi" namliq doklat teminleydu. Doklatni amérikadiki jéymis town fondi jem'iyiti 12-april élan qilghan. Doklatta tor dunyasini xitay hakimiyitining "Dölet obrazini qoghdashning ammiwi soruni", "Idé'ologiyelik urushning asasliq jeng meydani", "Nezeriye urushi sehnisi" dep qaraydighanliqi, buning üchün dölet we kompartiyening menpe'etige uyghun halda tor dunyasida qarshi küchler bilen munazirilishidighan, pikir yazidighan, yazmilarni tiz sür'ette köchürüp tarqitidighan, "Yaxshi" belgisini qoyidighan ghayet zor bir qoshun'gha ihtiyaji barliqi hemde xitayning 2010-yilidin tartipla mushundaq bir qoshunni qurushqa bashlighanliqi muqeddime qilin'ghan.

Doklattin melum bolushiche, xitayning nöwette ma'ashliq 2 milyon kishilik tor jengchisi bar iken. Buningdin bashqa 20 milyon kishilik pida'iylardin terkib tapqan ghayet zor bir tor qoshuni qurulghan. Bu qoshunning asasliq ezaliri aliy mektep oqughuchiliri we xitay kommunistik yashlar ittipaqining ezaliri iken. Bularning chirayliq nami "Medeniyetlik tor pida'iyliri" iken. Ular xitayning herqaysi ölkilirige tarqalghan.

Xitay nöwette 80 milyondin artuq kommunistik partiye ezaliri, 20 milyondin artuq tor pida'iyliri, 10 minglighan axbarat wastilirining küchige tayinip, jaza lagérlirigha a'it uchurlarni, irqiy qirghinchiliqni, mejburiy emgekni, jinsiy tajawuzni, qisqisi Uyghurlar uchrawatqan herqandaq bésimni, zulumni tüptin inkar qilish, Uyghurlarni qollawatqan pütün gherb ellirini yalghanchigha chiqirish körishige atlan'ghan.

Gollandiyediki Uyghur ziyaliysi asiye Uyghur xanimmu bu heqte qarashlirini izhar qilip ötti.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet