Хитай ширкәтлири түркийиниң ул муәссәсә қурулушлириға мәбләғ селиштин ваз кәчмәктә

Ихтиярий мухбиримиз азиғ
2021-09-08
Share
Хитай ширкәтлири түркийиниң ул муәссәсә қурулушлириға мәбләғ селиштин ваз кәчмәктә Түркийә һөкүмити иҗтимаий таратқу васитилиридә елан қилған хитайчә истанбул қанили тәшвиқат филимидин сүрәткә елинған.
Social Media

Түркийә билән хитай оттурисидики дипломатик мунасивәтниң 50-йиллиқи хатирилиниватқан күнләрдә, хитайниң түркийәдики дипломатик органлири бәс-бәстә икки дөләт мунасивитиниң интайин “достанә” икәнлики һәққидики тәшвиқатлирини қанат яйдурған иди. Һалбуки, мутәхәссисләр икки дөләт мунасивитиниң хитай тәрәп тәкитлигәндәк унчилик “достанә” сәвийәдә әмәсликини тилға алмақта.

Тонулған журналист жалә өзтүркниң “хитайниң иштиһаси қалмиди” намлиқ мақалиси йеқинда “җумһурийәт” гезитидә елан қилинди. Мақалидә түркийә билән хитай оттурсидики мунасивәтниң 1992-йили қурулған “түрк-хитай тиҗарәт бирләшмиси” ниң паалийәтлири билән күчәйгәнлики, мәзкур мунасивәтниң ақ партийә йетәкчиликидики һөкүмәтниң 2010-йилидин етибарән йолға қойған йеңи ташқий мунасивәт сиясити әтрапида “истратегийәлик һәмкарлиқ” дәриҗисигә көтүрүлгәнлики тилға елинған.

Хитай һөкүмити “бир йол бир бәлвағ” қурулушида йәр алған дөләтләрниң ул муәссәсә қурулушлириға ғайәт зор мәбләғ селип, мәзкур дөләтләрдики сиясий тәсирини ашуруш үчүн тиришип кәлмәктә.

Хитай ширкәтлириниң “бир йол бир бәлвағ” қурулушиниң түркийәдики линийәсидә муһим рол ойнайдиған истанбулдики үчинчи көврүк, йиңи айродром вә истанбул қанили қурулуши қатарлиқ чоң қурулушларға мәбләғ селиш үчүн түркийә билән музакирә елип бериватқанлиқи мәлум.

2018-Йили хитай хәлқ банкиси түркийә шөбисиниң башлиқи ру җйәли, түркийиниң мәзкур ул муәссәсә қурулушлириға мәбләғ селишқа һазир икәнликини җакарлиған иди. 2018-Йилидин буян, хитай ширкәтлири ичташ (IC İçtaº) вә асталди (Astaldi) қатарлиқ түрк ширкәтлири билән мәзкур қурулушлар һәққидә музакирә елип бериватқан болуп, йеқинда хитай ширкәтлири мәбләғ селиштин ваз кәчкәнликини җакарлиған.

“бломберг” гезитиниң хәвиригә қариғанда, хитай мәбләғ салғучилар гуруписи истанбул 3-көврүкиниң пейини ситивилиштин ваз кәчкән болуп, “җеҗяң йоқири сүрәтлик йоллири” ширкитиниң хоңкоң пай базирида елан қилған баянатиға қариғанда, келишимнамә шәртлири орундалмиғанлиқи сәвәблик хитай ширкәтлири келишимнамини бикар қилишни тәләп қилған.

Аптор мақалисидә, истанбул айродроми үчүн хитай банкилиридин елинған қәрзиниң башқа банкилар арқилиқ қайтидин шәкилләндүрүлгәнликини, истанбул қанилиға мәбләғ селишқа һазирлиниватқан төт хитай ширкитиниң нөвәттә дилиғул һаләттә туруватқанлиқини язған.

Жалә өзтүркниң мақалисидә, хитай ширкәтлири вә банкилири билән түркийәдики ул муәссәсә қурулуши һөддигәрлири оттурсидики мәзкур “тохтап қелиш” һадисисиниң, түркийә вә хитай оттурсидики бинормал мунасивәтниң әкс етиши икәнлики илгири сүргән.

Хитай ишлири мутәхәсиси мәмәттохти атавулла әпәнди бу һәқтә зияритимизни қубул қилип, мәзкур мақалиниң ноқул иқтисадий мунасивәт җәһәттин қилинған бир анализ икәнликини, хитай-түркийә мунасивәтлириниң пәқәт иқтисадий саһә билән чәклинип қалмайдиғанлиқини, түркийиниң ташқий сиясәттә қоллашқа еһтияҗи барлиқини, дөләт хәвпсизлики вә ташқий сиясәт җәһәттин қариғанда мәзкур мақалини “сәл бир тәрәплимә” дәп қарайдиғанлиқини билдүрди.

Дуня уйғур қурултийи хитай ишлири комитетиниң мудири илшат һәсән әпәндиму зияритимизни қобул қилип, америка вә түркийә мунасивәтлириниң нормаллишишқа қарап йүзлиниватқанлиқини, икки дөләтниң бир-биригә муһтаҗ икәнликини билдүрди. У йәнә түркийә-америка мунасивәтлиридики йеқинлишишниң американиң хитайға тақабил туруш истиратегийәсидә муһим әһмийәткә игә икәнликини вә икки дөләт мунасивитиниң әслигә келишиниң уйғур мәсилисигә көп пайдилиқ икәнликини ейтти.

Мақалә апториниң түркийәдики сиясий саһәдин игилигән бәзи мәлуматлириға қариғанда, америка президенти җов байден билән түркийә җумһур рәиси әрдоған оттурисида исимсиз бир келишимнамә мәвҗут икән. Нөвәттә түркийә билән америка оттурсидики енергийә тиҗарити икки һәссә ашқан, американиң түркийәни тәбиий газ пишшиқлап ишләш саһәсидики бир мәркәзгә айландурушқа тиришиватқанлиқи түрк ахбарат вастилирида талаш-тартиш қилинмақтикән.

Йеқиндин буян түрк ахбарат вастилиридә түркийә-хитай тиҗарий мунасивәтлириниң турғунлуққа чүшүп қеливатқанлиқиниң әксичә, түркийә билән америка мунасивәтлириниң яхшилинишқа қарап меңиватқанлиқиға аит анализлар көпәймәктә.

Илшат һәсән әпәнди зияритимиз давамида, американиң түркийә билән болған мунасивитиниң биваситә хитайға тәсир көрситидиғанлиқини, хитай билән американиң сиясий җәһәттин кәскин риқабәт ичидә икәнликини, амириканиң түркийиниң оттура шәриқ вә оттура асиядики тәсиридин пайдилинип, хитайға қарши тихиму үнүмлүк тақабил туралайдиғанлиқини ейтти.

Америка башчилиқидики ғәрб дөләтлири билән хитай вә русийә башчилиқидики дөләтләр оттурсидики соғуқ мунасивәт вә қутуплишишниң тәсиридә, түркийиниң бир таллашқа мәҗбурлиниватқанлиқи оттуриға қоюлмақта. Бәзи мутәхәссисләр, хитай вә түркийә оттурсидики мәбләғ селиш вә тиҗарәт саһәсидики турғунлуқни икки дөләт оттурсидики мунасивәтниң йиңи бир мәзгилгә кериш алдида икәнликиниң бешарити дәп қаримақта.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт